Trường đại học Ngoại thương luôn có tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, giỏi rất cao - Ảnh: FTU
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn trăn trở về tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, giỏi tại các trường đại học. Khi có trường ghi nhận tỉ lệ này lên đến 70%, yêu cầu siết chặt kiểm tra, đánh giá và chuẩn đầu ra càng trở nên cấp thiết, nhằm bảo đảm bằng cấp phản ánh đúng năng lực người học.
Tốt nghiệp xuất sắc phải thực chất
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt vấn đề các trường cần xem xét lại việc ra đề thi, tổ chức kiểm tra và đánh giá trong toàn bộ quá trình học tập. Đây là khâu cần được rà soát trước tiên.
Nếu đề thi chưa đủ sức phân loại, việc đánh giá còn dễ dãi hoặc chuẩn chấm điểm thiếu nhất quán, kết quả học tập có thể chưa phản ánh đầy đủ năng lực sinh viên. Khi đó, bằng giỏi, xuất sắc dù được trao đúng quy trình vẫn có thể chưa thể hiện đúng chất lượng đào tạo.
Theo các chuyên gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tăng cường giám sát, hậu kiểm để xác định những tỉ lệ tốt nghiệp cao có bất thường hay không.
Công tác kiểm định chất lượng cũng phải thực chất, trung thực, tránh tình trạng trường nào cũng đạt chuẩn nhưng xã hội vẫn băn khoăn về năng lực của người học sau tốt nghiệp.
Việc kiểm định, giám sát cần minh bạch để học sinh, phụ huynh và xã hội có cơ sở đánh giá, lựa chọn môi trường học tập.
Khi chuẩn đầu ra được kiểm soát nghiêm túc, các trường sẽ có thêm động lực điều chỉnh hoạt động đào tạo, thay vì chạy theo những chỉ số thành tích.
Không thể tuyển sinh vượt quá năng lực đào tạo
Một vấn đề khác là quy mô tuyển sinh và nguồn lực của các trường đại học. Tuyển sinh giúp bảo đảm nguồn thu và duy trì hoạt động, nhưng nếu đặt mục tiêu tuyển đủ lên trên yêu cầu tuyển đúng, chất lượng đào tạo có thể bị ảnh hưởng.
Khi số lượng sinh viên tăng mà đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và nguồn lực không được bổ sung tương ứng, việc bảo đảm chất lượng trở nên khó khăn. Vì vậy, đề xuất của Bộ trưởng về việc tạm dừng tăng quy mô tuyển sinh, thậm chí xem xét giảm quy mô để tập trung nâng cao chất lượng, cần được các trường nghiêm túc cân nhắc.
Tuy nhiên, giảm quy mô không phải mục tiêu tự thân. Điều quan trọng là quy mô tuyển sinh phải phù hợp với năng lực đào tạo thực tế, đi cùng việc tăng cường đội ngũ giảng viên có trình độ cao, cải thiện cơ sở vật chất và phân bổ nguồn lực hợp lý.
Các trường cũng cần thực hiện đầy đủ quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình. Tự chủ phải đi cùng trách nhiệm bảo đảm chất lượng, giữ gìn uy tín và giá trị bằng cấp. Việc dễ dãi với chuẩn đầu ra có thể đem lại thuận lợi trước mắt, nhưng về lâu dài sẽ làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với nhà trường.
Siết chuẩn đầu ra, bảo đảm giá trị bằng cấp
Một hướng tiếp cận đáng xem xét là mở rộng cơ hội vào đại học nhưng kiên quyết với yêu cầu đầu ra. Quan niệm đã vào đại học thì phải tốt nghiệp, trong khi nhà trường cũng chịu áp lực duy trì nguồn thu học phí, có thể khiến việc đặt ra các yêu cầu khắt khe trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cần được phân biệt với quyền đương nhiên nhận bằng tốt nghiệp. Sinh viên phải đáp ứng chuẩn kiến thức, kỹ năng và năng lực mới được công nhận hoàn thành chương trình đào tạo.
Với các ngành có yêu cầu đặc thù như y dược, sư phạm hoặc những ngành đào tạo tinh hoa, việc sàng lọc cần được thực hiện phù hợp với đặc điểm của ngành. Trong quá trình học, các trường cũng cần có lộ trình linh hoạt để hỗ trợ người học chưa đáp ứng yêu cầu, giúp họ tiếp tục học tập theo năng lực và điều kiện thực tế.
Siết chuẩn đầu ra vì thế không đồng nghĩa với gây khó dễ cho sinh viên. Nhà trường phải bảo đảm chất lượng giảng dạy, công khai tiêu chí đánh giá và tạo điều kiện học tập phù hợp. Đánh giá nghiêm túc phải đi cùng sự công bằng.
Tỉ lệ tốt nghiệp xuất sắc cao chưa đủ để kết luận chất lượng đào tạo có vấn đề. Nhưng nếu kết quả ấy không được kiểm chứng bằng chuẩn đầu ra và năng lực thực tế, những con số đẹp cũng không thể tự chứng minh thành công.
Muốn giảm tình trạng tốt nghiệp xuất sắc thiếu thực chất, cần bắt đầu từ việc đánh giá đúng, kiểm định thật và bảo đảm điều kiện đào tạo. Khi chất lượng đầu ra được siết chặt, tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc sẽ phản ánh sát hơn năng lực thực tế. Đó mới là cách bảo vệ giá trị bằng đại học và uy tín của giáo dục đại học.
Kiểm soát tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, tập trung vào chất lượng thực chấtBộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đề nghị các trường đại học cần nhìn lại tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, nâng chuẩn đào tạo và bảo đảm việc kiểm tra, đánh giá phản ánh đúng năng lực, nỗ lực của người học.