Chuyến bay số hiệu FZ1073 của hãng hàng không flydubai, có trụ sở tại Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), hôm 30/9 lần lượt bật mã phát đáp 7700 và 7500 khi đang trên hành trình từ Dubai đến Tel Aviv, Israel. Các mã này được dùng khi xuất hiện tình huống khẩn nguy trên không và có tình huống không tặc định chiếm máy bay.
Phi cơ sau đó liên tục tăng giảm độ cao đột ngột và không thể duy trì độ cao ổn định. Giới chức Israel không liên lạc được với máy bay trong suốt thời gian xảy ra sự việc. Không quân Israel (IAF) đã triển khai tiêm kích để giám sát, do lo ngại máy bay bị khống chế.
Liên lạc sau đó được nối lại và máy bay hạ cánh khẩn cấp xuống Arab Saudi. Nguyên nhân dẫn đến sự việc là cơ phó đã tấn công cơ trưởng và tìm cách lao máy bay xuống đất, song cơ trưởng chống trả và được các hành khách hỗ trợ kịp thời.
Giây phút hành khách khống chế, ngăn cơ phó lao máy bay UAE xuống đất
Phút hỗn loạn trên chuyến bay FZ1073 của flydubai ngày 30/9. Video: X/@airplusnews
IAF đã hành động theo quy trình mật về ứng phó kịch bản máy bay dân dụng bị không tặc tấn công, vốn được lực lượng này và hai cơ quan tình báo Shin Bet, Mossad diễn tập trong hơn hai thập kỷ qua. Quy trình có thể được kích hoạt khi máy bay khả nghi còn cách lãnh thổ Israel 2.000 km.
Phi cơ sẽ bị chú ý nếu mất liên lạc, bật mã phát đáp 7500 hoặc xuất hiện thông tin tình báo đáng ngờ. Kiểm soát viên không lưu sẽ cố gắng xác định liệu trục trặc kỹ thuật có phải nguyên nhân khiến máy bay có động thái bất thường hay không.
Nếu nỗ lực thất bại, IAF có thể triển khai tiêm kích để tiếp cận, xác định điều gì đang xảy ra trên máy bay, sau đó phát tín hiệu và thực hiện những động tác cơ động theo quy ước quốc tế nhằm thiết lập liên lạc, yêu cầu máy bay khả nghi thực hiện theo chỉ dẫn.
Mọi hoạt động ứng phó sẽ được điều phối từ trung tâm chỉ huy ở căn cứ Kirya tại Tel Aviv. Nếu giới chức xác định có không tặc trên máy bay, tư lệnh IAF có thể ra lệnh đóng cửa không phận.
Các tiêm kích sẽ tìm cách ép phi cơ chuyển hướng và tránh xa những trung tâm dân cư, trong lúc tình báo xác định động cơ của nhóm không tặc. Quân đội Israel cũng có thể cử người đàm phán.
Phản ứng sẽ thay đổi hoàn toàn nếu giới chức xác định nhóm không tặc không có ý định thương lượng, mà muốn sử dụng máy bay làm vũ khí.
Máy bay flydubai tiếp cận sân bay quốc tế Ben Gurion ở Israel hôm 30/9. Ảnh: AP
Trong sự kiện 11/9/2001, tổ chức khủng bố al-Qaeda đã khống chế 4 máy bay chở khách và nhắm đến nhiều mục tiêu trên lãnh thổ Mỹ. Hai chiếc đầu tiên lần lượt lao vào tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) ở thành phố New York, khiến cả hai công trình sụp đổ.
Một máy bay lao vào Lầu Năm Góc ở thủ đô Washington, trong khi phi cơ còn lại rơi xuống cánh đồng ở bang Pennsylvania, do phi hành đoàn và hành khách chống trả nhóm không tặc.
Một khi giới chức Israel xác định rằng không tặc có kế hoạch hành động tương tự, tư lệnh Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), giám đốc Shin Bet và lãnh đạo Mossad sẽ trực tiếp tham gia xử lý khủng hoảng. Tình huống nghiêm trọng nhất này được xếp vào "cấp độ 3".
Trong trường hợp không thể ép máy bay hạ cánh hoặc chuyển hướng, cũng như lực lượng tình báo xác định một cuộc tấn công sắp xảy ra, giới lãnh đạo Israel sẽ đối mặt với một quyết định cực kỳ khó khăn, đó là ra lệnh bắn hạ phi cơ dân dụng để ngăn nó tiếp cận mục tiêu dự định hay không.
Quyết định cuối cùng thường thuộc về Thủ tướng Israel và có thể phải được đưa ra trước khi máy bay tiến vào không phận nước này. Điều kiện địa hình ở Israel khiến giới chức có rất ít thời gian phản ứng, đặc biệt khi khu vực đông dân như vùng đô thị Tel Aviv ở tương đối gần biên giới.
"Bắn hạ máy bay dân dụng là quyết định rất hiếm thấy và chỉ được Thủ tướng Israel đưa ra sau khi đã tham vấn với các quan chức an ninh cấp cao. Đây là kịch bản nhằm ngăn chặn nguy cơ xảy ra hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều, như máy bay rơi gây thương vong lớn dưới mặt đất, hoặc phi cơ tấn công các mục tiêu chiến lược với an ninh quốc gia", báo Ynet của Israel cho biết.
Trong sự kiện ngày 11/9/2001, hai phi công F-16 Mỹ đã quyết định sẽ lao thẳng vào máy bay thứ 4 do phải cất cánh khi chưa kịp lắp tên lửa và đạn pháo. "Nhiệm vụ cảm tử" này đáng lẽ đã xảy ra nếu phi cơ không rơi xuống đất từ trước.
Trong trường hợp của máy bay flydubai, cơ phó bị khống chế kịp thời đã giúp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không phải đối mặt với quyết định khó khăn trên.
Tiêm kích F-35I Israel. Ảnh: IDF
Một quan chức quân đội nói với báo Times of Israel rằng IAF thường xuyên diễn tập quy trình trên, tập trung vào xử lý tình huống trong thời gian ngắn và đưa ra quyết định nhanh chóng. Các lực lượng liên quan được yêu cầu biết cách nhanh chóng chuyển từ giai đoạn phát hiện dấu hiệu bất thường sang đánh giá tình hình và triển khai phương án ứng phó phù hợp.
Quy trình này được kích hoạt không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với giới chức nghi ngờ có sự cố về an ninh, mà đôi khi là do trục trặc kỹ thuật, vấn đề trong liên lạc, phi cơ bay chệch hướng hoặc tổ lái mắc sai sót.
Theo quan chức Israel, IAF luôn cẩn trọng với mọi sự việc bất thường cho đến khi mối lo ngại được giải quyết, sẵn sàng bảo vệ không phận và biên giới trước mọi mối đe dọa, kể cả trong tình huống thường nhật lẫn khẩn cấp.
Phạm Giang (Theo Channel 12, Times of Israel, Ynet)