Các nghị sĩ và ứng viên đảng Cộng hòa sáng 9/9 thức dậy với một thực tế báo động: Tổng thống Donald Trump lại leo thang cuộc chiến thương mại với Canada, giữa lúc giá dầu chạm ngưỡng 100 USD mỗi thùng sau các cuộc không kích mới nhắm vào Iran.
Bên ngoài, phe Cộng hòa vẫn tìm cách xoa dịu những rắc rối gần đây hoặc đổ lỗi cho đảng Dân chủ. Tuy nhiên, tại hậu trường đại hội giữa kỳ toàn quốc của đảng ở thành phố Dallas, bang Texas, nhiều quan chức đã âm thầm bàn tính với các lãnh đạo đảng và giới chức chính quyền nhằm tìm cách "giải cứu" những ứng viên đang yếu thế tại các bang chiến trường, cũng như tại những khu vực từng giúp ông Trump thắng lớn hồi năm 2024.
Các cử tri lắng nghe khi Tổng thống Donald Trump phát biểu tại đại hội giữa kỳ toàn quốc đảng Cộng hòa ở Trung tâm American Airlines, Dallas, Texas, ngày 9/9. Ảnh: AFP
Tại một cuộc họp kín hôm 9/9, các thượng nghị sĩ và ứng cử viên nòng cốt đảng Cộng hòa đã hội ý khẩn với siêu ủy ban hành động chính trị (Super PAC) của đảng. Họ phải tính toán lại bản đồ bầu cử trước áp lực ngày càng lớn từ nỗi giận dữ của cử tri về tình hình kinh tế.
"Ai cũng thấy rõ giá xăng đang ra sao, không thể giấu nổi", hạ nghị sĩ Mike Collins, ứng viên Thượng viện bang Georgia của đảng Cộng hòa, nói với Politico sau cuộc họp kín. Dù vậy, ông vẫn khẳng định ủng hộ việc triệt hạ mối đe dọa hạt nhân từ Iran, đồng thời cho rằng Mỹ vốn đã đối đầu với Iran từ lâu và Tổng thống Trump "sẽ chấm dứt điều này".
Rạn nứt tại các 'thành trì' Cộng hòa
Hàng loạt quyết định kinh tế của ông Trump đang gây hoang mang cho cử tri và các ngành công nghiệp chủ chốt. Cuộc chiến thương mại leo thang với Canada đang đe dọa ngành ôtô và nông nghiệp miền Trung Tây. Quyết định tăng nhập khẩu thịt bò ngoại trước kỳ bầu cử khiến giới chăn nuôi từ Texas đến Iowa tức giận. Giá dầu tăng vọt do chiến sự tại Iran đang tạo thêm áp lực đè nặng lên toàn bộ bản đồ bầu cử.
Tổng thống Trump tại đại hội giữa kỳ toàn quốc của đảng Cộng hòa ở Trung tâm American Airlines, Dallas, Texas, ngày 9/9. Ảnh: AFP
"Chúng ta đang khiến các bang vốn là thành trì như Iowa và Texas rơi vào thế nguy hiểm", một hạ nghị sĩ Cộng hòa nói về cục diện cuộc đua Thượng viện. "Đáng ra những nơi đó không bao giờ đến nông nỗi này".
Lợi thế duy nhất của họ lúc này là tiền. Giới lãnh đạo và ứng viên đảng Cộng hòa tại các bang chiến trường từ lâu đã sốt ruột mong muốn Tổng thống Trump tung ra quỹ tranh cử khổng lồ nhằm giúp họ chống đỡ các đòn công kích từ đảng Dân chủ.
Đến sáng 9/9, đội ngũ của ông Trump đã bắt đầu thực hiện hứa hẹn khi rót hàng triệu USD vào các cuộc đua Thượng viện then chốt thông qua một quỹ Super PAC mang tên No Going Back, theo hai nguồn tin am hiểu sự việc.
Bài toán tiền xăng đè nặng cử tri
Đảng Cộng hòa hiểu rõ rằng tiền không thể giúp họ giải quyết mọi chuyện.
