Theo The Washington Post ngày 13.10, các nhà đàm phán Mỹ muốn xây dựng một gói đủ lớn về kinh tế và an ninh để cả Nga và Ukraine có thể hình dung lợi ích của một thỏa thuận hậu xung đột, từ đó tạo dư địa cho những nhượng bộ khó khăn về lãnh thổ.
"Chúng ta cần mở rộng cả vấn đề lẫn giải pháp để giúp hai bên thấy được tình hình hậu xung đột sẽ như thế nào, rồi mới đi đến những nhượng bộ", theo The Washington Post dẫn lời một quan chức Mỹ.
Binh sĩ Ukraine khai hỏa về phía các vị trí của Nga gần Bakhmut, tỉnh Donetsk
ẢNH: REUTERS
Động lực ngoại giao mới được cho là xuất phát từ cuộc họp kéo dài khoảng 6 giờ tại bang Florida (Mỹ) cuối tuần qua, do các Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff chủ trì, với sự tham dự của quan chức Ukraine cùng đại diện Anh, Pháp và Đức.
Gói đề xuất đang được thảo luận gồm 4 mảng chính. Trụ cột đầu tiên là tái thiết Ukraine. Ngân hàng Thế giới và Tập đoàn đầu tư BlackRock được cho là đang xem xét khuôn khổ huy động nguồn lực cho việc khôi phục các khu vực bị tàn phá, hỗ trợ gia đình quân nhân thiệt mạng hoặc bị thương và phục hồi nền kinh tế. Các nhà đàm phán đã yêu cầu Ukraine cung cấp ước tính chi phí chi tiết, theo RBC-Ukraine.
Trụ cột thứ 2 là các bảo đảm an ninh. Ukraine có thể nhận cam kết từ Mỹ và các nước châu Âu về việc hỗ trợ quân sự nếu Nga mở một cuộc tấn công mới. Một quan chức Mỹ mô tả cơ chế này có thể mang tính chất tương tự Điều 5 của NATO, dù chi tiết chưa được thống nhất.
Ngược lại, phía Nga cũng có thể được đề nghị đàm phán một khuôn khổ an ninh riêng với châu Âu nhằm xử lý các quan ngại của Moscow. Tuy nhiên, nội dung cụ thể của những bảo đảm dành cho Nga hiện chưa rõ.
Trụ cột thứ 3 là hội nhập kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Một phương án được đề cập là khôi phục dòng dầu khí Nga sang châu Âu, trong đó Nga và Ukraine có thể cùng hưởng lợi từ hoạt động trung chuyển. Đề xuất cũng xác định lộ trình cho Nga tiếp cận trở lại thị trường năng lượng châu Âu và thời điểm nới hoặc dỡ các lệnh trừng phạt kinh tế.
Trụ cột cuối cùng liên quan tiền tuyến. Theo The Washington Post, Nga có thể được đề nghị ngừng bắn dọc "đường kiểm soát" hiện tại, qua đó tạm thời đóng băng cục diện trên thực địa trong khi vấn đề lãnh thổ tiếp tục được đàm phán. Đây cũng là phần nhạy cảm nhất của đề xuất, bởi tình hình chiến tuyến vẫn biến động và Ukraine lâu nay phản đối việc hợp thức hóa quyền kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ mà Moscow đang kiểm soát.
Song song với gói 4 điểm, Mỹ cũng đang thúc đẩy một thỏa thuận hạn chế các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng. Ông Kushner và ông Witkoff đã nhiều lần đề nghị Ukraine ngừng tập kích các nhà máy lọc dầu của Nga. Washington cho rằng các đòn đánh này góp phần làm nguồn cung diesel toàn cầu thêm căng thẳng.
Điện Kremlin: Nga cần ‘hòa bình lâu dài’ chứ không phải ngừng bắn
Phía Ukraine đến nay chưa chấp thuận yêu cầu này nếu Nga không ngừng tấn công hạ tầng năng lượng của Kyiv. Trong khi đó, một quan chức Mỹ cho hay nếu đạt được thỏa thuận về các cuộc tấn công năng lượng, Washington sẽ tiếp tục trao đổi với Moscow về những bước đi tiếp theo.
Về phần mình, Điện Kremlin ngày 13.10 cho biết đã đọc các thông tin trên The Washington Post, nhưng chưa nhận được đề xuất chính thức nào về một kế hoạch hòa bình từ Mỹ - châu Âu. "Chúng tôi đã thấy các bài báo nhưng chưa nghe thấy gì về việc này", Hãng thông tấn TASS dẫn tuyên bố từ Điện Kremlin.
Nga cũng cho hay các cuộc trao đổi về khả năng đạt một "ngừng bắn năng lượng" vẫn đang tiếp diễn, nhưng chưa có diễn biến mới.
Về thỏa thuận diesel gần đây giữa Nga và Mỹ, Điện Kremlin bác bỏ việc coi đây là một phần của các nhượng bộ liên quan Ukraine, cho rằng thỏa thuận đơn thuần là ví dụ về hợp tác Nga - Mỹ "cùng có lợi". Nga cũng cảnh báo các biện pháp trừng phạt của EU có thể cản trở việc thực hiện các thỏa thuận năng lượng mới giữa Moscow và Washington.