Sét đánh trúng người chạy xe trên đường: Hiếm gặp nhưng vẫn có, phòng tránh ra sao?

Trưa 25-9, một phụ nữ 47 tuổi chạy xe máy qua vòng xuyến Hải Quan, phường Trường Vinh, Nghệ An, thì bất ngờ gặp tia sét đánh xuống mặt đường gần xe. Cú đánh khiến xe mất lái, người phụ nữ ngã xuống đường, sau đó nhập viện với vết bỏng ở tay cùng chấn thương vùng đầu. Vụ việc cho thấy sét đánh người đang đi đường tuy hiếm gặp, nhưng vẫn có thể xảy ra và đòi hỏi mọi người chủ động phòng tránh khi xuất hiện dông. So với đồng ruộng, vùng núi hoặc những nơi trống trải, số người tử vong do sét trên đường và tại khu vực giao thông thấp hơn đáng kể. Tuy nhiên, các bộ dữ liệu lớn tại châu Âu, Brazil và Mỹ đều ghi nhận những trường hợp sét đánh liên quan đến giao thông, không thể xem đây là nguy cơ hoàn toàn xa lạ. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Weather, Climate, and Society năm 2025 đã phân tích 1.282 người tử vong do sét tại châu Âu cùng một số khu vực lân cận, trong giai đoạn 2001-2020. Trong số 1.112 trường hợp xác định được địa điểm tai nạn, có 461 người, tương đương 41,4%, gặp nạn ở khu vực nông thôn, nơi thường rộng và ít chỗ trú. Vùng núi không dùng cho sản xuất nông nghiệp ghi nhận 117 người tử vong, chiếm 10,5%, còn nhóm liên quan đến giao thông có 111 người, tương đương 10%. Những số liệu này không đồng nghĩa toàn bộ nạn nhân trong nhóm giao thông đều đang chạy xe máy, bởi nhóm này bao gồm nhiều tình huống di chuyển khác nhau. Tại Brazil, nghiên cứu đăng trên Atmospheric Research thống kê 1.321 người tử vong do sét trong giai đoạn 2000-2009, với phân bố địa điểm khá đa dạng. Khu vực nông thôn chiếm 61% số trường hợp, khu vực đô thị chiếm 26%, bãi biển chiếm 8%, còn trên đường chiếm 5%. Tỷ lệ 26% ở đô thị cũng không có nghĩa toàn bộ nạn nhân đang đi trên đường, tương tự cách phân loại nhóm giao thông trong nghiên cứu tại châu Âu. Riêng tại Mỹ, phân tích 466 ca tử vong do sét từ năm 2006 đến 2022 ghi nhận 19 người, khoảng 4%, tử vong khi đi xe đạp, xe máy hoặc xe địa hình ATV. Danh sách từng trường hợp của Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ cũng ghi nhận tai nạn xảy ra ngay trên đường, trong đó có vụ việc tại bang Colorado. Tháng 6-2006, một người đàn ông 46 tuổi ở Colorado tử vong do sét đánh khi đang chạy xe máy trên đường cao tốc. Với người đang đi đường, nguyên tắc quan trọng nhất do Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ, tức CDC, đưa ra là nghe thấy tiếng sấm thì phải tìm nơi trú an toàn. Sét có thể đánh cách khu vực mưa hơn 10 dặm, tương đương trên 16km, nên nơi đang đứng chưa có mưa vẫn chưa chắc an toàn. Người đi xe máy hoặc xe đạp cần dừng lại, tìm công trình kín, chắc chắn gần đó, thay vì cố chạy nhanh xuyên qua vùng dông. Nhà ở, cửa hàng, văn phòng hoặc công trình kín, kiên cố là những lựa chọn phù hợp để tránh sét trong lúc chờ thời tiết ổn định. Ô tô kín mui bằng kim loại, đóng cửa kính, cũng được xem là nơi tương đối an toàn, trong khi mái che hở, chòi nghỉ, lán hoặc mái hiên không đáp ứng yêu cầu. Người đi đường tuyệt đối không nên trú dưới một cây đứng riêng lẻ, đứng sát cột điện, đường dây điện, hàng rào kim loại hoặc cạnh mặt nước. Nếu chưa thể tìm được nơi trú, người đi đường không nên nằm dài xuống đất, đồng thời cần tránh vị trí cao, cây đứng riêng lẻ và các vật dẫn điện xung quanh. Xe máy vốn là phương tiện hở, không bảo vệ người ngồi trên xe trước tác động của sét, nên việc tiếp tục di chuyển không phải lựa chọn an toàn. CDC cùng Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ khuyến cáo chỉ trở lại hoạt động ngoài trời sau ít nhất 30 phút kể từ tiếng sấm cuối cùng, kể cả khi mưa đã giảm và bầu trời bắt đầu sáng. Tại Việt Nam, một người dân xã Nam Trạch, Quảng Trị, cũng từng bị sét đánh tử vong khi đang đánh cá gần bờ, trong khi người đi cùng thuyền may mắn thoát nạn. Những vụ việc này nhắc rằng dông sét có thể gây nguy hiểm trên đường bộ, vùng ven biển, sông nước và nhiều không gian tưởng như quen thuộc. Vì vậy, nghe tiếng sấm là lúc cần dừng hành trình, tìm nơi trú kín, chờ đủ 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng rồi mới tiếp tục, theo thông tin từ Tuổi Trẻ.