Thống kê tại một số trường đại học cho thấy tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc có xu hướng tăng cao, đặc biệt ở khối ngành kinh tế.
Chẳng hạn tại Đại học Kinh tế Quốc dân, trong năm 2026, có gần 8.000 sinh viên tốt nghiệp nhưng có tới hơn 50% sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc. Trong năm 2025, tỷ lệ này cũng chiếm gần 50%, còn năm 2024, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc chiếm 38,5%.
Tại Trường Đại học Ngoại thương, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc giai đoạn 2024-2026 dao động 25-35%. Nếu tính cả loại giỏi và xuất sắc, tỷ lệ này ở một số đợt tốt nghiệp đạt gần 80%.
Ở chiều ngược lại, tại một số trường, chẳng hạn Đại học Y Hà Nội, trong số gần 1.000 sinh viên tốt nghiệp năm 2026, không có sinh viên nào đạt loại xuất sắc. Số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi chỉ tăng nhẹ, chiếm khoảng 10%, cũng là mức cao nhất trong 3 năm qua. Trong những năm trước, cũng không có sinh viên nào ra trường với bằng xuất sắc.
Ngoài Trường Đại học Y Hà Nội, các trường thuộc khối quân đội cũng có tỷ lệ tương tự. Chẳng hạn, tại Học viện Kỹ thuật Quân sự, năm 2025 không có sinh viên nào tốt nghiệp loại xuất sắc, trong khi tỷ lệ loại giỏi khoảng 10%.
Mới đây, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn bày tỏ trăn trở khi ở nhiều trường, bao gồm cả các đại học lớn, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc rất cao. Ông đặt câu hỏi “Nếu học dễ để đạt xuất sắc vậy, sinh viên có cần phải nỗ lực hay không?”.
Trước thực trạng này, Bộ GD-ĐT đã yêu cầu các trường kiểm soát tình trạng lạm phát điểm số, không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc, cũng không hạ chuẩn để tăng thành tích.
Tỷ lệ xuất sắc cao có đồng nghĩa với đánh giá dễ dãi?
Lý giải về tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao tại Đại học Kinh tế Quốc dân, TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, cho biết một phần nguyên nhân là do cách quy đổi điểm giữa thang 10 và thang 4. Với thang 4, sinh viên đạt từ 8,5/10 điểm trở lên đã được tính mức tuyệt đối.
Bên cạnh đó, chất lượng tuyển sinh đầu vào của trường không ngừng cải thiện, số thí sinh có chứng chỉ quốc tế tăng đều từng năm. Trong quá trình học, sinh viên có chứng chỉ IELTS từ 6.5 trở lên sẽ được miễn học phần tiếng Anh và quy đổi điểm tối đa, góp phần nâng cao kết quả học tập.
Lãnh đạo một trường đại học ở Hà Nội cũng cho rằng không thể chỉ dựa vào sự chênh lệch tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc để kết luận một trường đánh giá sinh viên dễ hay khó.
Thực tế, các trường có đặc thù đào tạo, chất lượng đầu vào và phương pháp đánh giá khác nhau. Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao có thể xuất phát từ việc sinh viên học tốt, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của chương trình.
“Vì vậy, không thể mặc định tỷ lệ xuất sắc cao là biểu hiện của lạm phát điểm số”, ông nói.
Dù vậy, theo vị lãnh đạo này, các trường cần thường xuyên rà soát đề thi, tiêu chí chấm điểm và chuẩn đầu ra để bảo đảm kết quả học tập phản ánh đúng năng lực sinh viên. Việc đánh giá không nên chạy theo tỷ lệ, nhưng cũng không thể xem nhẹ những dấu hiệu bất thường trong phân bổ điểm số.
Ở góc độ khác, TS Hoàng Anh Tuấn, Phụ trách Phòng Đào tạo, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng tấm bằng giỏi, xuất sắc vốn thể hiện chất lượng của một nhóm sinh viên nổi trội. Khi tỷ lệ này quá cao, niềm tin của nhà tuyển dụng vào xếp loại tốt nghiệp và bảng điểm có thể suy giảm.
Tại Trường Quản trị và Kinh doanh, giai đoạn 2023-2025, chỉ có 4 sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc, chiếm chưa tới 1%, trong khi tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi chiếm khoảng 20%.
Lý giải về tỷ lệ này, ông Tuấn cho biết chương trình đào tạo của trường rất khắt khe ở đầu ra. Chuẩn đầu ra từng học phần được xây dựng dựa trên tham chiếu chuẩn quốc tế. Điểm số được đánh giá từ nhiều nguồn, thông qua các hình thức như thảo luận, tranh luận, thiết kế sản phẩm, nghiên cứu thị trường, thực hành kinh doanh thực tế, kết hợp cả đánh giá của các nhà tuyển dụng trong quá trình thực tập của sinh viên.
Theo ông, việc yêu cầu sinh viên vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm gắn với thực tiễn giúp hạn chế tình trạng học tủ, học thuộc lòng để qua môn. Vì thế, đa phần sinh viên sẽ khó đạt kết quả cao nếu không biết cách vận dụng hay phân tích, đánh giá, đặc biệt trong một số học phần kết hợp sử dụng công cụ AI, đòi hỏi những khả năng này.
“Nhà trường không chủ trương điều chỉnh việc dạy và học theo hướng ‘dễ thở’ hơn để tăng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc một cách không cần thiết. Điểm số cần phản ánh đúng năng lực và nỗ lực của từng sinh viên. Chúng tôi cũng khuyến khích các em học để vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tích lũy trải nghiệm nghề nghiệp, để khi tốt nghiệp và gia nhập thị trường lao động có thể bắt nhịp công việc ngay, thay vì chỉ hướng đến điểm số cao”, ông Tuấn nói.