Phát hiện tiền tiểu đường, làm gì để tránh mắc bệnh? - Thanh Niên

Phát hiện đường huyết ở ngưỡng tiền tiểu đường không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Đánh giá đúng nguy cơ, điều chỉnh chế độ ăn uống và duy trì vận động có thể giúp hạn chế khả năng tiến triển thành bệnh.

Theo số liệu từ Sở Y tế TP.HCM, tính đến 4 giờ sáng ngày 10.10, chương trình khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM ghi nhận hơn 6 triệu lượt khám. Trong nhóm người trưởng thành chưa từng được chẩn đoán tiểu đường, kết quả phân tầng nguy cơ ghi nhận 19,7% hồ sơ có đường huyết lúc đói ở ngưỡng tiền tiểu đường và 10,9% có kết quả ở ngưỡng gợi ý chẩn đoán tiểu đường.

Theo Sở Y tế TP.HCM, các tỷ lệ trên được tính trên số hồ sơ đủ điều kiện phân tích của từng nhóm nguy cơ, không đại diện cho toàn bộ người tham gia khám. Đây là kết quả sàng lọc, không thay thế chẩn đoán xác định của bác sĩ.

Vậy chỉ số đường huyết ở ngưỡng tiền tiểu đường có đáng lo ngại? Người có kết quả sàng lọc bất thường cần đi khám lại, theo dõi đường huyết và thay đổi sinh hoạt như thế nào để giảm nguy cơ mắc bệnh?

Xét nghiệm bổ sung giúp xác định nguy cơ

Theo thạc sĩ - bác sĩ Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng khoa Nội, Bệnh viện đa khoa Gia Định, xét nghiệm đường huyết lúc đói phản ánh tình trạng đường huyết tạm thời tại thời điểm lấy máu. Chỉ số này dễ bị biến động bởi các yếu tố như giấc ngủ đêm trước kém; căng thẳng, lo âu; thời gian nhịn ăn chưa đủ (dưới 8 tiếng); chế độ ăn tối hôm trước chứa nhiều đường, tinh bột…

Vì vậy, người dân cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn trước xét nghiệm và trao đổi với bác sĩ khi nhận kết quả bất thường, đồng thời cân nhắc xét nghiệm lại tại cơ sở y tế.

“Chương trình khám sức khỏe toàn dân của Sở Y tế TP.HCM mang tính chất tầm soát diện rộng nhằm phát hiện sớm nguy cơ bệnh. Nếu kết quả đường huyết ở ngưỡng tiền tiểu đường, người dân nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá, tư vấn và chỉ định xét nghiệm bổ sung khi cần. Nếu thuộc nhóm gợi ý chẩn đoán tiểu đường, cần đi khám lại sớm để được xác nhận chẩn đoán theo quy trình phù hợp. Trường hợp bệnh được xác định, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ biến chứng và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp”, bác sĩ Văn Hiệp nói.

Làm gì để hạn chế nguy cơ tiến triển thành bệnh?

Người có mức đường huyết lúc đói ở ngưỡng tiền tiểu đường nếu muốn hạn chế nguy cơ tiến triển thành bệnh, bác sĩ Hiệp khuyên nên duy trì các thói quen sau:

Về dinh dưỡng:

Ăn đa dạng, cân đối khẩu phần; tăng rau và thực phẩm giàu chất xơ không chứa nhiều tinh bột; bổ sung nguồn đạm phù hợp từ cá, thịt nạc, trứng, đậu, các loại hạt.
Kiểm soát lượng tinh bột trong mỗi bữa, ưu tiên loại có chỉ số đường huyết thấp.
Ưu tiên chất béo không bão hòa; hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và đồ ăn chế biến sẵn.
Hạn chế tối đa nước ngọt, trà sữa, nước ép trái cây đóng hộp, bánh kẹo ngọt...
Ăn rau trước rồi tới đạm/thịt, ăn tinh bột sau cùng để hỗ trợ kiểm soát mức tăng đường huyết sau ăn.

Về vận động:

Vận động cường độ trung bình tối thiểu 150 phút/tuần (đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội…), không nghỉ tập quá 2 ngày liên tiếp.
Kết hợp tập tạ nhẹ hoặc bài tập kháng lực 2 buổi/tuần để tăng khối lượng cơ bắp.
Đứng dậy vận động nhẹ 2 - 3 phút sau mỗi 30 phút ngồi.
Về cân nặng và giấc ngủ:
Nên giảm 5 - 7% trọng lượng cơ thể nếu đang thừa cân/béo phì.
Ngủ đủ 7 - 8 tiếng mỗi đêm, duy trì giờ thức - ngủ ổn định.

“Người tiền tiểu đường nên đến bệnh viện thử lại máu (xem chỉ số HbA1c và đường huyết lúc đói) định kỳ và theo dõi đường huyết tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Kết quả tiền tiểu đường không phải là một ‘bản án’, mà là lời nhắc nhở từ cơ thể. Mọi người có thể từng bước cải thiện tình trạng và phòng bệnh bằng những thay đổi lành mạnh mỗi ngày”, bác sĩ Văn Hiệp khuyên.

Những yếu tố có thể khiến đường huyết lúc đói buổi sáng tăng

Thạc sĩ - bác sĩ Châu Hoàng Sinh, Trưởng Khoa nội tổng hợp, Bệnh viện Lê Văn Việt (TP.HCM), cho biết đường huyết buổi sáng có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.

Ăn nhẹ hoặc ăn khuya sát giờ ngủ: Có thể góp phần làm tăng đường huyết sáng hôm sau, nhất là khi thực phẩm chứa nhiều tinh bột.

“Hiệu ứng bình minh”: Vào gần sáng (khoảng từ 4 - 8 giờ sáng), cơ thể tự động tiết ra hàng loạt hormone để chuẩn bị năng lượng cho ngày mới; điều này có thể khiến đường huyết lúc đói buổi sáng ở người rối loạn chuyển hóa tăng cao dù tối hôm trước ăn kiêng khem rất kỹ.

Các yếu tố khác: Đau, nhiễm trùng, stress hoặc ngủ không đủ có thể làm đường huyết tăng tạm thời.

Khi đo đường huyết tại nhà, bác sĩ lưu ý cần rửa tay, lau khô, dùng que thử còn hạn và tuân thủ hướng dẫn của thiết bị. Nên đo sau ít nhất 8 giờ không nạp năng lượng và ghi lại kết quả, tình trạng sức khỏe để bác sĩ đánh giá.