Điều khiến người dân băn khoăn, lo lắng là vị trí này nằm giữa khu vực đô thị đã hình thành đông đúc, chung quanh có hàng nghìn hộ dân, trường học, bệnh viện và các công trình dịch vụ, ngay khu vực nút giao trung tâm của khu đô thị vốn được quảng bá là không gian sống xanh, sinh thái, đáng sống.
Một ô đất, nhiều lần thay đổi phương án đầu tư
Năm 2010, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3834/QĐ-UBND ngày 4/8/2010, phê duyệt Quy hoạch chi tiết xây dựng Khu đô thị-Công viên công nghệ phần mềm Hà Nội, tỷ lệ 1/500 với khoảng 413,29ha, thuộc các phường Phúc Lợi, Phúc Đồng, Việt Hưng và Gia Thụy. Đây là cơ sở quy hoạch ban đầu để hình thành hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ khu đô thị, trong đó có hạ tầng thoát nước và xử lý nước thải.
Năm 2014, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 4418/QĐ-UBND ngày 25/8/2014 về điều chỉnh cục bộ quy hoạch các ô đất B8, C và D, với tổng diện tích khoảng 97,55ha. Tại lần điều chỉnh này, ô đất D1.HTKT được xác định cụ thể là đất xây dựng trạm xử lý nước thải, với diện tích khoảng 1,68ha, công suất 31.500m3/ngày đêm. So với định hướng trước đó, quỹ đất dành cho công trình xử lý nước thải được thu hẹp từ khoảng 3,39ha xuống còn khoảng 1,68ha.
Đến năm 2016, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ra Quyết định 1961/QĐ-UBND ngày 22/4/2016 về chủ trương đầu tư khu đô thị sinh thái Vinhomes Riverside 2, trong đó ô đất D1.HTKT tiếp tục được xác định là hạng mục hạ tầng kỹ thuật của dự án và do Tập đoàn Vingroup (Vingroup) đầu tư, thời gian thực hiện từ quý II/2016 đến quý II/2020.
Tuy nhiên, tại quyết định giao đất cho Vingroup để triển khai giai đoạn 1, diện tích đất giao thực tế cho ô D1.HTKT chỉ còn 9.928m2, nhỏ hơn diện tích quy hoạch được duyệt trước đó 1,68ha.
Với quyết định này, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội yêu cầu nhà đầu tư phải xây dựng trạm xử lý nước thải theo đúng với quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư của thành phố trước đó và có trách nhiệm bàn giao lại cho chính quyền địa phương quản lý. Mặc dù vậy, nhà đầu tư đã không thực hiện theo đúng thời gian quy định.
Đến năm 2022, trong Công văn số 092/2022/CV-VGR-PTDA ngày 24/3/2022, Vingroup cho biết ô đất D1.HTKT đã được doanh nghiệp giải phóng mặt bằng, bàn giao cho Ủy ban nhân dân quận Long Biên (cũ) để thực hiện nhà máy xử lý nước thải Phúc Đồng bằng nguồn vốn BT do Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng và thương mại Phú Điền (Công ty Phú Điền) đề xuất đầu tư.
Tuy nhiên, theo văn bản mà Vingroup gửi chính quyền địa phương thì Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư năm 2020 đã không còn hình thức đầu tư theo loại hợp đồng BT, do vậy dự án xây dựng nhà máy nước xử lý nước thải Phúc Đồng đã dừng công tác chuẩn bị đầu tư và đề nghị chính quyền chuyển sang hình thức đầu tư công.
Có thể thấy, đã có sự thay đổi thực hiện nghĩa vụ khi quyết định được phê duyệt ban đầu yêu cầu Vingroup phải đầu tư hoàn thiện công trình rồi bàn giao, nhưng thực tế chỉ là giải phóng mặt bằng, bàn giao đất lại cho chính quyền rồi để một nhà đầu tư khác đề xuất triển khai dự án.
Ở đây, người dân có quyền đặt câu hỏi việc Vingroup và Công ty Phú Điền đã có trao đổi hoặc ký kết văn bản nào liên quan ô đất D1.HTKT này hay không?
Và sau nhiều năm chưa thể triển khai, năm 2026, dự án xử lý nước thải tại khu vực này được tiếp tục được đầu tư.
