Thanh Niên • 30/09/2026 11:20

Những chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 10

Từ tháng 10, nhiều chính sách mới có hiệu lực như: người có công được áp dụng mức trợ cấp, phụ cấp mới; chính thức vận hành Quỹ Học bổng quốc gia; quy định mới về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo; chế định luật sư công được thí điểm tại 8 bộ và 10 tỉnh, thành phố; các quy định mới về học bạ số...

Tăng mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi người có công

Nghị định 321/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1.10.2026, quy định mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi đối với người có công với cách mạng và thân nhân.

Theo quy định mới, mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công được nâng lên 3,012 triệu đồng/tháng, thay cho mức 2,789 triệu đồng trước đó. Ngoài ra, nghị định cũng quy định các chế độ ưu đãi người có công với cách mạng gồm: bảo hiểm y tế; điều dưỡng phục hồi sức khỏe; hỗ trợ phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình, phương tiện, thiết bị phục hồi chức năng cần thiết; hỗ trợ ưu đãi giáo dục tại các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân đến trình độ đại học; hỗ trợ thăm viếng mộ liệt sĩ; hỗ trợ di chuyển hài cốt liệt sĩ; hỗ trợ công tác mộ liệt sĩ, công trình ghi công liệt sĩ; xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và các chế độ khác.

Vận hành Quỹ Học bổng quốc gia

Nghị định số 317/2026/NĐ-CP ngày 11.8.2026 của Chính phủ quy định về tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng quốc gia chính thức có hiệu lực từ ngày 1.10.2026.

Quỹ được thành lập nhằm hỗ trợ người học trong học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, phát triển kỹ năng nghề, năng lực số và khả năng hội nhập học thuật quốc tế.

Quỹ đồng thời hướng tới thu hẹp chênh lệch cơ hội học tập giữa các vùng, miền và nhóm đối tượng; ưu tiên người học thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, các ngành, lĩnh vực ưu tiên và những lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao.

Các nhóm chương trình học bổng gồm học bổng tài năng, học bổng cho người học đi học tại nước ngoài, học bổng theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, học bổng thu hút người nước ngoài học tập, nghiên cứu tại Việt Nam và học bổng tạo cơ hội phát triển.

Quy định mới về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo

Nghị định số 365/2026/NĐ-СР ngày 23.9.2026 của Chính phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo chính thức có hiệu lực từ 1.10.2026.

Điều 4 Nghị định 365/2026/NĐ-СР quy định thương nhân được thành lập, đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật được kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất 1 kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và 1 cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát gạo quy định ở trên có thể thuộc sở hữu của thương nhân hoặc do thương nhân thuê của tổ chức, cá nhân khác, có hợp đồng thuê bằng văn bản theo quy định của pháp luật và bảo đảm thời hạn của Giấy chứng nhận.

Thương nhân có Giấy chứng nhận không được cho thương nhân khác thuê để đề nghị cấp Giấy chứng nhận đối với các kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát gạo đã được Bộ Công thương cấp trong Giấy chứng nhận cho thương nhân.

Bộ Công thương cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân bản giấy và bản điện tử (khi áp dụng) đáp ứng điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo theo quy định.

Các quy định mới về học bạ số

Thông tư số 70/2026/TT-BGDĐT về quản lý và sử dụng học bạ số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên có hiệu lực từ ngày 8.10.2026.

Theo đó, quy định mỗi người học được tạo lập một học bạ số duy nhất gắn với mã số hồ sơ học tập suốt đời. Dữ liệu dùng để tạo lập học bạ số phải được kiểm tra, đối chiếu, xác thực từ hồ sơ người học, dữ liệu định danh và dữ liệu quản lý giáo dục của cơ sở giáo dục.

Học bạ số được sử dụng chính thức sau khi hoàn thành việc kiểm tra, xác thực dữ liệu và ký số. Việc ký số được thực hiện bởi cá nhân có thẩm quyền và cơ sở giáo dục; bao gồm các bước hoàn thiện dữ liệu, kiểm tra, đối chiếu, xác nhận, ký số cá nhân, ký số của cơ sở giáo dục và cập nhật trạng thái ký số trên hệ thống.

