23 năm truy tìm mầm bệnh, giữ niềm tin vào từng kết quả xét nghiệm
Suốt 23 năm gắn bó với lĩnh vực vi sinh, TS.BS Trương Thái Phương, Phó Viện trưởng Viện Xét nghiệm Y học, Trưởng khoa Vi sinh, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), miệt mài tìm kiếm dấu vết tác nhân gây bệnh qua từng mẫu bệnh phẩm. Công việc ít khi nhận được lời tri ân trực tiếp, nhưng với bà, mỗi kết quả chính xác góp phần giúp bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp, mang lại cơ hội hồi phục cho người bệnh.
Không trực tiếp thăm khám người bệnh mỗi ngày, bác sĩ Phương làm việc phía sau những kết quả xét nghiệm, nơi các mẫu bệnh phẩm được phân tích, dữ liệu được đối chiếu và dấu vết vi sinh vật được tìm kiếm. Trước khi một phác đồ điều trị được lựa chọn, có thể là hàng giờ làm việc tỉ mỉ trong phòng xét nghiệm để cung cấp căn cứ cho bác sĩ lâm sàng.
Với người làm xét nghiệm, mỗi mẫu bệnh phẩm không đơn thuần là những chỉ số trên máy. Đằng sau đó là một người bệnh đang chờ được chẩn đoán chính xác, một gia đình mong tin và một bác sĩ cần thông tin đáng tin cậy để quyết định phương án điều trị.
Bởi vậy, trước mỗi kết quả vi sinh, bác sĩ Phương luôn tự đặt ra những câu hỏi: Kết quả có đáng tin cậy không? Có phù hợp với bệnh cảnh lâm sàng không? Thông tin này có thực sự giúp ích cho việc điều trị?
Phát hiện được một vi sinh vật chưa phải là điểm kết thúc của quá trình xét nghiệm. Kết quả cần được phân tích, đối chiếu với biểu hiện của người bệnh và diễn giải trong giới hạn của phương pháp. Một kết quả thiếu chính xác hoặc bị hiểu sai có thể ảnh hưởng đến quyết định điều trị, trong khi người chịu tác động cuối cùng chính là bệnh nhân.
“Điều tôi luôn cố gắng giữ gìn không chỉ là độ chính xác của kỹ thuật mà còn là trách nhiệm với từng người bệnh phía sau mỗi kết quả”, bác sĩ Phương chia sẻ.
Hai mươi ba năm làm nghề, bà hiểu rằng đóng góp của người làm xét nghiệm thường ít được người bệnh nhận biết. Nhưng niềm vui của họ là kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định đúng, kịp thời.
Ký ức chạy đua trong đại dịch Covid-19
Một trong những ký ức sâu đậm nhất trong nghề của bác sĩ Phương là những ngày đại dịch Covid-19. Số lượng mẫu bệnh phẩm tăng cao, yêu cầu trả kết quả nhanh, trong khi mỗi thông tin xét nghiệm đều có thể ảnh hưởng đến quyết định cách ly, khoanh vùng dịch và kiểm soát lây nhiễm trong bệnh viện. Tốc độ là yêu cầu cấp thiết, nhưng độ chính xác không thể bị đánh đổi.
“Trong những ngày làm việc liên tục, dù rất mệt mỏi, mọi người vẫn cố gắng bảo đảm độ chính xác và không cho phép mình lơ là”, TS.BS Phương nhớ lại.
Trải nghiệm ấy càng khiến bà nhận thấy năng lực vi sinh, sinh học phân tử và giám sát bộ gene cần được đầu tư lâu dài, thay vì chỉ tập trung khi dịch bệnh bùng phát. Đây là nền tảng để ngành y tế chủ động hơn trước những nguy cơ dịch bệnh trong tương lai.
Trong lĩnh vực vi sinh, sự phát triển của sinh học phân tử và giải trình tự gene đang mở rộng khả năng phát hiện tác nhân gây bệnh, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu về đặc điểm vi sinh vật, cơ chế kháng thuốc và xu hướng lan truyền của chúng. Tuy nhiên, theo bác sĩ Phương, công nghệ hiện đại không thể thay thế tư duy chuyên môn và sự thận trọng của người làm xét nghiệm.
Một tác nhân được phát hiện chưa đồng nghĩa với việc có thể khẳng định đó là nguyên nhân gây bệnh. Kết quả cần được đặt trong mối liên hệ với biểu hiện lâm sàng và các dữ liệu liên quan để tránh những diễn giải thiếu chính xác.
Ở vai trò quản lý và đào tạo, TS Phương luôn nhắc các bác sĩ trẻ rằng người làm vi sinh lâm sàng không chỉ vận hành máy móc hay thực hiện đúng quy trình kỹ thuật. Quan trọng hơn, họ phải hiểu ý nghĩa của kết quả, nhận diện giới hạn của phương pháp và ý thức được trách nhiệm khi đưa ra kết luận.
“Thế hệ trẻ có thể giỏi công nghệ hơn, tiếp cận tri thức thế giới nhanh hơn chúng tôi, nhưng điều căn bản nhất vẫn phải được giữ vững đó là trách nhiệm với từng kết quả mình ký và với từng người bệnh phía sau kết quả ấy”, chị chia sẻ.
Sau 23 năm, điều bác sĩ Phương theo đuổi không chỉ là khả năng phát hiện ngày càng chính xác các tác nhân gây bệnh mà còn là niềm tin vào giá trị của mỗi kết quả xét nghiệm. Bởi phía sau những dữ liệu tưởng chừng khô khan ấy luôn là một con người đang cần được chẩn đoán và điều trị đúng.