Hệ lụy với người lao động
Ngày 15/10, Đoàn giám sát của Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh do Phó Chủ tịch Phùng Thái Quang làm trưởng đoàn cùng đại diện Mặt trận Tổ quốc và Bảo hiểm xã hội thành phố làm việc tại hai công ty: Trách nhiệm hữu hạn Ding Xin Industrial (phường Tây Nam) và Trách nhiệm hữu hạn Dệt Đông Tiến Hưng (phường Dĩ An) để giám sát tình hình chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của doanh nghiệp.
Công ty Trách nhiệm hữu hạn Ding Xin Industrial có 59 lao động đang làm việc, đã chậm đóng các khoản bảo hiểm với hơn 1,08 tỷ đồng từ tháng 9/2025 tới nay; Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dệt Đông Tiến Hưng chậm đóng 2,1 tỷ đồng từ năm 2023 tới nay. Lý giải nguyên nhân, đại diện hai doanh nghiệp cho rằng: Hoạt động kinh doanh gặp khó khăn, nhất là từ sau đại dịch Covid-19, đơn hàng sụt giảm, các chi phí tăng mạnh. Doanh nghiệp đang cố gắng ưu tiên nguồn tiền để trả lương hằng tháng cho công nhân mà chưa thực hiện đúng trách nhiệm, nghĩa vụ đóng bảo hiểm.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở con số nợ bảo hiểm của doanh nghiệp mà ở hệ lụy và rủi ro đối với quyền lợi trực tiếp của người lao động. Tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Ding Xin Industrial, 7/15 công nhân đã nghỉ việc nhưng chưa được chốt sổ bảo hiểm xã hội. Một trường hợp sinh con vào tháng 10/2025 nhưng không được hưởng chế độ trợ cấp thai sản từ quỹ bảo hiểm xã hội cũng như chế độ bảo hiểm y tế chi trả chi phí khám bệnh, sinh đẻ tại bệnh viện theo quy định. Phía công ty đã hỗ trợ nữ công nhân này 25 triệu đồng, song thực tế, nếu có bảo hiểm, người lao động sẽ được hưởng quyền lợi cao hơn.
Các công nhân tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Ding Xin Industrial cho biết: Hằng tháng vẫn nhận được lương đầy đủ; nhưng không hề biết doanh nghiệp đang nợ bảo hiểm hơn một năm nay. Luật gia Nguyễn Phan Bảo Khuyên, Phó Trưởng phòng Tổ chức Hành chính, Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Bảo hiểm xã hội chính là “lưới an sinh” để bảo vệ người lao động trước những rủi ro trong cuộc sống.
Việc doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội có thể khiến người lao động gặp khó khăn, chậm trễ giải quyết các chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí và các quyền lợi bảo hiểm có liên quan. Khi nghỉ việc hoặc doanh nghiệp phá sản, người lao động cũng không thể chốt sổ bảo hiểm xã hội để đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc tham gia bảo hiểm xã hội ở đơn vị mới. Hệ lụy nguy hiểm nhất là họ không được bảo đảm kịp thời các quyền lợi an sinh vào đúng thời điểm họ cần được bảo vệ nhất.
Phát huy vai trò giám sát của công đoàn
Hai doanh nghiệp nêu trên đều cam kết từng bước khắc phục, thực hiện đúng nghĩa vụ đóng các khoản bảo hiểm để bảo đảm quyền lợi công nhân. Tuy nhiên, nếu không kịp thời xử lý các khoản nợ này, đơn vị sẽ chịu những chế tài ngày càng nặng hơn. Hiện nay, địa bàn thành phố có hàng nghìn doanh nghiệp đang nợ bảo hiểm từ ba tháng trở lên.
Ngày 14/10, Bảo hiểm xã hội thành phố công khai 100 đơn vị chậm đóng từ 6 tháng trở lên với khoảng 843 tỷ đồng, trong đó nhiều doanh nghiệp đã nợ hơn 10 năm. Bà Nguyễn Phan Bảo Khuyên cho rằng: Trước hết, cần nhìn nhận nợ bảo hiểm xã hội không đơn thuần là khoản nợ giữa doanh nghiệp với cơ quan bảo hiểm, mà đó là vấn đề liên quan trực tiếp đến trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động và việc bảo đảm an sinh xã hội. Trường hợp cố tình vi phạm, có dấu hiệu trốn đóng, cần bị xử lý nghiêm, chuyển hồ sơ để xem xét trách nhiệm hình sự khi có đủ căn cứ.
Hệ thống pháp luật hiện hành đã có những bước tiến quan trọng, nhất là về chế tài xử lý vi phạm nhưng hiệu quả thực thi chưa tương xứng. Vấn đề cần quan tâm hiện nay là khả năng phát hiện sớm, ngăn chặn tình trạng nợ kéo dài và buộc doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội. Cần phân loại doanh nghiệp theo thời gian nợ, số tiền nợ, số lao động bị ảnh hưởng và khả năng khắc phục; phân biệt doanh nghiệp thật sự khó khăn về tài chính với doanh nghiệp cố tình chây ì để có giải pháp phù hợp; tăng cường phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thanh tra, tổ chức công đoàn và các cơ quan tiến hành tố tụng; phát huy vai trò giám sát của Công đoàn cũng như của người lao động ngay tại doanh nghiệp.
Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Phùng Thái Quang cho biết: Chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp nhưng Công đoàn thành phố sẽ quyết liệt bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, không để họ phải chịu rủi ro thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động. Luật Công đoàn đã quy định cụ thể tại Điều 16 về quyền giám sát của Công đoàn. Đây là cơ sở pháp lý rõ ràng, đầy đủ để Công đoàn thành phố tăng cường giám sát doanh nghiệp trong việc thực hiện chính sách liên quan người lao động, kịp thời phát hiện vi phạm, yêu cầu doanh nghiệp khắc phục và hỗ trợ, bảo vệ người lao động.
VƯƠNG LÊ