Mỗi lần phát hành học bạ số, bản điện tử hoặc trích lục điện tử phải được ghi nhận trên hệ thống, bảo đảm có thể kiểm tra, xác thực và truy xuất nguồn gốc.

Học bạ số được sử dụng trong các hoạt động như chuyển trường, tuyển sinh, xác nhận kết quả học tập, rèn luyện, xét hoàn thành chương trình, xét lên lớp, cấp bản điện tử, trích lục, xác minh thông tin học tập, thực hiện thủ tục hành chính và phục vụ công tác quản lý giáo dục.

Thông tư quy định người học được truy cập, tra cứu, khai thác học bạ số của bản thân; được yêu cầu cơ sở giáo dục kiểm tra, chỉnh sửa dữ liệu khi phát hiện sai sót; được sử dụng học bạ số hợp pháp trong các giao dịch, thủ tục hành chính và hoạt động khác theo quy định.

Dữ liệu học bạ số tại các cơ sở giáo dục phải được kết nối, đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo theo chuẩn dữ liệu, chuẩn kỹ thuật do Bộ GD-ĐT quy định; bảo đảm khả năng tích hợp, khai thác trên nền tảng số giáo dục quốc gia, Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng định danh quốc gia VNeID và các hệ thống thông tin có liên quan khi đáp ứng điều kiện kết nối, xác thực, an toàn thông tin.

Chế định luật sư công được thí điểm tại 8 bộ và 10 tỉnh, thành phố

Theo Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công, được thông qua ngày 24.4.2026 và có hiệu lực từ ngày 1.10.2026, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý.

Đáng chú ý, mục tiêu của luật sư công là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước theo quy định.

Việc thí điểm được thực hiện tại Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng và UBND 10 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Khánh Hòa, Đồng Nai và Bắc Ninh.

Thời gian thí điểm từ ngày 1.10.2026 đến hết ngày 30.9.2028.

Thời gian nghỉ thai sản được tính để xét thi đua, khen thưởng

Nghị định 368/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1.10.2026, quy định cụ thể về nguyên tắc xét danh hiệu thi đua; hình thức khen thưởng; tiêu chuẩn khen thưởng; thẩm quyền, hồ sơ, thủ tục khen thưởng; quỹ thi đua, khen thưởng và mức tiền thưởng.

Đáng chú ý, tại điều 4, quy định khen thưởng phải căn cứ vào điều kiện, tiêu chuẩn và thành tích đạt được, không nhất thiết phải có hình thức khen thưởng mức thấp mới được khen thưởng mức cao hơn.

Nghị định cũng quy định thời gian nghỉ thai sản đối với cá nhân theo quy định của pháp luật được tính là thời gian công tác để xét tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.

Khi có nhiều cá nhân, tập thể cùng đủ điều kiện, tiêu chuẩn thì lựa chọn cá nhân nữ hoặc tập thể có tỷ lệ nữ từ 70% trở lên để xét khen thưởng.

Thời gian giữ chức vụ để xét khen thưởng quá trình cống hiến đối với cá nhân là nữ lãnh đạo, quản lý được giảm 1/3 thời gian so với quy định chung.

Trường hợp cá nhân nữ lãnh đạo, quản lý thuộc đối tượng được quy định tuổi nghỉ hưu cao hơn theo quy định của pháp luật thì thời gian để xét khen thưởng quá trình cống hiến thực hiện theo quy định chung.

