Nguyên lãnh đạo sở 71 tuổi bơi xuồng chăm vườn, đưa thanh nhãn sang Mỹ

Từ cán bộ ngồi bàn giấy đến nông dân chính hiệu

Cuối tháng 8, tại xã Thới Hưng, TP Cần Thơ, vườn thanh nhãn của gia đình ông Trần Phước Sơn đang bước vào mùa chín rộ với những chùm nhãn sai trĩu cành, trái căng bóng.

Ông Sơn vẫn tự tay bơi xuồng dọc các mương nước, kéo từng cành nhãn xuống kiểm tra. Công việc này đã trở nên quen thuộc với người đàn ông 71 tuổi, dù trước đó, ông chưa từng có kinh nghiệm làm nông.

Ông Sơn vốn là cán bộ Nhà nước, từng giữ chức Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP Cần Thơ (cũ). Sau khi nghỉ hưu, ông làm Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi TP Cần Thơ.

Bước ngoặt đến vào năm 2018, khi ông dẫn đoàn người cao tuổi sản xuất, kinh doanh giỏi của thành phố tham dự một hội nghị toàn quốc. Tại đây, ông có dịp gặp một lão nông trồng thanh nhãn ở Thới Hưng và được giới thiệu về mô hình này.

Sau chuyến tham quan, ông bắt đầu quan tâm đến cây thanh nhãn. Năm 2019, ông quyết định trồng thử. Từ chỗ không rành về cây trồng, ông phải học từng việc, từ kỹ thuật chăm sóc đến xử lý ra hoa. Trong quá trình sản xuất, ông nhận được sự hỗ trợ của ngành nông nghiệp, các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương.

“Lúc đầu tôi phải vừa làm vừa học. Cái gì chưa biết thì tìm hiểu, hỏi cán bộ kỹ thuật rồi rút kinh nghiệm từ thực tế”, ông Sơn chia sẻ.

Càng làm, ông càng hứng thú. Từ diện tích ban đầu, gia đình từng bước mở rộng vườn. Đến nay, tổng diện tích thanh nhãn đã lên khoảng 20ha, cây cho trái ổn định.

Theo ông Sơn, vườn nhãn có năng suất tốt nhưng không có thị trường ổn định thì người trồng vẫn đối mặt nhiều rủi ro. Vì vậy, ông chọn hướng sản xuất hàng hóa, liên kết với doanh nghiệp và tuân thủ các tiêu chuẩn để hướng đến xuất khẩu.

Ông thành lập hợp tác xã (HTX) và giữ vai trò giám đốc. HTX hiện liên kết sản xuất gần 70ha thanh nhãn. Trong đó, khoảng 20ha đạt GlobalGAP, diện tích còn lại sản xuất theo VietGAP.

HTX cũng hoàn thiện mã số vùng trồng và liên kết để tiêu thụ sản phẩm. Riêng năm nay, doanh nghiệp đặt hàng HTX khoảng 280 tấn thanh nhãn phục vụ xuất khẩu.

Theo ông Sơn, có doanh nghiệp đặt hàng không chỉ giải quyết đầu ra sau thu hoạch mà còn tạo động lực để các thành viên duy trì phương thức sản xuất an toàn, sạch và đồng nhất.

“Doanh nghiệp đặt tiêu chuẩn thế nào thì mình phải làm đúng như vậy. Khi mọi người cùng làm, chất lượng sản phẩm ổn định hơn và việc xuất khẩu cũng thuận lợi hơn”, ông Sơn nói.

Theo ông, để xây dựng vùng nguyên liệu, nông dân phải thay đổi tư duy, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo tiêu chuẩn, coi chất lượng và truy xuất nguồn gốc là yếu tố quan trọng.

Từng bước chinh phục thị trường nước ngoài

Với thanh nhãn phục vụ xuất khẩu, từng trái phải đáp ứng những yêu cầu cụ thể. Theo ông Sơn, nhãn phải đạt độ đường khoảng 14-15 độ Brix; kích thước tối thiểu 2,8cm; trái đồng đều, không móp méo, chai hoặc sượng.

Đến lúc thu hoạch, công nhân cũng không thể cắt cả chùm như cách bán tại chợ mà phải lựa từng trái đạt yêu cầu.

