Những người 'chạy đua' với thời gian giữ mạch nước sạch cho TP HCM

19h thứ 7, kỹ sư Võ Văn Đồng - Đội phó Đội Thi công tu bổ, Xí nghiệp Truyền dẫn Nước sạch hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất sau kỳ nghỉ phép. Anh về nhà, chưa kịp gặp mặt vợ con đã lao ngay ra giao lộ Bình Long - Nguyễn Sơn cùng nhóm gần 20 đồng nghiệp sửa ống truyền tải nước sạch. Đúng 22h, khi xe máy, ôtô, xe tải vẫn nối đuôi nhau trên đường, nhóm kỹ sư, công nhân quây rào bắt đầu thi công. Kế hoạch của đêm đó là thay mặt bích DN500, hàn bù mặt bích DN200 và thay cụm van xả khí DN200 trên tuyến ống truyền tải nước sạch DN1500 (đường kính 1.500 mm) trong hầm tại giao lộ.

Tuyến ống này được lắp từ năm 2004, một số phụ tùng thép đã bị ăn mòn. Khoảng 4 tuần trước, các kỹ sư phát hiện lỗ xì ở cụm thiết bị này và xử lý tạm trong vài giờ để kịp cấp nước cho người dân cũng như tránh tình trạng thất thoát nước cho đơn vị. "Hàn bít chỉ là giải pháp tạm thời. Muốn cấp nước bền vững, buộc phải thay mới cả cụm phụ tùng", kỹ sư Nguyễn Đức Duy, Đội trưởng Thi công tu bổ, nói.

Thay thiết bị lúc nào luôn là bài toán với ngành cấp nước. Mỗi lần đóng van nước là một lần người dân bị ảnh hưởng, nên đơn vị truyền dẫn nước sạch chờ đúng dịp Nhà máy nước Tân Hiệp bảo trì định kỳ - ngừng bơm 8 giờ mới thi công, để tránh phải cắt nước nhiều lần.

Với tuyến ống DN1500 này, khi sửa chữa, một phần quận Tân Bình, Tân Phú, quận 5, quận 6 và Bình Chánh (cũ) sẽ gần như ngưng cấp nước hoàn toàn. Anh Duy cho biết, nhiều hộ dân, doanh nghiệp dùng nước vào ban đêm, nên nhóm không thể chủ quan "giờ này không ai xài nước" mà kéo dài thời gian thi công. "Chúng tôi phải huy động tất cả nhân lực của đội để đảm bảo việc thi công diễn ra nhanh nhất".

Một đêm sửa chữa là sự kết hợp của nhiều bộ phận, trong đó Trung tâm Điều khiển Phân phối phụ trách đóng mở các van nước để cô lập đoạn ống. Đội Thi công tu bổ chịu trách nhiệm tháo, thay, sửa. Ban Kỹ thuật giám sát chất lượng vật tư và yêu cầu kỹ thuật ngoài công trường.

Phần lớn các tuyến ống truyền tải nằm dưới những trục đường chính của thành phố, nên việc sửa chữa thường phải bắt đầu từ 22h và kéo dài đến 5-6h sáng hôm sau, giai đoạn ít xe lưu thông trên đường. Anh Duy cho biết, một tháng, mỗi nhân viên của đội anh có khoảng 22 ngày công, thì họ làm đêm đến 20-21 ngày. Những người đội trưởng như anh còn phải vào văn phòng ban ngày để làm hồ sơ hoàn công, cập nhật lịch sử sửa chữa từng vị trí lên hệ thống để hàng chục năm sau vẫn truy ra được.

Không phải lúc nào, lịch sửa chữa các tuyến ống truyền tải nước sạch cũng được lên sẵn như hoạt động thay thế thiết bị ở giao lộ Long Bình - Nguyễn Sơn. Thực tế, nhiều sự cố xảy ra bất ngờ, không chừa ngày nghỉ, lễ tết hay đêm khuya. Chỉ cần đội trưởng thông báo, cả đội lập tức lên đường. Đôi khi xảy ra "sự cố kép", đội đang xử lý điểm này thì nhận tin điểm khác lại vỡ, lực lượng phải chia nhỏ.

Hệ thống tuyến ống truyền tải nước sạch nằm dưới mặt đất, bị kẹp giữa các công trình viễn thông, điện, thoát nước, cây xanh là một khó khăn cho việc sửa chữa. Trong khi đó, trên mặt đường lại là một cuộc chiến khác. Với những vị trí buộc phải thi công ban ngày, việc điều tiết giao thông để không gây ùn tắc luôn là vấn đề nan giải. Tuy nhiên, kể cả thi công đêm, ở những tuyến đường như Long Bình, xe tải vẫn đi lại liên tục. Theo anh Đồng, việc thi công phải đảm bảo cùng lúc ba yêu cầu: xử lý nhanh để người dân sớm có nước sạch trở lại, an toàn cho người thi công dưới hầm, và an toàn cho người đi đường trên mặt đất.

