Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết muốn đạt thỏa thuận với Iran nhưng không chấp nhận đề xuất mới nhất của Tehran - Ảnh: AFP
Tổng thống Donald Trump vừa bác bỏ đề xuất mới nhất của Iran nhằm chấm dứt xung đột và mở cửa trở lại eo biển Hormuz, theo Hãng tin Reuters.
Trong đề xuất kéo dài 7 ngày, Iran yêu cầu Washington dỡ phong tỏa hải quân đối với các cảng nước này, miễn trừ trừng phạt đối với hoạt động bán dầu, giải tỏa khoảng 12 tỉ USD tài sản bị đóng băng và tuân thủ lệnh ngừng bắn trong khu vực, bao gồm Lebanon và Yemen.
Đổi lại, Tehran sẽ mở lại eo biển Hormuz và bắt đầu đàm phán với Washington về một thỏa thuận lâu dài.
Theo giới phân tích, việc ông Trump bác bỏ đề xuất cho thấy cả hai bên vẫn để ngỏ con đường ngoại giao nhưng chưa thống nhất được bên nào phải nhượng bộ trước.
Ván cược của ông Trump
Theo ông Andreas Krieg - phó giáo sư tại Đại học King's College London (Anh) - trong tính toán của Tổng thống Trump, đòn bẩy kinh tế với Iran dường như vẫn chưa được đẩy đến giới hạn.
Washington liên tục siết vòng vây quanh Tehran, từ phong tỏa hải quân, bóp nguồn thu dầu mỏ bằng các lệnh trừng phạt đến cảnh báo trừng phạt thứ cấp đối với những nước tiếp tục làm ăn với Cộng hòa Hồi giáo.
Ông Richard Weitz, thành viên cấp cao tại Đại học Phòng vệ NATO (Ý), cho rằng Nhà Trắng có thể đang tính toán rằng “chờ thêm một chút” sẽ giúp Washington giành được những điều khoản có lợi hơn. Bên cạnh đó, Mỹ cũng tỏ ra quan ngại về trình tự các bước đi mà Iran đề xuất.
Tuy nhiên, việc trì hoãn thỏa thuận cũng có thể khiến Tổng thống Trump đối mặt với rủi ro chính trị đáng kể, nhất là khi Đảng Cộng hòa có nguy cơ gặp bất lợi trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Với ông Trump, vấn đề là thời gian không chỉ gây thêm sức ép lên Iran mà còn tạo ra những rủi ro cho chính Washington.
“Canh bạc này là con dao hai lưỡi” - chuyên gia Krieg nhận định.
Khi cuộc bầu cử giữa kỳ đến gần, ông Trump có thể không muốn bị xem là nhượng bộ Iran khi phải nới lỏng phong tỏa, giảm trừng phạt dầu mỏ và trả lại tài sản cho Tehran để đổi lấy việc mở lại tuyến hàng hải bị gián đoạn.
Tuy nhiên, càng kéo dài, Mỹ càng phải đối mặt với giá năng lượng tăng, nguy cơ xung đột kéo dài và sức ép lớn hơn từ các đồng minh vùng Vịnh.
Giáo sư Mohamad Elmasry tại Viện Nghiên cứu sau đại học Doha (Qatar) cho rằng đề xuất của Iran có thể được coi là một hành động "chìa cành ô liu mang tính chiến thuật cho ông Trump", mở ra cơ hội hạ nhiệt giá nhiên liệu trước ngày bỏ phiếu.
Tuy nhiên, Iran cũng có thể quyết định "buộc ông Trump phải trả giá vì đã khước từ đề xuất và tiếp tục gia tăng áp lực kinh tế lên nước này".
"Họ có thể coi đây là thời điểm để leo thang... ngay lúc cuộc bầu cử giữa kỳ đang cận kề" - ông Elmasry nhận định.
Ông Krieg cho rằng ông Trump muốn Iran mở lại eo biển Hormuz nhưng không muốn phải đáp ứng toàn bộ yêu cầu kinh tế và chính trị của Tehran. Tuy nhiên, Iran chịu đau về kinh tế không có nghĩa nước này sẽ dễ dàng nhượng bộ.
Tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz, nhìn từ bờ Oman, ngày 23-9 - Ảnh: REUTERS
Trên thực tế, các lệnh trừng phạt và phong tỏa đang gây sức ép lớn lên Iran, nhưng Tehran vẫn có khả năng đáp trả bằng cách khiến Mỹ và các đối thủ phải trả giá, đặc biệt tại Hormuz, các cơ sở hạ tầng khu vực và eo biển Bab al-Mandeb.
Bà Negar Mortazavi cho rằng Iran đang phát đi “thông điệp kép”, tức vừa muốn chấm dứt xung đột bằng ngoại giao, vừa sẵn sàng đáp trả nếu đàm phán thất bại. Theo bà, việc ông Trump từ chối đề xuất có thể khiến Tehran cứng rắn hơn.
Bà cảnh báo Washington có thể đang đánh đồng sức ép kinh tế với khả năng Iran sẵn sàng nhượng bộ. Nếu Tehran cho rằng Mỹ chỉ chấp nhận những nhượng bộ lớn hơn, Iran có thể không còn muốn đưa ra thêm đề xuất ngoại giao, khiến xung đột lan rộng và hậu quả có thể còn khó lường hơn nữa.
Iran cũng chơi nước cờ riêng
Theo chuyên gia Harrison, Tehran có lẽ không bất ngờ trước việc ông Trump từ chối đề xuất. Iran vẫn muốn cho người dân trong nước và công chúng Mỹ thấy rằng họ sẵn sàng đàm phán.
Ông Krieg cho rằng Iran hiểu ông Trump đang cần một thỏa thuận có thể được xem là chiến thắng. Vì vậy, Tehran có thể tận dụng nhu cầu này để gia tăng sức ép và cải thiện vị thế trước khi trở lại bàn đàm phán.
“Iran đang đặt cược rất lớn vào thời gian. Chiến lược của họ là duy trì đủ sức ép để cuối cùng ông Trump phải quay lại bàn đàm phán, đồng thời khiến lối thoát này ngày càng trở nên đắt đỏ hơn” - ông Krieg phân tích.
Ông cho rằng tính toán của Tehran là không vội trao cho ông Trump một thỏa thuận dễ dàng, bởi vài tuần hoặc vài tháng nữa, Tổng thống Mỹ có thể cần thỏa thuận đó hơn hiện tại.
Theo vị chuyên gia, cả Mỹ và Iran đều cần thỏa thuận, nhưng hiện đều cho rằng chờ thêm sẽ giúp họ có được điều kiện tốt hơn. Vì vậy, xung đột có thể sẽ tiếp tục kéo dài.
Ngoại trưởng Iran: Tehran sẵn sàng cho 'cuộc chiến tận thế', nhưng chưa từ bỏ ngoại giaoNgoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết nước này đã sẵn sàng tiếp tục giao tranh với Mỹ, nhưng vẫn chưa từ bỏ con đường ngoại giao.