PII 2026 sẽ được công bố tại Lễ chào mừng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia, sáng 4/10, đánh dấu năm thứ tư chỉ số này được xây dựng và triển khai trên toàn quốc. Đây là bộ chỉ số được xây dựng dựa trên phương pháp luận của Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), với mục tiêu đo lường năng lực và kết quả đổi mới sáng tạo ở cấp địa phương.
Sau ba năm triển khai trên toàn quốc, PII 2026 với khung đo gồm bảy trụ cột và 52 chỉ số thành phần. Thay đổi đáng chú ý nằm ở việc cập nhật dữ liệu gần hơn, nhất là các chỉ số phản ánh hoạt động nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.
Năm trụ cột đầu vào gồm: thể chế; vốn con người và nghiên cứu; cơ sở hạ tầng; trình độ phát triển của thị trường; trình độ phát triển của doanh nghiệp. Hai trụ cột đầu ra là sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ; tác động. Tổng cộng 52 chỉ số thuộc bảy trụ cột được dùng để phản ánh từ điều kiện thể chế, nhân lực, hạ tầng, tài chính đến năng lực doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ và kết quả kinh tế - xã hội.
Sản phẩm công nghệ giới thiệu tại Triển lãm Đổi mới sáng tạo, tháng 10/2025. Ảnh: Lưu Quý
Theo Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, PII được xây dựng nhằm giúp địa phương nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Nguồn dữ liệu để xây dựng PII được thu thập dựa trên số liệu từ các báo cáo thống kê, báo cáo quản lý chính thức của các cơ quan trung ương và địa phương, đã được Cục Đổi mới sáng tạo kiểm tra, rà soát.
Từ thí điểm đến công cụ quản lý
Tại Việt Nam, PII bắt đầu được xây dựng từ giai đoạn thí điểm năm 2022 với 20 địa phương, trước khi triển khai trên toàn quốc từ năm 2023.
Theo đánh giá của Cục, kết quả ba năm đầu cho thấy bộ chỉ số có tính ổn định tương đối cao về cấu trúc. Trong hai năm 2023 và 2024, Hà Nội và TP HCM lần lượt giữ hai vị trí đầu, trong khi một số địa phương có sự thay đổi thứ hạng ở nhóm tiếp theo.
Năm 2025, năm địa phương dẫn đầu lần lượt là Hà Nội, TP HCM, Quảng Ninh, Hải Phòng và Huế. Hà Nội đạt 65,68 điểm, TP HCM 59,33 điểm và Quảng Ninh 58,41 điểm.
Một số loại robot được dùng trong các kho hàng, được trình diễn tại sự kiện về đổi mới sáng tạo năm 2025. Ảnh: Lưu Quý
Theo Cục Đổi mới sáng tạo, PII đang được sử dụng nhiều hơn như một công cụ phục vụ quản lý. Đến tháng 9, 29 trong số 34 địa phương đã ban hành kế hoạch cải thiện PII. Một số địa phương xây dựng nhiệm vụ khoa học và công nghệ để nghiên cứu giải pháp cải thiện các chỉ số hoặc mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Từ kết quả chỉ số PII hàng năm, địa phương có thể nhìn vào từng nhóm chỉ số để xác định mình đang thiếu hạ tầng, nhân lực, nguồn vốn, liên kết doanh nghiệp - viện trường hay khả năng tạo ra sản phẩm tri thức.
Dù vậy, báo cáo của Cục Đổi mới sáng tạo cũng chỉ ra một hạn chế, như: một số địa phương còn hạn chế về nhận thức và nguồn lực triển khai PII, khiến việc cung cấp dữ liệu chưa đầy đủ, kịp thời. Một số dữ liệu doanh nghiệp chưa được cập nhật, trong khi việc sử dụng kết quả PII để xây dựng giải pháp nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo còn chưa thực chất.
Việt Nam hiện là một trong bốn quốc gia xây dựng chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương dựa trên GII, cùng Brazil, Colombia và Ấn Độ. Theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, việc xây dựng chỉ số PII của Việt Nam được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đánh giá rất cao. WIPO coi Việt Nam là hình mẫu cho các quốc gia khác trên thế giới học tập trong việc xây dựng chỉ số đánh giá đổi mới sáng tạo cấp địa phương dựa trên chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII). WIPO cũng ghi nhận "có rất nhiều điều học hỏi được từ kinh nghiệm xây dựng chỉ số PII của Việt Nam".
PII (Provincial Innovation Index) là chỉ số duy nhất đánh giá tổng thể, đầy đủ về hiện trạng mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của địa phương được Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan chủ trì xây dựng hàng năm từ 2023. Chỉ số PII sẽ cung cấp căn cứ để lãnh đạo Chính phủ, lãnh đạo các địa phương đưa ra các chủ trương, quyết sách nhằm thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia để đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
Lưu Quý