Giới chức Đức ngày 14/10 bắt đầu xét xử Serhii Kuznietsov, cựu sĩ quan đặc nhiệm Ukraine, với cáo buộc phá hoại hai đường ống khí đốt Nord Stream 1 và 2 nối từ Nga sang nước này hồi tháng 9/2022. Phiên tòa diễn ra tại tòa án thành phố Hamburg, một trong những cơ sở tư pháp lâu đời và danh tiếng nhất của Đức.
Phiên tòa thu hút sự chú ý, bởi Đức là đồng minh lớn nhất của Ukraine ở châu Âu trong cuộc xung đột với Nga, đối thủ chung của hai nước. Viện Kiel tại Đức cho biết tính đến tháng 8, Đức đã cung cấp hoặc cam kết phân bổ viện trợ 100 tỷ euro (112 tỷ USD) cho Ukraine.
Vụ án cũng đặt ra câu hỏi về việc một quốc gia có thể tấn công lợi ích kinh tế của đối phương đến mức nào, nếu mục tiêu bị nhắm đến cũng mang lại lợi ích cho chính đồng minh của họ.
"Có lẽ chính phủ Đức cũng không muốn vụ án được đưa ra xét xử vào thời điểm này. Quá trình điều tra, tố tụng đã kéo dài 4 năm", Joachim Weber, chuyên gia dự báo chiến lược và phân tích rủi ro tại Đại học Bonn, nói với Al Jazeera. "Lý do là vấn đề này đặt họ vào thế khó".
Serhii Kuznietsov (áo xám) ngồi giữa các luật sư bào chữa trong phiên tòa tại Hamburg, Đức ngày 14/10. Ảnh: AFP
Kuznetsov là bị cáo đầu tiên trong vụ án phá hoại đường ống Nord Stream bị đưa ra xét xử. Kuznietsov được cho là cùng 6 đồng phạm, gồm 4 thợ lặn, một chuyên gia chất nổ và một thuyền trưởng, thuê du thuyền đến hiện trường rồi dùng thuốc nổ hẹn giờ để thực hiện hành vi phá hoại.
Kuznietsov, 50 tuổi, bị bắt ở tỉnh Rimini, Italy, vào tháng 8/2025 và dẫn độ sang Đức. Công tố viên cáo buộc Kuznietsov đã phạm tội ác chiến tranh khi "sử dụng biện pháp quân sự để tấn công mục tiêu dân sự, theo chỉ đạo từ chính quyền Ukraine".
Sau Kuznietsov, giới chức Ba Lan hồi tháng 9/2025 bắt nghi phạm thứ hai người Ukraine là Volodymyr Zhuravliov, nhưng sau đó thả người này thay vì dẫn độ sang Đức. Zhuravliov bị bắt lần hai ở Croatia hồi tháng 8 và nước này đã chấp thuận yêu cầu dẫn độ từ Berlin.
Vụ án khiến căng thẳng giữa Ukraine và Đức gia tăng, khi hai bên có quan điểm khác biệt.
Oleksandr Merezhko, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Ukraine, lưu ý các vụ nổ xảy ra trong thời kỳ Ukraine đang có chiến tranh với Nga. Ông cho rằng "Nord Stream 2 chẳng qua chỉ là công cụ để Nga chuẩn bị cho cuộc chiến" và nhấn mạnh Ukraine chưa từng xác nhận những thông tin do phía Đức đưa ra.
"Đó chỉ là một trong những giả thiết", ông Merezhko nói với BBC.
Trong khi đó, Stefan Meister, chuyên gia thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Đức, cho rằng các thủ tướng Đức những năm qua đã nỗ lực hết sức để không bị yếu tố chính trị chi phối vụ án.
"Họ cố gắng không biến sự việc thành một câu chuyện lớn, không thu hút quá nhiều sự chú ý, mà giao cho các cơ quan chức năng và hệ thống tư pháp xử lý. Đây không phải là một vụ án chính trị. Họ đã tìm cách phi chính trị hóa sự việc", ông Meister giải thích.
Dù vậy, phiên tòa vẫn mang ý nghĩa chính trị lớn đối với cả Đức và Ukraine, theo Wall Street Journal.
Liên minh cầm quyền của Thủ tướng Friedrich Merz đang chịu sức ép ngày càng lớn từ đảng cực hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD). AfD đã vượt lên trong các cuộc thăm dò dư luận toàn quốc nhờ quan điểm phản đối viện trợ cho Ukraine và chủ trương khôi phục quan hệ kinh tế với Nga.
AfD lấy vụ phá hoại Nord Stream làm trọng tâm chiến dịch công kích ông Merz, mô tả Đức là nạn nhân của hành động phá hoại do chính quốc gia mà Berlin đang viện trợ thực hiện.
Đối với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, phiên tòa có thể dẫn đến một kết luận bất lợi là nước này đã ra lệnh tấn công hạ tầng của quốc gia đồng minh. Ukraine từ lâu phủ nhận mọi liên quan đến vụ phá hoại. Ông Zelensky cuối tháng 8 tiếp tục khẳng định "Ukraine chưa bao giờ tham gia" bất kỳ chiến dịch nào như vậy.
Cho đến nay, Ukraine mới chỉ cung cấp hỗ trợ lãnh sự cho Kuznietsov, không rõ có hỗ trợ pháp lý hay tài chính cho cựu sĩ quan đặc nhiệm hay không. Các luật sư nói rằng chi phí bào chữa được những người ủng hộ Ukraine đóng góp bằng nguồn lực tư nhân.
Các thẩm phán Đức đã bác bỏ lập luận bào chữa rằng cơ sở hạ tầng dân sự có thể trở thành mục tiêu hợp pháp vì nguồn thu từ đó góp phần tài trợ cho chiến tranh. Họ cũng kết luận việc phá hủy Nord Stream đã xâm phạm chủ quyền của Đức, dù các vụ nổ cũng xảy ra trong vùng đặc quyền kinh tế Đan Mạch và Thụy Điển.
Phán quyết này mới mang tính sơ bộ, chưa phải kết luận về việc bị cáo có tội hay không. Tuy nhiên, nó đã đặt ra những rào cản pháp lý đáng kể đối với bên bào chữa.
Vị trí rò rỉ sau các vụ nổ trên đường ống Nord Stream 1 và Nord Stream 2 vào tháng 9/2022. Đồ họa: Guardian
Tòa án Hamburg cho biết không thể giải quyết vụ án chỉ trong vài phiên xét xử, do hồ sơ quá đồ sộ và có nhiều yếu tố quốc tế. Lịch xét xử hiện được bố trí đến ngày 29/1/2027, với tần suất trung bình hai phiên mỗi tuần. Phiên tòa tiếp theo dự kiến diễn ra vào ngày 27/10.
Theo đài ARD, tòa án Hamburg có thể phải mất vài năm mới đưa ra phán quyết cuối cùng.
Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul từ chối bình luận về phiên xét xử ngày 14/10. Ông cho rằng điều quan trọng nhất lúc này là vụ án được giải quyết mà không bị can thiệp về mặt chính trị.
"Chúng tôi sẽ có phương án ứng phó với mọi khả năng và cân nhắc kỹ lưỡng những tác động của chúng đối với các quyết sách chính trị", ông Wadephul nói.
Như Tâm (Theo DW, WSJ, BBC)