Ngày 15/9, Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr. kêu gọi các nước ASEAN tăng cường khả năng dự báo rủi ro, hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm và chủ động hành động trước khi thiên tai xảy ra, trong bối cảnh các thảm họa tại Đông Nam Á ngày càng thường xuyên, phức tạp và gây thiệt hại lớn.
Theo phóng viên TTXVN tại Đông Nam Á, trong thông điệp gửi tới Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về khả năng chống chịu thiên tai (AMCDR) tổ chức tại thành phố Pasay, vùng đô thị Manila, Tổng thống Marcos nhấn mạnh thiên tai không có biên giới, vì vậy ASEAN cần phối hợp ứng phó vượt ra ngoài phạm vi từng quốc gia.
Theo Tổng thống Marcos, năm 2026 đánh dấu 20 năm thực hiện Hiệp định ASEAN về Quản lý thiên tai và Ứng phó khẩn cấp (AADMER). Đây không chỉ là dịp nhìn lại hai thập niên hợp tác giữa các nước thành viên trong giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng lực chuẩn bị và ứng phó với tình huống khẩn cấp, mà còn là cơ hội để ASEAN xác định những ưu tiên cho giai đoạn tiếp theo.
Ông Marcos cho rằng ASEAN vẫn là một trong những khu vực chịu nhiều rủi ro thiên tai nhất thế giới, do đó cần tăng cường chia sẻ kiến thức và phối hợp giữa các nước thành viên trong truyền thông, phát hiện và giám sát nguy cơ thiên tai.
Trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines đang thúc đẩy xây dựng một hệ thống quản lý thiên tai khu vực mạnh mẽ và phối hợp chặt chẽ hơn.
Một trong những sáng kiến được Manila đề xuất là Nghị định thư Chiến lược Manila-ASEAN về chuyển đổi khẩn cấp và toàn diện (Manila ASPECT), nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp và ứng phó thiên tai.
Manila đồng thời thúc đẩy Chương trình nghị sự ASEAN RISE – Chống chịu, Đổi mới, Bền vững và Trao quyền, tập trung nâng cao khả năng chống chịu của các gia đình, hỗ trợ thanh niên và bảo đảm phát triển bao trùm đối với các cộng đồng dễ bị tổn thương.
Tổng thống Marcos xác định 5 ưu tiên đối với nỗ lực tăng khả năng chống chịu thiên tai của ASEAN, gồm nâng cao năng lực dự báo rủi ro và hành động trước khi hiểm họa xảy ra; đưa các cam kết khu vực tới gần hơn với cộng đồng; chuẩn bị kế hoạch phục hồi ngay từ trước thiên tai; sử dụng có trách nhiệm các công nghệ mới nổi; và coi xây dựng khả năng chống chịu là trách nhiệm chung của toàn xã hội.
Theo nhà lãnh đạo Philippines, ASEAN cần đẩy nhanh phát triển các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai, toàn diện từ đầu đến cuối và lấy người dân làm trung tâm, đồng thời cải thiện kiến thức về rủi ro, nâng cao năng lực dự báo dựa trên tác động và mở rộng các biện pháp hành động sớm.
Ông Marcos cho biết Philippines đã thực hiện một số bước nhằm chuyển trọng tâm từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa. Việc ban hành Đạo luật Tuyên bố tình trạng thiên tai sắp xảy ra cho phép chính quyền trung ương và địa phương huy động nguồn lực trước những thảm họa được đánh giá có khả năng cao và sắp xảy ra.
Philippines cũng đã gửi Kế hoạch thích ứng quốc gia đầu tiên giai đoạn 2023-2050 tới Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) vào năm 2024, trở thành nước thành viên ASEAN thứ ba và quốc gia thứ 56 trên thế giới gửi kế hoạch này.
Theo ông Marcos, việc triển khai Chương trình Công tác AADMER giai đoạn 2026-2030 tạo cơ hội để ASEAN chuyển những nguyên tắc về phòng ngừa và khả năng chống chịu thành hành động cụ thể tại cộng đồng.
Tại Hội nghị, đặc phái viên của Tổng thống Philippines về Giảm nhẹ và quản lý rủi ro thiên tai Maria Antonia Yulo-Loyzaga nhận định an ninh và thịnh vượng của khu vực ngày càng phụ thuộc vào khả năng các quốc gia thích ứng với những rủi ro phức tạp, có tính dây chuyền và phối hợp hành động.
Theo bà Yulo-Loyzaga, châu Á-Thái Bình Dương là khu vực dễ bị thiên tai nhất thế giới, trong khi các thảm họa đang gia tăng về tần suất, cường độ và mức độ phức tạp, phần lớn do biến đổi khí hậu diễn ra nhanh chóng cũng như mô hình phát triển của khu vực. Philippines cho rằng chính phủ không thể tự mình xây dựng khả năng chống chịu, do đó ASEAN cần tăng cường hợp tác với khu vực tư nhân, giới học thuật, các cơ sở khoa học, xã hội dân sự và các đối tác phát triển.
Trong thông điệp ghi hình gửi hội nghị, Đại diện đặc biệt của Tổng Thư ký Liên hợp quốc về Giảm thiểu rủi ro thiên tai Kamal Kishore đánh giá AADMER là một trong những khuôn khổ khu vực tiên tiến trên thế giới về quản lý và giảm thiểu rủi ro thiên tai, đồng thời cho rằng kinh nghiệm của ASEAN có thể cung cấp bài học cho những khu vực khác đang đối mặt với các thảm họa ngày càng phức tạp.
Ông Kishore nhấn mạnh phòng ngừa cần tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong chính sách giảm thiểu rủi ro thiên tai, đồng thời hoan nghênh Kế hoạch Hành động Chiến lược chung ASEAN-Liên hợp quốc về Quản lý thiên tai giai đoạn 2026-2030.
Theo ông, Văn phòng Liên hợp quốc về Giảm thiểu rủi ro thiên tai sẽ tiếp tục hỗ trợ ASEAN trong quản trị rủi ro, tài chính cho khả năng chống chịu, hệ thống cảnh báo sớm và truyền thông rủi ro ở cấp địa phương, đồng thời chú trọng bình đẳng giới và tính bao trùm.
Các biện pháp này được kỳ vọng giúp ASEAN từng bước chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu “quản lý thiên tai” sang “quản lý rủi ro”, qua đó giảm thiệt hại về người và bảo vệ sinh kế trước khi thảm họa xảy ra./.
(TTXVN/Vietnam+)