Đảng Cộng hòa đang dần mất hy vọng vào một bất ngờ phút chót có thể giúp thay đổi đáng kể bức tranh bầu cử giữa kỳ, khi tình hình ngày càng trở nên bất lợi hơn với họ.
5 nghị sĩ cấp cao đảng Cộng hòa ngày 14/10 nói với Politico rằng việc giữ được thế đa số tại Hạ viện sau bầu cử giữa kỳ là "bất khả thi" và họ giờ chỉ tập trung vào nỗ lực giảm thiểu tổn thất cũng như cố gắng duy trì thế đa số ở Thượng viện.
Tổng thống Donald Trump đang tiến hành chiến dịch vận động ở nhiều bang để lôi kéo cử tri ủng hộ các ứng viên Cộng hòa. Tuy nhiên, các cuộc thăm dò gần đây cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump suy giảm do nhiều chính sách gây tranh cãi, khiến phe Cộng hòa lo ngại nguy cơ họ bị ảnh hưởng theo.
Trong bối cảnh đó, các ứng viên Cộng hòa đang tìm mọi cách để bảo vệ cơ hội chiến thắng của mình, ngay cả khi họ phải công khai bất đồng với Tổng thống.
"Đang có sự thay đổi nhất định trên cả nước, khi các nghị sĩ Cộng hòa mạnh dạn nói lên điều mình muốn và ít lo ngại hơn về những hậu quả có thể xảy ra", Ari Fleischer, cựu thư ký báo chí Nhà Trắng dưới thời tổng thống Cộng hòa George W. Bush, nhận định.
Thượng nghị sĩ Dan Sullivan của bang Alaska phát biểu tại sự kiện vận động tranh cử ở Wasilla ngày 13/10. Ảnh: AP
Mike Rogers, ứng viên Cộng hòa bang Michigan tranh cử vào Thượng viện, và thượng nghị sĩ bang Alaska Dan Sullivan ngày 9/10 đã bày tỏ quan ngại về thỏa thuận diesel mà Tổng thống Trump đạt được với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Nate Adams, người phát ngôn của ông Sullivan, cho biết thượng nghị sĩ bang Alaska tin rằng "vị thế thống trị năng lượng của Mỹ" là giải pháp cho vấn đề giá dầu diesel leo thang. "Điều đó có nghĩa phải tăng sản lượng tại Alaska, do người Alaska sản xuất và phục vụ người Alaska, thay vì nhập khẩu từ Nga", Adams nói.
Rogers cũng phản đối nhập khẩu diesel từ Nga, thay vào đó ủng hộ lệnh cấm xuất khẩu diesel tạm thời, phương án mà Nhà Trắng từng cân nhắc nhưng sau đó không lựa chọn. "Bạn sẽ không muốn nhượng bộ ông Trump dù chỉ một chút", ông nói với phóng viên hôm 9/10, trước sự kiện vận động tranh cử ở bang Michigan.
Một số ứng viên Cộng hòa khác cũng tìm cách tách mình với các chính sách gây tranh cãi của ông chủ Nhà Trắng.
Nghị sĩ Ashley Hinson của bang Iowa và thượng nghị sĩ Jon Husted của bang Ohio, những người đang tranh cử vào Thượng viện, kêu gọi sớm chấm dứt chiến sự với Iran. Tại Florida, nghị sĩ Maria Salazar cho rằng chính sách trục xuất người nhập cư của ông Trump đã đi quá xa.
Ở Kansas, thượng nghị sĩ Roger Marshall bày tỏ sự "thất vọng" với kế hoạch nhập khẩu hàng trăm nghìn tấn thịt bò nước ngoài của Tổng thống.
Những điều này phản ánh tâm lý bất bình ngày càng tăng trên cả nước, khi nhiều nghị sĩ Cộng hòa cho rằng chính quyền ông Trump chưa nỗ lực hết sức để tạo điều kiện kinh tế thuận lợi cho đảng trước cuộc bầu cử giữa kỳ.
Ứng viên thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Mike Rogers (phải) tranh luận trên truyền hình với ứng viên đảng Dân chủ Abdul El-Sayed tại Grand Rapids, Michigan hôm 8/10. Ảnh: AP
Tại Kansas, nơi Marshall đang cạnh tranh sít sao với ứng viên đảng Dân chủ Adam Hamilton, các nông dân không chỉ gặp khó khăn do thuế quan mà còn vì giá diesel tăng, thiếu hụt lao động và nỗ lực hạ giá thịt bò của chính quyền. Ông Marshall cho rằng quyết định nhập khẩu thịt bò nước ngoài của Tổng thống đã gửi đi thông điệp sai lệch tới những người chăn nuôi bò trong nước.
