Rạng sáng, cò trắng, còng cọc, vạc, diệc xám... từ vườn tràm của ông Thiệt, 73 tuổi, ở ấp Bình Hổ, xã Vĩnh Phước, bay đi kiếm ăn. Đến chiều, đàn chim trở về, đậu kín những tán cây giữa vùng sản xuất tôm, lúa.
Để bảo vệ đàn chim, ban ngày ông đi kiểm tra khu vườn, chăm sóc những con non bị gió đánh rơi, xử lý cây gãy đổ. Ban đêm, ông cùng con trai Nguyễn Minh Hoàng, 45 tuổi, tuần tra một đến hai lần, đề phòng người lẻn vào săn bắt.
Có đêm nghe chim kêu bất thường hoặc cả đàn bất ngờ bay khỏi ngọn cây, ông thức trắng để kiểm tra. Theo ông, những thời điểm giá chim hoang dã tăng cao, nhiều người tìm cách vào vườn săn bắt. Gia đình từng ba lần phát hiện, bắt giữ người săn chim rồi giao công an địa phương xử lý.
"Chim cò cũng như con người, cần nơi bình yên để sống, cần cây xanh để trú ngụ. Mình giữ được đàn chim là giữ môi trường, giữ thiên nhiên cho con cháu sau này", ông nói.
Chi phí chăm sóc cây, duy trì nguồn nước và bảo vệ vườn chim đều do gia đình tự lo. Những lúc khó khăn, nhiều người khuyên ông đốn tràm, chuyển đất sang nuôi tôm hoặc trồng lúa như các hộ xung quanh, nhưng ông không đồng ý.
Khu vườn được gây dựng từ những năm vợ chồng ông còn chật vật kiếm sống. Từng công tác trong đơn vị cơ yếu của tỉnh Bạc Liêu cũ, năm 1977, ông lập gia đình, được cha mẹ cho 10 công đất. Đất hoang hóa, cỏ mọc cao, chưa thể trồng lúa nên hai vợ chồng phải làm thuê.
Ông đào đất mướn, mỗi ngày được trả một giạ lúa, tương đương khoảng 20 kg; vợ là bà Nguyễn Thị Sia, nay 72 tuổi, đi cấy thuê. Dành dụm được ít vốn, gia đình chuyển sang nuôi vịt đẻ, heo giống, mua máy tuốt lúa làm dịch vụ cho người dân.
Ông Thiệt dành nhiều thời gian chăm sóc, bảo vệ đàn chim. Ảnh: An Minh
Có khoản tích góp nào, ông lại mua thêm đất. Sau nhiều năm, vợ chồng sở hữu khoảng 12 ha. Ông thuê người đào ao, lên liếp trồng 170 gốc dừa, phần đất còn lại trồng lúa. Tuy nhiên, đất thấp trũng, nhiễm phèn mặn khiến vườn dừa không mang lại hiệu quả như mong đợi.
Năm 1990, ông đốn dừa, chuyển sang trồng tràm, trúc và một số loại cây khác. Bốn năm sau, người dân trong xóm vào vườn bắt chuột đồng, phát hiện hàng chục con cò đậu trên các tán cây. Thấy đàn chim tìm đến trú ngụ, ông quyết định giữ cây.
"Tôi nghĩ nếu chặt cây, săn bắt thì chúng sẽ bỏ đi hết, nên phải giữ môi trường để chim sinh sống", ông Thiệt kể.
Từ đó, ông trồng thêm cây xanh, đào ao, lên liếp giữ nước ngọt, tạo chỗ cho chim kiếm ăn, làm tổ và sinh sản. Đàn cò từ vài chục con ban đầu tăng dần, nhiều loài chim khác cũng tìm đến. Qua hơn ba thập kỷ, khu vườn 10 ha trở thành nơi cư trú của hàng nghìn con chim hoang dã.
Ông Thiệt quan tâm cải tạo vườn tạo môi trường cho đàn chim sinh sống. Ảnh: An Minh
Năm 2013, ông được Thủ tướng tặng bằng khen vì thành tích bảo vệ môi trường và phát triển rừng. Trước đó, năm 2001, ông được Chủ tịch nước tặng Huy chương Kháng chiến hạng nhất.
Vườn chim hiện thu hút người yêu thiên nhiên, học sinh và du khách đến tham quan, quan sát các loài trong môi trường tự nhiên. Vào mùa sinh sản, cò trắng đậu kín các tán cây.
Ông Nguyễn Thanh Hoàng, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Phước, cho biết vườn có mật độ chim khá cao. Nhiều năm qua, gia đình ông Thiệt chủ động chăm sóc cây xanh, tạo nơi cư trú cho chim bản địa và chim di trú, góp phần duy trì hệ sinh thái.
Theo ông Hoàng, xã sẽ xem xét hỗ trợ trồng thêm cây xanh, đồng thời tuyên truyền, vận động người dân không săn bắt chim. Địa phương cũng định hướng quy hoạch nơi đây thành điểm du lịch sinh thái, giúp chủ vườn và người dân xung quanh có thêm cơ hội tăng thu nhập.
Theo rà soát của ngành chức năng, Cà Mau hiện có 4 vườn chim do Nhà nước quản lý và 16 vườn chim do hộ gia đình trực tiếp quản lý, bảo vệ.
Chúc Ly