Nội soi dạ dày sàng lọc sớm bệnh ung thư đường tiêu hóa - Ảnh: BVCC
Đáng lo ngại là trong những năm gần đây, các bệnh lý ác tính thuộc đường tiêu hóa đang gia tăng với tốc độ chóng mặt, trở thành gánh nặng y tế lớn do phần lớn người bệnh đều đến viện khi các khối u đã xâm lấn rộng.
Yếu tố nguy cơ từ những thói quen tích tụ độc tố từng ngày
Theo ước tính GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), Việt Nam ghi nhận khoảng 22.584 ca ung thư đại trực tràng mắc mới và 10.990 ca tử vong; với ung thư dạ dày, các con số tương ứng là 12.373 và 10.280.
Tại Việt Nam, lối sống công nghiệp, thói quen ăn nhiều thịt chế biến sẵn, ít vận động cùng sự chủ quan trong việc kiểm tra sức khỏe có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Bệnh không còn giới hạn ở tuổi già mà cũng gặp ở những người trong độ tuổi lao động - lực lượng trụ cột của gia đình và xã hội.
Theo phân tích chuyên môn của PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, các tế bào ác tính đường tiêu hóa thường hình thành dưới tác động luân phiên của nhiều yếu tố nguy cơ:
- Chế độ ăn uống quá nhiều thịt và chất béo: Tiêu thụ lượng lớn thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn) và thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, đồ đóng hộp) nhưng lại thiếu hụt chất xơ từ rau củ quả. Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới ghi nhận bằng chứng mạnh về mối liên quan giữa thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và nguy cơ ung thư đại trực tràng.
- Tổn thương tiền ung thư bị bỏ qua: Một số polyp đại trực tràng có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian; người mắc bệnh viêm ruột mạn tính cũng cần được đánh giá nguy cơ. Phát hiện và cắt bỏ polyp tiền ung thư giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.
- Lối sống thụ động, béo phì: Ít vận động và thừa cân, béo phì là các yếu tố liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.
- Di truyền: Gia đình có người thân cận huyết (bố mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư đại trực tràng hoặc các hội chứng polyp di truyền.
Dấu hiệu nhận biết
Hệ tiêu hóa có khả năng bù trừ rất tốt, nên ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể vẫn ăn uống và sinh hoạt bình thường. Bác sĩ Phương khuyến cáo hãy đến gặp bác sĩ khi nhận thấy cơ thể có những thay đổi bất thường kéo dài; nếu đi ngoài ra máu hoặc phân đen hoặc các dấu hiệu sau cần được đánh giá sớm:
Rối loạn thói quen đại tiện: Hay bị táo bón hoặc tiêu chảy thất thường, hoặc cảm giác đi ngoài xong vẫn muốn đi tiếp (mót rặn).
Thay đổi hình dạng phân: Phân không thành khuôn tròn như bình thường mà trở nên mỏng, bẹt, nhỏ như lá lúa do lòng đại tràng bị khối u chèn ép.
Xuất hiện máu trong phân: Đi ngoài ra máu tươi hoặc phân có màu sẫm đen, lẫn dịch nhầy như máu cá.
Cơ thể suy nhược: Đau bụng âm ỉ vùng dưới rốn, mệt mỏi thường xuyên do thiếu máu thầm lặng, sụt cân nhanh mà không rõ nguyên nhân.
Các bác sĩ cho hay y học thế giới đã chứng minh nguy cơ ung thư đại trực tràng có thể giảm nhờ thay đổi lối sống và sàng lọc phù hợp, dù không thể phòng ngừa hoàn toàn. Hãy chủ động cắt giảm lượng thịt đỏ và thịt chế biến sẵn trong khẩu phần ăn hằng ngày, tăng cường ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và duy trì thói quen vận động đều đặn.
Đặc biệt, theo Hội Ung thư Hoa Kỳ, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi, bằng xét nghiệm phân hoặc phương pháp quan sát đại trực tràng như nội soi. Người có nguy cơ cao cần trao đổi với bác sĩ để được sàng lọc sớm hơn.
Không đau, không dấu hiệu… ung thư tiêu hóa vẫn có thể đang âm thầm tiến triểnUng thư đường tiêu hóa như: dạ dày hay đại tràng thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu. Việc không tầm soát định kỳ khiến bệnh dễ bị phát hiện muộn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị hiệu quả và phục hồi.