"Chúng ta phải tập trung vào những khó khăn sát sườn của người dân. Nhiều gia đình giờ không gánh nổi tiền nhà, tiền ăn, tiền khám chữa bệnh hay tiền chăm con nữa", thượng nghị sĩ Cộng hòa Rick Scott nói tại đại hội.
Ông đổ phần lớn trách nhiệm lên quốc hội khi không thể giải quyết những bế tắc này, song cũng thừa nhận cuộc chiến của Tổng thống Trump với Iran đã để lại những hệ lụy kinh tế rõ rệt.
"Giá xăng tăng vọt hiện nay là cái giá phải trả khi Tổng thống nỗ lực bảo vệ chúng ta trước những mối đe dọa từ Iran", Scott cho hay. "Hy vọng đây chỉ là khó khăn ngắn hạn".
Nhiều nghị sĩ đảng Cộng hòa tận dụng bài phát biểu tại đại hội để đổ lỗi cho các đối thủ đảng Dân chủ về cuộc khủng hoảng bão giá mà cử tri đang đối mặt, đồng thời khẳng định chính phe Cộng hòa mới là những người đang giúp túi tiền của người dân Mỹ đầy đặn hơn.
Bảng giá tại một cây xăng ở Huntsville, Texas, ngày 8/9. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, trước những thực tế đang diễn ra, thông điệp này rất khó thuyết phục cử tri. Cuộc thăm dò ý kiến hồi tháng 8 do Politico thực hiện cho thấy 34% người Mỹ đổ toàn bộ trách nhiệm về tình trạng kinh tế hiện nay cho Tổng thống Trump, trong khi chỉ 17% quy trách nhiệm cho cựu tổng thống Joe Biden.
Mặt khác, áp lực thời gian cũng đang đè nặng đảng Cộng hòa khi chỉ còn chưa đầy hai tháng nữa là tới cuộc bầu cử giữa kỳ. "Thực sự thì ai cũng muốn kéo giảm chi phí, từ năng lượng, nhà ở cho tới nhu yếu phẩm", hạ nghị sĩ Mike Lawler, một trong những ứng viên Cộng hòa gặp nhiều rủi ro nhất trong cuộc bầu cử tháng 11, nói. "Thị trường dầu mỏ vẫn không ngừng biến động và nhiệm vụ của chúng ta là phải hạ nhiệt bằng được nó".
Một số ứng viên Cộng hòa chỉ ra rằng mục tiêu xóa bỏ năng lực hạt nhân của Iran là bước đi bắt buộc để bảo vệ an ninh quốc gia. Vì vậy, theo góc nhìn này, giá dầu tăng vọt chỉ là cái giá ngắn hạn phải trả cho một thắng lợi đối ngoại mang tính chiến lược về lâu dài.
"Chúng ta phải kiên nhẫn trước những trồi sụt của thị trường, nhất là giá dầu và biến động tại vùng Vịnh hiện nay", Marty O'Donnell, ứng viên Cộng hòa đang tìm cách giành chiếc ghế đại diện Las Vegas từ tay hạ nghị sĩ Dân chủ Susie Lee, tuyên bố.
"Chỉ biết hy vọng giá dầu sẽ hạ nhiệt trong 6 tuần tới vì đây là chuyện sống còn", một chiến lược gia đảng Cộng hòa tại Georgia nói. "Phe Dân chủ đã khiến chúng ta chật vật vì vấn đề này suốt thời gian qua".
"Chẳng có món hàng nào cứ ra đường là giá tiền đập thẳng vào mặt như xăng dầu", một chủ tịch đảng Cộng hòa tại quận đang cạnh tranh khốc liệt nói. "Tôi thuộc nằm lòng giá xăng vì nó nằm ngay trên các bảng quảng cáo ở mọi ngã tư, không muốn nhìn cũng phải thấy. Đó là thước đo kinh tế rõ nhất cho thấy tình hình chúng ta đang ra sao".
Vũ Hoàng (Theo Politico, AFP, Reuters)