Theo ông Vũ Ngọc Hiệp, Trưởng phòng Kinh tế, hạ tầng và Đô thị phường Phúc Lợi cho biết, ngày 15/6/2026, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết số 33 phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án cải tạo và xử lý ô nhiễm môi trường sông Cầu Bây theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng Xây dựng-Chuyển giao (BT), với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 11.681 tỷ đồng.
Trong đó, dự án thành phần 1 có tổng mức đầu tư khoảng 7.250 tỷ đồng, gồm xây dựng khoảng 78,2km hệ thống thu gom nước thải và 5 nhà máy xử lý nước thải tại Phúc Đồng, An Lạc, Ngọc Thụy, Đông Dư và Phú Thị.
Theo quyết định lựa chọn nhà đầu tư của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã phê duyệt, Công ty Phú Điền được xác định thực hiện dự án thành phần 1 theo hợp đồng BT, thanh toán bằng quỹ đất. Như vậy, sau một thời gian dài nhà máy xử lý nước thải Phúc Đồng chưa được triển khai theo phương án trước đây, công trình này tiếp tục xuất hiện trong một dự án mới và Công ty Phú Điền tiếp tục là doanh nghiệp được đề xuất thực hiện.
Nhà máy giai đoạn 1 có công suất là 40.000m3/ngày, có diện tích khoảng 1,68ha; phía đông bắc giáp đường Trần Danh Tuyên, phía tây bắc giáp đường Hướng Dương 1, phía đông nam giáp đường Huỳnh Văn Nghệ và phía tây nam giáp Khu đô thị Vinhomes Riverside.
So với công suất 31.500m3/ngày đêm từng được xác định đối với trạm xử lý nước thải trong quy hoạch trước đây, quy mô xử lý hiện nay đã tăng lên.
Một diễn biến đáng chú ý là trong hồ sơ dự án hiện nay, khu vực xây dựng nhà máy xử lý nước thải Phúc Đồng được xác định bằng ký hiệu D.4/HT2.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, tại Quy hoạch phân khu đô thị N10 tỷ lệ 1/2000 được Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt tại Quyết định số 6115/QĐ-UBND ngày 21/11/2014, ô đất này đã được xác định chức năng. Tại văn bản chấp thuận Quy hoạch tổng mặt bằng tỷ lệ 1/500 ngày 29/9/2026, Ủy ban nhân dân phường Phúc Lợi cũng xác định khu vực quy hoạch thuộc ô D.4/HT2, có chức năng nhà máy xử lý nước thải.
Như vậy, các văn bản pháp lý qua các thời kỳ xuất hiện hai ký hiệu là D1.HTKT và D.4/HT2 gắn với khu đất dành cho công trình xử lý nước thải.
Đáng lưu ý hơn, ngay trong văn bản chấp thuận Quy hoạch tổng mặt bằng năm 2026, Ủy ban nhân dân phường Phúc Lợi vẫn viện dẫn vào Hồ sơ mốc giới giao đất giữa Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) và Tập đoàn Vingroup ngày 7/11/2016 làm một trong những căn cứ xem xét hồ sơ hiện nay.
Trong khi đó, các hồ sơ về chủ trương đầu tư và giao đất tại thời điểm năm 2016 xác định khu đất hạ tầng kỹ thuật liên quan đến công trình xử lý nước thải mang ký hiệu D1.HTKT chứ không phải D.4/HT2 như trong hồ sơ dự án hiện nay.
Bên cạnh đó, các tài liệu Báo Nhân Dân được cung cấp đến nay cũng chưa thể hiện một cách trực tiếp mối quan hệ giữa ô D1.HTKT trong hồ sơ trước đây với ô D.4/HT2 hiện nay và việc thay đổi ký hiệu được thực hiện tại văn bản, bản đồ hay lần điều chỉnh quy hoạch cụ thể nào, ranh giới hai ô đất có hoàn toàn trùng khớp hay không.
Đây là vấn đề cần được cơ quan chức năng làm rõ cho người dân, bởi tính liên tục của hồ sơ đất đai, quy hoạch và trách nhiệm đầu tư qua các thời kỳ không chỉ là vấn đề về ký hiệu hành chính, mà còn liên quan trực tiếp đến căn cứ pháp lý của dự án.
Nhiều lo ngại về nhà máy nước thải giữa khu đô thị sinh thái
Theo ý kiến của nhiều người dân ở các khu Nguyệt Quế, Hướng Dương, Phong Lan, Bằng Lăng, Anh Đào thuộc khu đô thị Vinhomes Riverside, vị trí nhà máy đã không còn phù hợp với thực tế phát triển đô thị. Hiện nay, chung quanh không còn là khu vực thưa dân như trước mà đã hình thành các khu dân cư đông đúc, trường học, bệnh viện và nhiều công trình dịch vụ.
