Rủi ro của 'ngân hàng bố mẹ' khi cho con vay tiền mua nhà

Khi giá nhà vượt xa khả năng tích lũy của người trẻ, nhiều gia đình Australia tìm đến “ngân hàng bố mẹ”, tên gọi cho nguồn tiền cha mẹ hỗ trợ con mua nhà. Quy mô nguồn hỗ trợ này hiện được ước tính khoảng 23 tỷ USD, cho thấy vai trò ngày càng lớn của gia đình trong thị trường nhà ở đắt đỏ. Tuy nhiên, đằng sau sự giúp đỡ tưởng như thân tình ấy là những rủi ro tài chính, pháp lý và quan hệ gia đình mà nhiều người chưa lường hết. Nghiên cứu của Đại học Newcastle, thực hiện tại Sydney, ghi nhận khoản hỗ trợ trung bình đạt 49.000 USD, mức thấp nhất 3.300 USD và cao nhất khoảng 330.000 USD. Phần lớn “ngân hàng bố mẹ” thuộc các gia đình trung lưu, thượng lưu, nhưng không ít phụ huynh kinh tế eo hẹp vẫn cố gắng dành dụm để giúp con mua được căn nhà đầu tiên. Với nhiều người, khoản tiền ấy là biểu hiện của tình thương, sự hy sinh và mong muốn con cái có nền tảng ổn định hơn. Vấn đề bắt đầu khi cha mẹ và con cái không thống nhất rõ khoản tiền được trao là quà tặng hay một khoản vay cần hoàn trả đầy đủ. Theo nghiên cứu, hầu hết thỏa thuận được xây dựng dựa trên lòng tin, không có hợp đồng, chứng từ hoặc ghi chép cụ thể về trách nhiệm của mỗi bên. Tiến sĩ Julia Cook, đại diện nhóm nghiên cứu, cho biết hai phía đôi khi hiểu hoàn toàn khác nhau về cùng một khoản tiền trong gia đình. Có cha mẹ cho rằng con sẽ hoàn trả khi đủ khả năng, trong khi người con lại nghĩ đó là món quà không kèm nghĩa vụ tài chính nào về sau. Một số khoản ban đầu được xác định là tiền vay, nhưng khi con gặp khó khăn, cha mẹ lại âm thầm xem khoản đó như quà tặng mà không nói rõ với con. “Hiếm khi có một cuộc trò chuyện thẳng thắn”, bà Cook nhận xét, khiến những hiểu lầm nhỏ có thể kéo dài qua nhiều năm. Bà Elizabeth Shaw, Giám đốc điều hành tổ chức Relationships NSW, cho biết cha mẹ thường né tránh việc bàn cụ thể về thời hạn, lãi suất hoặc cách hoàn trả vì sợ con xấu hổ. Khoản tiền vì thế mang theo những “ràng buộc ngầm”, dù không được viết thành điều khoản, rồi dần trở thành nguyên nhân gây căng thẳng và xung đột. Khi kỳ vọng của cha mẹ không được đáp ứng, tình cảm gia đình có thể bị đặt cạnh những câu hỏi khó về trách nhiệm và công bằng. Luật sư gia đình Gabriella Pomare tại Sydney cho biết rắc rối pháp lý thường chỉ lộ rõ sau những biến cố như ly thân, khó khăn tài chính hoặc một thành viên qua đời. Nếu người con ly hôn, cha mẹ có thể rất khó chứng minh khoản hỗ trợ chỉ dành riêng cho con mình, thay vì là món quà tặng chung cho cả hai vợ chồng. Mâu thuẫn cũng dễ phát sinh giữa các anh chị em, nhất là khi một người được nhận tiền còn những người khác không hề biết chuyện. Rủi ro nghiêm trọng nhất có thể nằm trong chính tương lai tài chính của cha mẹ, đặc biệt với những người trao tiền ngay trước thời điểm nghỉ hưu. Bà Pomare từng chứng kiến nhiều phụ huynh không tính đủ nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chi phí sinh hoạt hoặc khả năng phải sử dụng lại khoản tiền sau này. Khi sức khỏe suy giảm và cần con hoàn trả, họ có thể không còn cơ chế rõ ràng để yêu cầu lấy lại tiền. Các chuyên gia khuyến cáo gia đình cần xác định bằng văn bản khoản tiền là quà tặng hay khoản vay, trước khi tiền được chuyển giao hoặc sử dụng mua nhà. Nếu là khoản vay, thỏa thuận nên ghi rõ người nhận, số tiền, lãi suất, thời hạn cùng phương thức và lịch trình hoàn trả, đồng thời nên có tư vấn pháp lý độc lập cho khoản lớn. Như VnExpress dẫn lại từ ABC News, bà Pomare cho rằng một cuộc trò chuyện khó khăn từ đầu vẫn tốt hơn tranh cãi tốn kém về sau, còn bà Shaw nhấn mạnh gia đình đôi khi nên hỗ trợ con học quản lý tài chính và tìm chuyên gia, thay vì vét cạn tiền tiết kiệm.