Kỹ sư Duy cho biết thêm, nếu tình trạng lỗ xì phát triển lớn, đơn vị buộc phải cúp nước đột xuất để sửa chữa, khi người dân và doanh nghiệp không kịp chứa nước. Sự cố còn xì nước liên tục, ảnh hưởng giao thông, có thể gây sụt lún mặt đường, đặc biệt nguy hiểm trong mùa mưa, triều cường. Vì thế, tốc độ luôn là yêu cầu bắt buộc, từ phát hiện rò rỉ đến thi công sửa chữa.

Cuộc chạy đua với thời gian để đảm bảo cấp nước an toàn, liên tục đôi khi kéo dài hơn một đêm. Anh Đồng nhớ khoảng năm 2014-2015 từng tham gia thi công sửa chữa tuyến ống nước sạch DN1500 ở cầu Gò Dưa (đường Phạm Văn Đồng) suốt 13 ngày, hay một đợt sửa bể ở Bình Tiên (quận 6 cũ) cũng mất hơn chục ngày. Đội thi công túc trực 24/24 tại công trình, mọi người chia nhau về nhà tắm giặt, thay đồ rồi ngay lập tức quay trở lại công trường. Anh Duy cũng từng có những ca trực "ba ngày ba đêm mới kết thúc". "Nếu mình làm không xong, mấy chục nghìn hộ dân không có nước sạch sử dụng, nên mình không thể nghỉ", anh Duy chia sẻ.

Xí nghiệp Truyền dẫn Nước sạch được Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn Sawaco giao quản lý, duy tu, bảo dưỡng và vận hành hơn 800 km tuyến ống truyền tải cấp 1, cấp 2 (đường kính từ DN225 đến DN2400) trên toàn TP HCM cũ, trừ Củ Chi và Cần Giờ. Trên các tuyến ống đó có hơn 3.584 van, hầm các loại, trong đó hơn 1.545 hầm kỹ thuật và hơn 513 trụ chữa cháy. Với quy mô đó, theo đội trưởng đội thi công tu bổ, việc xì bể ống hay hư hỏng thiết bị, hầm kỹ thuật "xảy ra rất thường xuyên".

Trong 9 tháng đầu năm, Xí nghiệp đã xử lý tổng số 56 sự cố xì bể đường ống truyền tải nước sạch gồm 25 vị trí ống cấp I và 31 vị trí ống cấp II; nâng cơi họng ổ khóa 153 vị trí; duy tu hầm 61 vị trí; nâng cơi hầm kỹ thuật 83 vị trí; đóng nước sửa bể, thay đồng hồ tổng 362 lượt; duy tu cầu dẫn ống nước 6 vị trí; lắp đặt, sửa chữa van, trụ chứa cháy, đấu nối tăng áp... 39 vị trí. Thời gian xử lý trung bình mỗi sự cố là 8 giờ, có những vụ phải huy động lực lượng xuyên đêm hoặc kéo dài nhiều ngày.

Để theo kịp những con số ấy, các kỹ sư, công nhân Sawaco có sự hỗ trợ rất lớn từ công nghệ. Trong đó, hệ thống giám sát, điều khiển từ xa SCADA cùng các cảm biến áp lực, lưu lượng trên mạng lưới truyền dữ liệu theo thời gian thực về trung tâm điều hành. Khi áp lực tụt đột ngột do bể ống hay rò rỉ lớn, hệ thống tự động cảnh báo. Hệ thống thông tin địa lý GIS lưu tuyến ống, van, hầm, trụ cứu hỏa theo đúng thực tế giúp đội ngũ định vị nhanh điểm sự cố.

Quy trình ứng phó vì thế được tóm gọn thành ba bước: phát hiện và cảnh báo tự động; cô lập vùng sự cố bằng cách điều đội phản ứng nhanh tới khóa van; rồi chuẩn bị vật tư và sửa chữa nhờ cơ sở dữ liệu tài sản được quản lý chặt chẽ.

Kỹ sư Duy - người đã có hơn 20 năm trong nghề vẫn nhớ thời phải mang bản vẽ hoàn công ra tận nơi xem dưới đất có gì, nửa đêm gọi điện đánh thức thủ kho hỏi còn vật tư hay không. Bây giờ bản vẽ, hồ sơ vật tư đã số hóa, anh mở điện thoại là xem được, kể cả bản đồ điểm kẹt xe để báo cơ quan chức năng hỗ trợ. Thiết bị dò tìm cáp ngầm giúp bớt nỗi lo đào trúng dây điện, cáp quang. Còn Zalo, Viber và cuộc gọi video cho phép lãnh đạo thấy tận mắt hiện trạng để chốt phương án ngay, thay vì phải chạy đến tận nơi. Tuy nhiên, công nghệ chưa thay được quyết định của con người. Tại công trường, người chỉ huy phải chọn phương án nhanh nhất, tối ưu và an toàn nhất.

Gần 0h, việc thay thế cụm thiết bị tại giao lộ Bình Long - Nguyễn Sơn hoàn thành, nhanh hơn dự tính của mọi người. Anh Đồng chia sẻ: "Khi anh em đang làm, người dân đến hỏi khi nào có nước lại. Khi công trình hoàn thành, nghe tiếng người dân reo 'có nước rồi', đó chính là hạnh phúc của chúng tôi, và cũng là một trong những lý do giúp tôi gắn bó hơn 16 năm với nghề".

Kim Ánh