Vị trí nhà máy còn nằm gần nút giao trung tâm kết nối các khu đô thị, nơi tập trung đông người và phương tiện, những nguy cơ từ mùi, khí phát sinh, bùn thải hay sự cố hóa chất, nếu xảy ra, sẽ không chỉ ảnh hưởng đến các hộ dân liền kề mà có thể tác động tới một không gian đô thị rộng hơn.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Cao Thế Hà, chuyên gia kỹ thuật xử lý nước thải cho rằng, công nghệ xử lý nước thải theo giới thiệu của nhà đầu tư sẽ không phát sinh mùi không có nghĩa là bảo đảm an toàn, bởi ngoài mùi còn có các yếu tố sinh học, vi khuẩn, khí phát sinh, hướng gió và khả năng phát tán ra môi trường. Đây là những yếu tố cần được đánh giá đầy đủ, nhất là khi công trình được đặt trong khu vực đô thị đông dân cư.
Ông Hà cũng đặc biệt lưu ý khâu xử lý bùn thải. Theo phân tích của ông, sau quá trình ép bùn, tỷ lệ chất rắn chỉ khoảng 30%, phần còn lại vẫn chứa nước; trong khi thông tin công nghệ mà Công ty Phú Điền cung cấp chưa thể hiện rõ phương án xử lý đối với lượng bùn từ thu gom, lưu giữ đến vận chuyển và xử lý.
Đây là một trong những nguồn có khả năng phát sinh mùi và tác động môi trường nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Ngoài ra, điểm đáng lo nhất hiện nay là phương án ứng phó sự cố vẫn chưa được làm rõ.
Một nội dung khác đang được người dân đặc biệt quan tâm là khoảng cách giữa nhà máy xử lý nước thải và khu dân cư hiện hữu.
Theo QCVN 01:2025/BTNMT được ban hành kèm theo Thông tư số 02/2025/TT-BTNMT ngày 12/2/2025 của Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đối với công trình xử lý nước thải bằng phương pháp cơ học, hóa lý và sinh học có công suất từ 5.000 đến dưới 50.000m3/ngày, khoảng cách an toàn về môi trường cơ sở là 250m.
Trong khi đó, công trình dự kiến có công suất khoảng 40.000m3/ngày, nhưng vị trí gần nhất từ tường rào nhà máy tới nhà dân chỉ cách nhau một tuyến đường nội khu của Khu đô thị Vinhomes Riverside.
Khoảng cách thực tế quá ngắn so với mốc 250m nêu trong quy chuẩn làm gia tăng lo ngại của người dân về nguy cơ ảnh hưởng từ mùi, tiếng ồn và các tác động môi trường nếu nhà máy được xây dựng.
Theo chuyên gia môi trường Phạm Sỹ Hưng, đối với dự án xử lý nước thải quy mô lớn, các thủ tục về môi trường như đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường phải được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật quy định, đây là cơ sở để xác định các điều kiện triển khai và vận hành dự án.
Tuy nhiên, dù dự án vẫn ở trong giai đoạn lấy ý kiến, hồ sơ môi trường của dự án vẫn chưa hoàn chỉnh, giấy phép xây dựng chưa công bố nhưng tại khu vực dự kiến xây dựng nhà máy nước thải đã tập kết máy móc, thiết bị và tổ chức hoạt động cả ngày lẫn đêm, gây tiếng ồn, ảnh hưởng đến sinh hoạt của các hộ dân chung quanh.
Trong văn bản trả lời Báo Nhân Dân, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết hồ sơ môi trường của dự án đã được Sở Nông nghiệp và Môi trường thẩm định thông qua Hội đồng thẩm định và Giấy phép môi trường đã được cấp ngày 1/10/2026. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, công nghệ xử lý, chất lượng nước thải sau xử lý, phương án kiểm soát mùi và khoảng cách an toàn về môi trường đều đã được xem xét trong quá trình này.
Đây là thông tin cần được công khai đầy đủ hơn với cộng đồng dân cư, nhất là các căn cứ kỹ thuật xác định khoảng cách an toàn trong trường hợp cụ thể của nhà máy xử lý nước thải Phúc Đồng.
