Tổng thống thứ 47 của Mỹ đã công bố đề xuất về "khoản cổ tức Trump" trị giá 5.000 USD khi phát biểu tại hội nghị toàn quốc giữa nhiệm kỳ của đảng Cộng hòa ở Dallas, Texas hôm 10/9. Ông Trump cho biết chính quyền của mình có thể chi trả khoản tiền này cho khoảng 270 triệu người trưởng thành trên khắp nước Mỹ "vì chúng ta đã đạt được kết quả rất tốt và đất nước đang tạo ra nguồn thu lớn”.
Theo báo The Hill, hiện rất ít thông tin chi tiết được công bố về kế hoạch “cổ tức Trump” nói trên. Song, dựa vào các con số trong phát biểu của ông Trump, nếu kế hoạch được triển khai, tổng chi phí sẽ khoảng 1.350 tỷ USD, cao hơn con số 1.270 tỷ USD chi trả lãi suất nợ công của Mỹ và xấp xỉ ngân sách 1.360 tỷ USD dành cho quốc phòng của nước này.
Ông Trump không nêu rõ nguồn kinh phí sẽ lấy từ đâu. Hiện cũng chưa rõ liệu Quốc hội Mỹ có cần phải phê duyệt khoản cổ tức đặc biệt này hay không.
Năm ngoái, ông Trump đã trao các tấm séc trị giá 1.776 USD cho quân nhân Mỹ, sử dụng nguồn ngân sách đã được quốc hội phê duyệt.
Trước đó, các nhà lập pháp đã thông qua và ông Trump đã ký phê duyệt 2 đợt phát séc kích cầu trị giá 1.200 USD cho người dân Mỹ trong đại dịch COVID-19 vào năm 2020, sử dụng khoản ngân sách 2.200 tỷ USD từ Đạo luật Viện trợ, Cứu trợ và An ninh kinh tế vì coronavirus (CARES).
Những cam kết tương tự lời hứa tặng tiền
Đây là lời hứa mới nhất tiếp nối một số cam kết khác do Tổng thống Trump đưa ra trong nhiệm kỳ thứ 2 nhưng vẫn chưa được hiện thực hóa.
Kể từ năm ngoái, ông Trump đã đề xuất phát các tấm séc trị giá lên tới 2.000 USD từ nguồn thu thuế quan do chính quyền Mỹ áp đặt với các nước đối tác thương mại. Lãnh đạo Nhà Trắng cho biết nguồn thu từ thuế nhập khẩu với hàng hóa nước ngoài sẽ được dùng để trả nợ quốc gia và chuyển tiền trực tiếp cho "mọi người dân, ngoại trừ những người có thu nhập cao”.
Tuy nhiên, các khoản chi này đã không thành hiện thực sau khi Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ phần lớn các biện pháp thuế quan quy mô lớn do ông Trump ban hành vào đầu năm nay.
Trước đó, tỷ phú công nghệ Elon Musk, giám đốc điều hành hãng xe điện Tesla và cũng là chủ công ty hàng không vũ trụ tư nhân SpaceX, đã đề xuất phát séc cổ tức trị giá 5.000 USD vào đầu nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Trump, khi ông Musk còn điều hành Bộ Hiệu quả chính phủ Mỹ (DOGE). Ông Trump đã ủng hộ ý tưởng này của ông Musk. Kế hoạch dự kiến sử dụng khoản tiền ước tính 2.000 tỷ USD, số tiền mà DOGE đặt mục tiêu cắt giảm từ ngân sách liên bang, để chi trả các khoản cổ tức đó.
Chính quyền Trump cũng cam kết phát séc hoàn tiền trị giá 500 USD cho khoảng 1 triệu người tham gia chương trình Đạo luật Chăm sóc giá cả phải chăng tại 30 tiểu bang Mỹ. Nhà Trắng cho rằng chính quyền của cựu Tổng thống Joe Biden đã tích lũy một khoản dư thừa ngân sách đáng kể nhưng không sử dụng để hỗ trợ người dân Mỹ đang phải trả mức phí bảo hiểm cao.
Ông Trump cũng từng đề xuất cắt giảm 10% thuế cho tầng lớp trung lưu vào tháng 10/2018, ngay trước cuộc bầu cử giữa kỳ năm đó. Vị tổng thống Cộng hòa đã tuyên bố sẽ thúc đẩy đề xuất sau cuộc bầu cử giữa kỳ, nhưng sau đó nhắc lại cam kết này với kỳ vọng đảng Cộng hòa sẽ giành quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ sau tổng tuyển cử năm 2020.
