Ngọn lửa thiêng cháy mãi!

Trong rợp bóng cờ hoa

Đêm 9/10/1954 là đêm không ngủ với nhiều người dân cũng như những người lính Cụ Hồ. Tất cả chung niềm hăm hở, chờ đợi. Bởi chỉ sớm mai thôi, “Năm cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về/ Như đài hoa đón mừng nở năm cánh đào” (Tiến về Hà Nội - Văn Cao). Khi cỏ hoa còn ngậm sương, ở nhiều ngả đường, góc phố, người dân đã sẵn sàng đón mừng một sự kiện thiêng liêng. Đúng 8 giờ sáng, cánh quân phía tây gồm những chiến sĩ bộ binh của Trung đoàn Thủ đô, lần lượt đến các đơn vị khác từ các cửa ô, tiến vào trung tâm thành phố. Trong dáng hình mỗi người lính còn chưa phai dấu vết của các trận sốt rét rừng, của những tháng ngày chiến đấu gian khổ, đôi dép lốp cao su mòn vẹt, áo quân phục bạc màu, nhưng mỗi khuôn mặt đều rạng rỡ, tươi vui trong màu cờ, sắc nắng. Tất cả tạo nên một bản giao hưởng muôn sắc điệu, cộng hưởng và lan tỏa niềm vui to lớn của ngày hòa bình trở lại.

Là con dân của Thủ đô, đại tá Lê Văn Tính (92 tuổi), hiện sống tại ngôi nhà nhỏ trên phố Nguyễn Ngọc Nại, phường Phương Liệt (Hà Nội) chẳng bao giờ nguôi quên những cảm xúc và niềm tự hào mỗi khi nhớ về ngày giải phóng. Vì thế, có điều kiện là ông cùng đồng đội trở về thăm chiến trường xưa, hoặc gặp gỡ nhau ở một địa điểm có ý nghĩa tại Hà Nội để ôn lại ký ức. Đại tá Lê Văn Tính chia sẻ: “Không ít lần, đi trên các con phố, tôi vẫn như thấy Nhân dân đứng chật các tuyến phố, cờ hoa rực rỡ, đánh trống, đón chào chính quyền cách mạng và đoàn quân chiến thắng trở về…” . Ông Tính nhập ngũ vào cuối năm 1953. Sau thời gian huấn luyện tại Nghệ An, ông trở thành chiến sĩ liên lạc của Đại đội 238, Trung đoàn Thủ đô (102), Đại đoàn Quân Tiên phong (308), tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. “Sau chiến thắng, chúng tôi được lệnh chuẩn bị về Hà Nội. Đơn vị của tôi được chỉ thị về Phú Thọ trước. Ngày 19/9/1954, tại Đền Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói chuyện với cán bộ chỉ huy các đơn vị về nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô. Sau khi phân tích về ý nghĩa địa điểm cuộc gặp, Người nhấn mạnh: “các vua Hùng đã có công dựng nước, ngày nay Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”... Bác còn căn dặn chiến sĩ, phải hết sức đề phòng âm mưu phá hoại của địch, đấu tranh giữ được nguyên vẹn hệ thống bệnh viện, trường học, nhà cửa, đường sá… Đó là một sự kiện mang lại niềm vinh dự cho tất cả các chiến sĩ”.

Cuối tháng 9/1954, đơn vị của ông Tính về đóng tại làng Phùng (xã Đan Phượng) để chuẩn bị cho ngày tiếp quản thành phố. Sáng 10/10, rời làng Phùng, các chiến sĩ đội ngũ chỉnh tề theo quốc lộ 32 tiến về trung tâm thành phố. Nhân dân đứng hai bên đường vẫy cờ, hoa đón chào đoàn quân chỉnh tề đi qua...

Sáng 10/10, ông Thắng cùng đơn vị về tiếp quản Nhà thương Đồn Thủy (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), Ô Đống Mác… rồi tỏa đi nhiều địa bàn để giữ gìn an ninh trật tự. Trong ký ức của ông lưu giữ hình ảnh những bà mẹ đợi con, thiếu nữ ôm hoa, em nhỏ cố chen lên phía trước, có người vợ khóc nghẹn vì được gặp lại chồng… tất cả cùng nhìn theo những bước chân đang tiến về, vô cùng xúc động.

Nhiều nhân chứng kể lại, các chiến sĩ đã được quán triệt trước, phải giữ kỷ luật, nghiêm trang, tránh gây kích động, không tự ý mua đồ, không tự ý sử dụng đồ của người dân, không tiếp xúc với người nước ngoài. Bởi thực tế, thực dân Pháp vẫn không từ bỏ âm mưu phá hoại thành phố, ngăn cản nước ta hàn gắn vết thương chiến tranh, để chúng dễ thực hiện âm mưu xâm lược mới.