“Từng trái phải được kiểm tra. Trái nào đạt tiêu chuẩn mới hái, trái nào chưa đạt thì để lại trên cây cho lớn thêm. Sau đó doanh nghiệp còn kiểm tra, lựa lại một lần nữa”, ông Sơn nói.

Những trái chưa đủ điều kiện xuất khẩu tiếp tục được chăm sóc trên cây, sau đó có thể tiêu thụ trong nước hoặc phục vụ những đơn hàng phù hợp.

Đằng sau những tiêu chuẩn ấy là quy trình chăm sóc được kiểm soát chặt chẽ. Người trồng phải ghi nhật ký sản xuất, theo dõi việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; bao bì, chai lọ sau sử dụng phải được thu gom đúng quy định.

Mã số vùng trồng giúp truy xuất nguồn gốc khi sản phẩm ra thị trường. Nếu phát sinh vấn đề, doanh nghiệp có thể xác định sản phẩm đến từ khu vực, vườn nào.

Ông Sơn gọi GlobalGAP là “vé vàng” để thanh nhãn tiếp cận những thị trường khó tính. Sản phẩm của HTX hiện được xuất sang Mỹ, Australia cùng một số thị trường như Dubai, Hong Kong (Trung Quốc), Macau (Trung Quốc) và châu Âu.

Thanh nhãn cũng mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể cho gia đình ông Sơn. Riêng 2,5ha đang thu hoạch, doanh thu ông ước khoảng 1,4-1,5 tỷ đồng. Chi phí thuê đất, phân thuốc, nhân công, chăm sóc và bảo vệ khoảng 400-500 triệu đồng.

Theo tính toán của ông, lợi nhuận ròng vụ này có thể đạt khoảng 900 triệu đồng, tương đương hơn 300 triệu đồng/ha. Cây bắt đầu cho hiệu quả ổn định từ khoảng năm thứ 5, biên lợi nhuận theo ước tính của ông vào khoảng 40-50%.

Tuy nhiên, thời tiết năm nay nắng nóng, khắc nghiệt khiến cây chậm phát triển, sản lượng giảm và việc chăm sóc gặp thêm rủi ro. Dù vậy, những vườn sản xuất theo GlobalGAP vẫn phải giữ đúng quy trình để bảo đảm chất lượng.

Giá thanh nhãn xuất khẩu đầu vụ khoảng 80.000 đồng/kg, hiện còn khoảng 55.000 đồng/kg. Về cuối vụ, ông Sơn kỳ vọng giá có thể tăng khi nguồn cung giảm trong khi nhu cầu vẫn cao.

Ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội Nông dân TP Cần Thơ, cho biết Hội ủng hộ mô hình trồng thanh nhãn tại xã Thới Hưng, trong đó có vườn của ông Sơn. Theo ông Sử, thanh nhãn có chất lượng tốt, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và mang lại giá trị kinh tế cao hơn một số cây ăn trái khác.

Hội đang phối hợp với Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ xây dựng quy trình sản xuất thanh nhãn sạch, đạt chuẩn, đồng thời phân tích đất, nước để hoàn thiện kỹ thuật canh tác. Nếu điều kiện phù hợp, địa phương sẽ khuyến cáo người dân mở rộng diện tích.

Hội cũng dự kiến hỗ trợ một hợp tác xã còn khó khăn xây dựng mô hình điểm, hướng đến nâng cao giá trị và từng bước xây dựng thương hiệu thanh nhãn Thới Hưng.

Ở tuổi 71, ông Sơn vẫn ngày ngày bám vườn, tự tay kiểm tra từng hàng cây, từng chùm trái. Ông mong muốn tiếp tục mở rộng diện tích liên kết, nâng chất lượng để đáp ứng các đơn hàng ổn định hằng năm.

Với thanh nhãn Thới Hưng, ông Sơn kỳ vọng địa phương có thể xây dựng thương hiệu “thanh nhãn Cần Thơ”, đưa loại trái cây này trở thành sản phẩm đặc trưng của thành phố, từng bước vươn xa hơn trên thị trường trong nước và quốc tế.