"Có lo ngại rằng cử tri sẽ họ không đi bỏ phiếu năm nay và đợi đến cuộc bầu cử tổng thống hai năm tới", Ken Rahjes, nghị sĩ Cộng hòa tại nghị viện bang Kansas, cho biết.
Một quan chức Nhà Trắng giấu tên nói với Politico rằng ông Trump và các nghị sĩ Cộng hòa "không chia rẽ". Người này cho hay nhiều ứng viên đã xuất hiện cùng Tổng thống tại các cuộc vận động ở bang của họ hoặc tham dự hội nghị toàn quốc về bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Dallas, đồng thời nêu ví dụ về hơn hai chục ứng viên thường xuyên nhắc đến ông Trump trên mạng xã hội.
"Các ứng viên này chỉ đang đề cập đến những vấn đề tại bang của họ. Họ đang vận động tranh cử thực chất và phải giải quyết những vấn đề thiết thực ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, chứ không phải đang quay lưng với các chính sách của ông Trump", quan chức này nói.
Nhà Trắng và một số thành viên Cộng hòa thân cận với ông Trump cho biết Tổng thống chấp nhận việc các ứng viên có quan điểm khác biệt, miễn là họ không trực tiếp chỉ trích ông.
Một quan chức Nhà Trắng khác cho biết ông đã giải thích với Tổng thống rằng việc ứng viên có lập trường trái ngược về một vấn nào đó "không có nghĩa là họ đang chống đối", và ông Trump đồng tình với nhận định này.
Thực tế, các nghị sĩ Cộng hòa hiếm khi chỉ trích trực tiếp ông Trump, ngay cả khi thúc giục Tổng thống thay đổi nhiều chính sách vốn định hình nhiệm kỳ thứ hai.
Tuần trước, ông Rogers tung quảng cáo tranh cử, trong đó ông uống bia Canada tại một quán bar, loại bia bị Mỹ cấm nhập khẩu, đồng thời kêu gọi chấm dứt cuộc chiến thương mại kéo dài hơn một tháng giữa ông Trump và Canada.
Đây là sự đảo ngược lập trường của ông Rogers. Không lâu sau khi cuộc chiến thương mại bắt đầu hồi tháng 8, ông từng nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News rằng một số biện pháp trong cuộc chiến thương mại là "đúng đắn" đối với Michigan và "Canada không phải là đối tác tốt".
"Không có gì đáng ngạc nhiên khi các chính trị gia tìm cách tạo khoảng cách với Nhà Trắng khi vận động tranh cử tại địa phương của mình. Nếu vấn đề không được giải quyết và tình hình không cải thiện, họ cần lên tiếng về điều đó", Jason Roe, chiến lược gia tại Michigan đang tham gia chiến dịch tái tranh cử của nghị sĩ Cộng hòa Tom Barrett, nhận định.
Ứng viên thượng nghị sĩ Ashley Hinson của đảng Cộng hòa trong cuộc tranh luận với đối thủ đảng Dân chủ Josh Turek tại Johnston, bang Iowa ngày 7/10. Ảnh: AP
Nghị sĩ Hinson đã chỉ trích những hệ lụy của cuộc chiến Iran, cho rằng cử tri tại bang của bà đang chịu sức ép và "không nên phải gánh chi phí chiến tranh ở Iran thông qua giá xăng hay hóa đơn mua sắm". Ông Rogers, ông Husted và Tom Tiffany, ứng viên tranh cử chức thống đốc bang Wisconsin, cũng kêu gọi chấm dứt cuộc chiến.
"Người dân ở đây đều vô cùng bất mãn", Lance Lillibridge, nông dân bang Iowa, cố vấn không chính thức về nông nghiệp cho bà Hinson và là người tích cực tham gia các hoạt động chính trị của đảng Cộng hòa tại bang, cho biết.
Lillibridge nói thêm rằng ông và mọi người ở Iowa đều muốn cuộc chiến kết thúc. "Nhiệm vụ của bà ấy là chuyển tải thông điệp đó tới Washington", ông nói và cho biết vẫn ủng hộ mạnh mẽ Tổng thống Trump.
Người phát ngôn Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa (RNC) Natalie Baldassarre khẳng định đảng vẫn "đoàn kết" về các chương trình nghị sự liên quan tới cắt giảm thuế, chi phí thuốc men và bảo vệ an ninh cho cộng đồng.
"Chúng tôi tập trung toàn lực vào mục tiêu chiến thắng. Các ứng viên sẽ triển khai chiến dịch tranh cử phù hợp để đại diện tốt nhất cho cử tri tại khu vực của mình và ngăn đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát", bà nói.
Thanh Tâm (Theo Politico, AFP, AP)