Những bàn tay thầm lặng

Để công tác tiếp quản được thuận lợi, Trung ương đã thành lập Đội Thanh niên xung phong tiếp quản Thủ đô, gồm gần 400 học sinh có khả năng làm công tác vận động quần chúng, đang học ở các trường, tại nhiều địa phương như Hùng Vương, Tân Trào, Lương Ngọc Quyến, Nguyễn Thượng Hiền... Đó thật sự là một lực lượng trí thức trẻ làm công tác “tiền trạm”, gặp gỡ thanh niên đường phố, Nhân dân, làm nhiệm vụ tuyên truyền, giác ngộ quần chúng chuẩn bị cho ngày đón bộ đội về tiếp quản Hà Nội. Những ngày đó, thiên nhiên thật chiều lòng người. Ngày 9/10 mưa lớn nhưng ngày 10/10 trời quang, nắng thu ấm áp. Từ nhiều con phố, trẻ em cùng nhau hô vang: “Các anh đã về thật rồi!”.

Ông Nguyễn Văn Khang, Trưởng Ban liên lạc Đội Thanh niên xung phong tiếp quản Thủ đô chia sẻ: “Sau thời gian học chỉnh huấn, chúng tôi di chuyển từ Thái Nguyên về Hà Nội làm nhiệm vụ. Đội được chia thành các phân đội, đến các khu phố giải thích để người dân hiểu chính sách của Chính phủ, yên tâm lao động, sản xuất, tránh mắc các âm mưu phá hoại của địch. Với thanh thiếu niên, hãy chuẩn bị cờ đỏ sao vàng, hoa, khẩu hiệu chào mừng bộ đội trong lúc quân Pháp đang rút đi. Sớm 10/10, các phân đội tiếp tục làm nhiệm vụ, xuống các đường phố hướng dẫn Nhân dân đón chào bộ đội từ năm cửa ô tiến vào. Đó là một ngày tuyệt diệu. Hòa cùng Nhân dân, thanh thiếu niên đứng hai bên đường phố tay trong tay, cờ hoa sung sướng vẫy chào”.

Nhờ công tác tuyên truyền, vận động được làm từ trước nên khi bộ đội ta về Thủ đô, mọi hoạt động của các công sở, trường học, nhà máy… vẫn diễn ra bình thường. Ở nhiều con phố, người dân sáng tạo ra những chiếc cổng chào độc đáo, như phố Hàng Nón, cổng chào được trang trí rất nhiều nón; phố Hàng Đào, thanh niên kết cổng chào bằng rất nhiều lụa rực rỡ sắc màu. Lực lượng thanh niên xung phong còn tổ chức các buổi biểu diễn văn nghệ, hát vang những bài ca đoàn kết, chiến thắng.

Sau ngày tưng bừng tiếp quản, Thành phố Hà Nội xuất hiện nhiều người dân đến để xuống Hải Phòng di cư vào miền nam. Lúc này, Đội Thanh niên xung phong tiếp quản Thủ đô tiếp tục làm nhiệm vụ phối hợp một số đơn vị khác tuyên truyền, hỗ trợ người dân, giảm làn sóng di cư. Là thành viên của đội, sau này là giáo viên trường Trung học phổ thông chuyên Chu Văn An Hà Nội, bà Nguyễn Thị Minh Phượng vừa có khả năng dân vận, giọng nói truyền cảm, vừa hát hay, lại kịp thời chăm sóc các em nhỏ, các cụ già đang đau ốm. Nhờ thế, bà cùng nhiều đội viên đã thuyết phục được nhiều người dân nghĩ lại, quay về quê, tiếp tục lao động, sản xuất.

Thủ đô Hà Nội đã nhiều lần viết nên những bản hùng ca bất tử. Từ những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến năm 1946, trải qua 60 ngày đêm chiến đấu với tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, quân dân Thủ đô đã tạc vào lịch sử một mốc son chói lọi, làm thất bại âm mưu "đánh nhanh, thắng nhanh" của thực dân Pháp. Tháng 12/1972, Thủ đô kiên cường đã làm nên một “Điện Biên Phủ trên không” với 12 ngày đêm bắn rơi pháo đài B52 của đế quốc Mỹ. Trong mắt các cựu chiến binh, thanh niên xung phong, nhân chứng lịch sử, Hà Nội hôm nay đang phát triển, trở thành một đô thị hiện đại, năng động, là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục và đổi mới sáng tạo của cả nước. Với mỗi người trẻ đang được hưởng nền hòa bình độc lập, cần nâng cao trách nhiệm, đóng góp vào sự phát triển và bồi đắp văn hóa của thành phố, như lời ông Đoàn Nhân Lộ, nguyên giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội (hiện ngụ tại ngõ 40, phố Tạ Quang Bửu, Hà Nội): “Chúng ta hãy tri ân các bậc tiền nhân bằng những việc làm cụ thể” ■

Cùng với lòng tự hào, chúng tôi mỗi năm vẫn gặp nhau một lần để không chỉ ôn lại ký ức, mà còn động viên nhau sống khỏe, có ích. Chúng tôi cũng đã tích cực động viên thế hệ con cháu học tập, làm việc tốt, tích cực đóng góp xây dựng Thủ đô”.

Ông Nguyễn Văn Khang,

Trưởng Ban liên lạc Đội Thanh niên xung phong tiếp quản Thủ đô

Nguyễn Văn Học