Iceland là điểm mở đầu chuyến công du châu Âu kéo dài bốn ngày của ông Marco Rubio. Như Al Jazeera dẫn nguồn AFP và Reuters, theo một tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Mỹ, “hợp tác kinh tế và an ninh” là các nội dung chính, trong cuộc đàm phán giữa Bộ trưởng Marco Rubio với các quan chức Iceland.
Chính quyền Mỹ sẵn sàng mở rộng hợp tác an ninh, đồng thời đề cao cơ sở hạ tầng, công nghệ và năng lực giám sát của Iceland. “Hai bên đều quan tâm đến việc tăng cường hợp tác”, ông Rubio phát biểu, đồng thời đánh giá cao việc Iceland cho phép quân đội Mỹ sử dụng lãnh thổ, không phận và vùng biển của nước này, qua đó tạo điều kiện cho Mỹ tăng cường khả năng theo dõi các hoạt động tại khu vực và góp phần bảo đảm an ninh.
Không chỉ vậy, để xoa dịu những nỗi bất an trong dư luận công chúng Iceland (đặc biệt là sau sự kiện nước Mỹ ký thỏa thuận an ninh với đảo Greenland thuộc Đan Mạch, cũng như sau những tuyên bố gây tranh cãi của đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump về Greenland), ông Marco Rubio khẳng định: Washington sẽ không mở rộng các hoạt động quân sự tại Iceland nếu không nhận được sự hợp tác, và nhấn mạnh Mỹ tôn trọng chủ quyền của Iceland.
Chuyến thăm của Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ nhận được sự đón chào nồng hậu từ chính quyền nước chủ nhà. Bộ trưởng Ngoại giao Iceland Katrin Gunnarsdottir phát biểu: “Chúng tôi đang hợp tác chặt chẽ mỗi ngày tại Iceland, đặc biệt là để bảo vệ an ninh của vùng Cực Bắc, Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực. Là một đồng minh đáng tin cậy và có trách nhiệm, chúng tôi rất coi trọng vai trò này tại Iceland, đặc biệt là đối với nước Mỹ cũng như toàn bộ NATO. Điều này cũng được phản ánh rất rõ ràng trong chính sách mới (và thực tế là chính sách đầu tiên) về quốc phòng và an ninh. Chính sách này cũng thể hiện mạnh mẽ mối quan hệ quốc phòng và an ninh rất quan trọng với nước Mỹ. Vì Iceland và Mỹ đều là các quốc gia vùng Bắc Cực, nên ngài Bộ trưởng (Rubio) và tôi hoàn toàn nhất trí về sự cần thiết phải hợp tác, nhằm bảo đảm cho một khu vực Bắc Cực an toàn và ổn định”.
Và người đồng cấp Mỹ của bà khái quát: “Với vị trí nằm giữa Mỹ, châu Âu và vùng Cực Bắc, Iceland đứng ở trung tâm của nhiều vấn đề liên quan đến an ninh và quốc phòng chung… Chỉ mới tháng trước, hơn 1.200 quân nhân Mỹ cùng với các đồng minh đã tham gia cuộc tập trận quân sự Northern Viking 2026, một hoạt động được tổ chức hằng năm, và sẽ tiếp tục được tổ chức trong tương lai”.
Tuy nhiên, ông cũng hé mở thêm: “Iceland không chỉ là một đối tác an ninh quan trọng; mà còn là một đối tác then chốt trong các lợi ích kinh tế chung của chúng ta trong tương lai gần”.
Một cách ngắn gọn, với chuyến thăm này, người đứng đầu ngành ngoại giao nước Mỹ đang nỗ lực siết chặt thêm mối dây liên hệ với Iceland, và qua đó, mở rộng tầm ảnh hưởng cũng như sự hiện diện của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ trên bản đồ Bắc Cực, thông qua cả hợp tác kinh tế lẫn an ninh – quốc phòng, điều đã từng bị “bỏ ngỏ” trong quá khứ.
Theo đà băng tan dưới những tác động của tiến trình biến đổi khí hậu, mỗi ngày, vai trò địa chính trị của Bắc Cực lại càng trở nên quan trọng hơn. Một tuyến hải trình mới – Tuyến hàng hải phương Bắc (NSR) – ở Bắc Băng Dương đang dần định hình, hứa hẹn sẽ trở thành con đường nối châu Âu và châu Á ngắn nhất (thay cho việc phải vòng qua cả Nam Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương lẫn Đại Tây Dương).
Không chỉ vậy, Bắc Cực còn tiềm ẩn những trữ lượng khoáng sản khổng lồ chưa được khai thác. Và hơn cả, đó còn là một khu vực có vai trò quân sự chiến lược trong tương lai, khi ở rất gần cả châu Âu, Bắc Mỹ lẫn Đông Bắc Á.
Những kình địch của nước Mỹ, thí dụ như nước Nga, đã chuẩn bị cho việc tiếp cận Bắc Cực từ rất sớm. Nên bây giờ, Washington bắt buộc phải tăng tốc trong cuộc chạy đua này ■
VÕ HOÀNG