Thực tế tại Hà Nội đang đặt ra vấn đề cấp thiết là nhiều khu chung cư cũ thiếu diện tích theo quy chuẩn, trong khi một số nhà sinh hoạt cộng đồng đã có thì lại bỏ không, sử dụng kém hiệu quả, gây lãng phí.
Theo quy chuẩn xây dựng hiện hành, diện tích sinh hoạt cộng đồng tối thiểu là 0,8 m²/hộ. Các dự án chung cư xây dựng theo quy định mới cơ bản đã đáp ứng đủ, tuy nhiên, hàng loạt khu chung cư hình thành trước khi quy định này có hiệu lực vẫn còn thiếu. Tại phiên họp giải trình của Thường trực Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội về đầu tư, khai thác, quản lý và sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trần Quang Tuyên cho biết, qua kiểm tra, rà soát bước đầu, tổng diện tích sinh hoạt cộng đồng còn thiếu theo tiêu chuẩn tại các khu chung cư cũ lên tới hơn 5.000 m². Với mật độ dân cư cao ở các khu vực nội đô và ven đô, mỗi mét vuông thiếu hụt đồng nghĩa với việc hàng trăm hộ dân bị hạn chế quyền được sinh hoạt cộng đồng ngay tại nơi ở.
Thực trạng này được các đại biểu Hội đồng nhân dân phản ánh. Đại biểu Nguyễn Trung Nam nêu vấn đề, thành phố đã quan tâm đầu tư, bố trí nhà sinh hoạt cộng đồng, song qua giám sát và ý kiến cử tri, một số nơi vẫn thiếu; một số nơi hiệu quả sử dụng thấp, cá biệt còn chưa được sử dụng. Trưởng ban Đô thị (Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội) Trần Hợp Dũng cho biết, tại phường Yên Hòa đang thiếu rất nhiều thiết chế văn hóa, trong khi tầng 1 của nhiều nhà chung cư để trống, gây lãng phí lớn. Ông Dũng cho biết: “Nhà sinh hoạt cộng đồng của nhiều tòa chung cư đang để không, không được khai thác sử dụng. Muốn đưa vào sử dụng thì lại vướng các quy định. Thành phố cần có giải pháp cho vấn đề này, nếu không thì không biết đến bao giờ người dân mới có đủ nơi sinh hoạt cộng đồng”.
Nguyên nhân cơ bản do trong quá trình phát triển mô hình chung cư, nhiều tòa được xây dựng trước khi có quy định bắt buộc dành diện tích trong công trình cho mục đích sinh hoạt cộng đồng. Chủ đầu tư khi đó chỉ tập trung vào diện tích thương mại, dịch vụ, bỏ qua không gian công cộng. Đến nay, khi các dự án đã đưa vào sử dụng nhiều năm, việc bổ sung diện tích sinh hoạt cộng đồng trở nên rất nan giải. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý, bàn giao và khai thác tài sản công còn nhiều vướng mắc về tài chính, xã hội hóa, trách nhiệm của đơn vị được giao quản lý, dẫn đến tình trạng “có mà không dùng”.
Trước thực trạng đó, Sở Xây dựng Hà Nội đã chủ động phối hợp các chủ đầu tư và ban quản trị rà soát, bố trí bổ sung. Hiện nay, Sở đã thống kê và bổ sung tại 74 điểm còn thiếu; trong đó có những vị trí diện tích nhỏ nhưng được tận dụng để phục vụ cư dân. Đơn cử như, tại khu CT1A khu đô thị Việt Hưng, theo đề xuất của phường Việt Hưng, Sở đã báo cáo thành phố đề xuất chuyển 120 m² diện tích kinh doanh dịch vụ thành nhà sinh hoạt cộng đồng. Tại khu Trung Hòa-Nhân Chính, trước đây chủ đầu tư chưa bố trí diện tích phục vụ sinh hoạt cộng đồng, sau khi lãnh đạo Sở Xây dựng làm việc với cơ quan thanh tra và chủ đầu tư, phần diện tích này đã được bố trí, cơ bản đáp ứng nhu cầu các tòa nhà.
Đối với những khu không thể bố trí ngay trong khuôn viên, Sở Xây dựng nghiên cứu các vị trí chung quanh, bảo đảm bán kính phục vụ không quá 300m theo quy định. Đồng thời, Sở Xây dựng cũng đề nghị các xã, phường tiếp tục giám sát quá trình quản lý, sử dụng; trường hợp còn thiếu thì phản ánh để cùng tìm giải pháp. Về dài hạn, Luật Thủ đô năm 2024 (có hiệu lực từ năm 2025, với các quy định cụ thể triển khai năm 2026) cho phép thành phố ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn riêng. Trên cơ sở đó, Sở Xây dựng sẽ phối hợp Bộ Xây dựng; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu bộ tiêu chuẩn mới phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Vấn đề không chỉ dừng ở việc “có diện tích” - Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Trần Thế Cương cho rằng, cần làm rõ nguyên nhân một số thiết chế chưa khai thác hết công năng; những vướng mắc về cơ chế tài chính, khai thác tài sản công, xã hội hóa; trách nhiệm của cơ quan, đơn vị được giao quản lý. Ông Cương nhấn mạnh, phải đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức hoạt động, lấy nhu cầu người dân làm trung tâm, từng bước đưa các thiết chế văn hóa trở thành không gian thật sự có sức sống, thu hút công chúng, thúc đẩy sáng tạo và đóng góp cho phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.
MINH THU