Một vấn đề nữa được nhiều người dân đề cập là thời gian lấy ý kiến cộng đồng. Việc tổ chức tham vấn đối với một dự án có khả năng tác động trực tiếp đến môi trường sống là cần thiết.
Tuy nhiên, việc tổ chức lấy ý kiến sát kỳ nghỉ lễ dịp 2/9 và với một dự án có nhiều nội dung chuyên môn về quy hoạch, công nghệ, môi trường và pháp lý, nhiều cư dân cho rằng khoảng thời gian như vậy không đủ để nghiên cứu hồ sơ, tìm hiểu các quy chuẩn và đưa ra ý kiến một cách đầy đủ.
Bà Đỗ Bích Thủy, cư dân Tổ dân phố 21 cho biết, nhiều người còn chưa được tiếp cận Báo cáo đánh giá tác động môi trường và các tài liệu môi trường trước khi được hỏi ý kiến. Theo bà, tham vấn chỉ thực sự có ý nghĩa khi hồ sơ được cung cấp đủ và người dân có một khoảng thời gian hợp lý để nghiên cứu trước khi đối thoại.
Ông Nguyễn Thế Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Phúc Lợi cho biết, chính quyền phường đã tiếp nhận các ý kiến, kiến nghị của người dân liên quan pháp lý, vị trí, khoảng cách an toàn môi trường, công nghệ xử lý cũng như những tác động có thể phát sinh trong quá trình thi công và vận hành nhà máy xử lý nước thải Phúc Đồng.
Theo ông, do đây là dự án thuộc thẩm quyền quyết định của thành phố, Ủy ban nhân dân phường không có thẩm quyền thay đổi vị trí hay phương án đầu tư, nhưng có trách nhiệm tổng hợp đầy đủ các ý kiến của cư dân, báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Mới đây, Ủy ban nhân dân phường Phúc Lợi đã có văn bản chấp thuận Quy hoạch tổng mặt bằng nhà máy xử lý nước thải Phúc Đồng, tỷ lệ 1/500.
Theo đó, Công ty Phú Điền và đơn vị tư vấn lập quy hoạch chịu trách nhiệm về pháp lý tổ chức lập (bao gồm cả quy trình; phạm vi, đối tượng, hình thức, kết quả tổng hợp, giải trình... ý kiến của cơ quan, tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư có liên quan), chất lượng, số liệu, tính chính xác, tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống bản vẽ, thuyết minh (bao gồm cả đánh giá hiện trạng, phương án quy hoạch).
Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Thanh Hằng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Phúc Lợi, văn bản chấp thuận này chỉ chấp thuận về tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật đối với lô đất trên cơ sở quy hoạch phân khu đã được phê duyệt.
Trong quá trình lập, phê duyệt dự án và thiết kế bản vẽ thi công, các giải pháp, trang thiết bị và dây chuyền công nghệ còn phải được các sở, cơ quan quản lý chuyên ngành thẩm định, cho ý kiến trước khi trình Ủy ban nhân dân thành phố xem xét theo quy định.
Ngoài ra, theo ông Trương Hải Long, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, hiện cơ quan này đang tổ chức thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi. Đối với phản ánh về các hoạt động tại hiện trường, Sở Xây dựng cho rằng việc theo dõi hiện trạng sử dụng đất và hoạt động xây dựng trên địa bàn thuộc thẩm quyền quản lý của chính quyền địa phương. Đây cũng là nội dung cần Ủy ban nhân dân phường Phúc Lợi làm rõ về những hoạt động nào đã diễn ra trên khu đất hiện nay.
Xử lý nước thải là yêu cầu cấp thiết đối với môi trường đô thị nhưng việc công trình nằm sát một khu đô thị đã hình thành, yêu cầu về minh bạch hồ sơ, công khai công nghệ và đối thoại với người dân càng cần được đặt ở mức cao hơn.
Do vậy, đề nghị Công ty Phú Điền cung cấp đầy đủ căn cứ pháp lý, hồ sơ công nghệ, phương án xử lý mùi, bùn thải và kịch bản ứng phó sự cố.
Vingroup, với tư cách doanh nghiệp liên quan hồ sơ, mốc giới của khu đất trong những giai đoạn trước, cũng cần cho biết quan điểm về việc bảo đảm những giá trị sinh thái, cảnh quan và chất lượng sống được doanh nghiệp xác định là một trong những nền tảng của khu đô thị Vinhomes Riverside.
Đức Tùng-Trần Thường