Áp lực về tình hình kinh tế Mỹ
Lời hứa tặng tiền cho cử tri được đưa ra trong bối cảnh ông Trump đang chịu áp lực ngày càng lớn về tình hình kinh tế Mỹ, yếu tố có thể đóng vai trò quyết định bên nào sẽ kiểm soát quốc hội vào năm tới.
Các cuộc thăm dò dư luận thường xuyên cho thấy người dân Mỹ lo ngại về chi phí sinh hoạt đắt đỏ và khả năng chi trả, mặc dù ông Trump đã gạt bỏ những lo ngại này và từng gọi vấn đề về khả năng chi trả chỉ là “chiêu trò lừa bịp” do đảng Dân chủ dựng lên.
Cuộc xung đột với Iran, vấn đề vốn không được công chúng Mỹ ủng hộ trong suốt hơn 6 tháng qua, cũng góp phần làm tăng giá nhiên liệu ở nước này. Ông Trump đã bác bỏ những lo ngại về giá xăng dầu cao, cho rằng giá xăng sẽ "giảm mạnh" sau khi xung đột kết thúc. Tuy nhiên, ông thừa nhận bản thân không kỳ vọng điều này sẽ xảy ra trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới.
Ngoài ra, giá của một số mặt hàng ở Mỹ cũng dự kiến sẽ tăng sau khi mức thuế quan trả đũa 50% của Canada có hiệu lực vào đầu tuần này, trong bối cảnh cuộc chiến thương mại giữa chính quyền Trump và quốc gia láng giềng phía bắc đang nóng lên. Tranh chấp thương mại leo thang này có thể gây khó khăn cho các ứng cử viên của đảng Cộng hòa tại những bang chiến địa có đường biên giới giáp với Canada.
Tác động của “cổ tức tặng tiền” đối với lạm phát
Marc Goldwein, Giám đốc cấp cao về chính sách tại tổ chức nghiên cứu Ủy ban Ngân sách liên bang có trách nhiệm, cảnh báo các khoản cổ tức kiểu tặng tiền như vậy có thể làm tăng lạm phát, chỉ số vốn đã giảm nhẹ xuống mức 3,4% vào tháng 7.
Trong một bài đăng khác trên mạng xã hội X, ông Goldwein viết các khoản chi trả đó cũng sẽ dẫn đến “sự gia tăng đột biến về thâm hụt ngân sách”. Chuyên gia này dẫn chứng tác động kinh tế từ các khoản chi trả kích cầu thời đại dịch COVID-19 dưới nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump và chính quyền Biden kế nhiệm. Một số chuyên gia tin việc tặng tiền trực tiếp có thể đã góp phần đáng kể vào tình trạng lạm phát leo thang trong những năm sau đại dịch.
Đáng chú ý, nợ công của Mỹ đã vượt mốc 40.000 tỷ USD vào tháng trước.
Phản ứng của các nhà lập pháp
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bernie Moreno đến từ bang Ohio thông báo sẽ soạn thảo một dự luật để cơ quan lập pháp có thể thông qua khoản “cổ tức Trump” ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Ông Moreno tin đảng Cộng hòa sẽ chiến thắng trong các cuộc bỏ phiếu sắp tới.
Tuy nhiên, không phải tất cả các nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa đều ủng hộ lời hứa tặng tiền cho cử tri của ông Trump. Hạ nghị sĩ Chip Roy đến từ bang Texas viết trên mạng xã hội X rằng "sự phụ thuộc là điều xấu xa và bào mòn tâm hồn dưới mọi hình thức”.
Trước đây, các cam kết của ông Trump về việc phát tiền trực tiếp cho người dân Mỹ đã không thể thực hiện được nếu thiếu dự luật đi kèm và sự phê chuẩn của quốc hội. Ví dụ, các khoản hỗ trợ dành cho cá nhân và doanh nghiệp nhỏ trong đại dịch COVID-19 đã nhận được sự ủng hộ của Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật CARES.
Giám đốc Hội đồng Kinh tế quốc gia Mỹ Kevin Hassett cho rằng, Quốc hội Mỹ sẽ cần phải phê duyệt kế hoạch phát tiền từ nguồn thu thuế quan của ông Trump.