Tháng 10.2026, nhiều quy định mới bắt đầu có hiệu lực, tác động đến chính sách dành cho người có công, cơ hội học tập, kinh doanh gạo và quản lý học bạ số. Theo thông tin Thanh Niên đăng tải, các văn bản có thời điểm áp dụng khác nhau, trong đó phần lớn có hiệu lực từ ngày 1.10, còn quy định về học bạ số bắt đầu từ ngày 8.10. Những thay đổi này đáng chú ý bởi liên quan đến nhiều nhóm trong đời sống, từ người có công với cách mạng, người học đến thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo. Theo Nghị định 321/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1.10.2026, mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng được nâng lên 3,012 triệu đồng mỗi tháng. Mức chuẩn trước đó là 2,789 triệu đồng mỗi tháng, vì vậy khoản điều chỉnh này được áp dụng làm căn cứ quy định mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và chế độ ưu đãi. Nghị định cũng quy định các chế độ dành cho người có công và thân nhân, bao gồm bảo hiểm y tế, điều dưỡng phục hồi sức khỏe cùng hỗ trợ giáo dục. Những hỗ trợ khác được nêu trong nghị định gồm phương tiện trợ giúp, dụng cụ chỉnh hình và thiết bị cần thiết cho việc phục hồi chức năng của người có công. Chính sách còn có ưu đãi giáo dục tại các cơ sở thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, áp dụng đến trình độ đại học. Các nội dung liên quan đến liệt sĩ cũng được đề cập, từ thăm viếng mộ, di chuyển hài cốt đến công tác mộ, công trình ghi công và xác định danh tính hài cốt. Cũng có hiệu lực từ ngày 1.10.2026, Nghị định 317/2026/NĐ-CP quy định việc tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng quốc gia. Quỹ được thành lập để hỗ trợ người học trong học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, phát triển kỹ năng nghề, năng lực số và khả năng hội nhập học thuật quốc tế. Một mục tiêu khác là thu hẹp chênh lệch cơ hội học tập giữa các vùng miền và nhóm đối tượng, qua đó hướng hỗ trợ đến những người học cần được ưu tiên. Trong đó, quỹ ưu tiên người học thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn. Các ngành, lĩnh vực ưu tiên cùng những lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao cũng nằm trong định hướng hỗ trợ được nêu tại nghị định. Những chương trình học bổng gồm học bổng tài năng, học bổng du học, học bổng theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và học bổng thu hút người nước ngoài đến học tập, nghiên cứu tại Việt Nam. Ngoài các chương trình kể trên, Quỹ Học bổng quốc gia còn có học bổng tạo cơ hội phát triển, mở rộng các hình thức hỗ trợ theo mục tiêu của quỹ. Với hoạt động xuất nhập khẩu gạo, Nghị định 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ cũng có hiệu lực từ ngày 1.10.2026. Theo Điều 4, thương nhân được thành lập và đăng ký kinh doanh theo pháp luật có thể kinh doanh xuất khẩu gạo nếu đáp ứng yêu cầu về kho chứa và cơ sở xay xát. Cụ thể, thương nhân phải có ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Kho và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu của thương nhân hoặc được thuê của tổ chức, cá nhân khác, nhưng việc thuê phải có hợp đồng bằng văn bản theo quy định pháp luật. Thời hạn thuê cần bảo đảm thời hạn của Giấy chứng nhận, đồng thời thương nhân đã được cấp giấy không được cho đơn vị khác thuê các cơ sở đã ghi trong giấy để xin cấp chứng nhận. Bộ Công thương cấp Giấy chứng nhận cho thương nhân đáp ứng điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, gồm bản giấy và bản điện tử khi áp dụng. Sang ngày 8.10.2026, Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT về quản lý, sử dụng học bạ số bắt đầu có hiệu lực tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên. Theo quy định mới, mỗi người học chỉ được tạo lập một học bạ số duy nhất, gắn với mã số hồ sơ học tập suốt đời. Dữ liệu lập học bạ số phải được kiểm tra, đối chiếu và xác thực từ hồ sơ người học, dữ liệu định danh cùng dữ liệu quản lý giáo dục của cơ sở. Học bạ chỉ được sử dụng chính thức sau khi dữ liệu hoàn tất kiểm tra, xác thực và được ký số theo quy định. Quy trình ký số gồm hoàn thiện dữ liệu, kiểm tra, đối chiếu, xác nhận, ký số cá nhân, ký số của cơ sở giáo dục và cập nhật trạng thái trên hệ thống; mỗi lần phát hành bản điện tử hoặc trích lục điện tử đều phải được ghi nhận.

Xem thêm tại Thanh Niên