Thách thức lớn nhất của trường học sau sáp nhập

Dung hòa đội ngũ, xây dựng văn hóa chung

Sau sáp nhập, thách thức lớn nhất đối với các trường học không hẳn nằm ở việc thay đổi cơ cấu tổ chức hay sắp xếp lại cơ sở vật chất mà chính là làm thế nào để những tập thể từng hoạt động độc lập có thể hòa nhập, cùng hướng đến mục tiêu phát triển chung.

ẢNH: BẢO CHÂU

Thực tế cho thấy, mỗi trường học đều có truyền thống, bản sắc, phương pháp quản lý và thế mạnh chuyên môn riêng. Khi hợp nhất, nếu chỉ dừng lại ở việc thống nhất đầu mối quản lý mà thiếu sự kết nối về tư tưởng, văn hóa tổ chức và phương pháp làm việc, nguy cơ hình thành những nhóm hoạt động tách biệt vẫn có thể xảy ra.

Tại Trường tiểu học và THCS Phan Văn Trị (sáp nhập từ Trường tiểu học Phan Văn Trị và Trường THCS Đức Trí ở P.Cầu Ông Lãnh, TP.HCM), ông Lê Hồng Thái, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết định hướng sau sáp nhập được xác định không phải là xóa những giá trị đã có mà là kế thừa bản sắc của từng cấp học, đồng thời xây dựng một tầm nhìn phát triển chung.

Khối tiểu học tiếp tục phát huy mô hình trường tiên tiến, hội nhập, từng bước củng cố nền tảng tin học và ngoại ngữ. Trong khi đó, khối THCS tập trung duy trì chất lượng học sinh (HS) giỏi, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và bảo đảm chất lượng tuyển sinh lớp 10.

Nhà trường cũng xây dựng tầm nhìn chiến lược 5 năm, trong đó chú trọng cải tạo cơ sở vật chất và khai thác thế mạnh của từng cấp học.

Cách tiếp cận này cho thấy sáp nhập chỉ thực sự mang lại giá trị khi các nguồn lực được kết nối, bổ trợ cho nhau, thay vì đơn thuần tập trung về một đầu mối quản lý.

Hiệu trưởng các trường sau sáp nhập nhìn nhận một trong những vấn đề phức tạp nhất sau sáp nhập là dung hòa sự khác biệt trong văn hóa tổ chức và phương thức quản lý giữa các trường. Nếu áp dụng một hệ tiêu chí cứng nhắc, sự khác biệt về phương pháp và cách tiếp cận có thể trở thành rào cản trong quá trình phối hợp.

Ổn định đội ngũ bằng tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận

Bên cạnh đó, việc sắp xếp lại vị trí quản lý, phân công nhiệm vụ, điều chỉnh quy chế chi tiêu nội bộ và tiêu chí thi đua cũng tác động trực tiếp đến tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, giáo viên (GV). Vì vậy, ổn định đội ngũ không chỉ là bài toán nhân sự mà còn là quá trình tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận.

ẢNH: BẢO CHÂU

Trường mầm non Họa Mi 1 (P.Chợ Lớn, TP.HCM) thành lập trên cơ sở sáp nhập với Trường mầm non 13 và Trường mầm non 14B. Bà Trần Nguyễn Thảo Quyên, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết đơn vị tập trung xây dựng lại quyết định phân công, quy chế hoạt động, quy chế chi tiêu nội bộ và khen thưởng để thống nhất phương thức vận hành.

Việc điều phối GV được thực hiện trên cơ sở phù hợp với tình hình thực tế, năng lực, thế mạnh và tâm tư, nguyện vọng của từng cá nhân. Đặc biệt, những cán bộ quản lý không còn đảm nhiệm vị trí quản lý sau sáp nhập vẫn được quan tâm, hỗ trợ và tạo điều kiện phát huy kinh nghiệm, năng lực chuyên môn trong vai trò mới.

Theo bà Quyên, điều quan trọng là bảo đảm sự công bằng đối với trẻ, cán bộ, GV và nhân viên, không phân biệt đơn vị trước đây thuộc trường nào.

Đổi mới quản trị, phát huy thế mạnh từng cá nhân

Sau khi bộ máy dần ổn định, đổi mới quản trị được xem là một trong những yếu tố quyết định khả năng phát triển của trường học sau sáp nhập.

Thay vì tập trung mọi công việc vào ban giám hiệu, một số trường lựa chọn phương thức quản trị theo hướng phân cấp, giao quyền chủ động nhiều hơn cho các phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn. Cách làm này vừa phát huy năng lực của đội ngũ vừa tạo điều kiện để những người trực tiếp phụ trách từng lĩnh vực chủ động giải quyết công việc.

Ông Tất Quốc Thắng, Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Văn Trỗi (sáp nhập với Trường tiểu học Lý Nhơn và Đống Đa ở P.Khánh Hội, TP.HCM), cho rằng dù đã trở thành một đơn vị thống nhất về quản trị, nhà trường vẫn cần bảo đảm đặc điểm và kế thừa truyền thống của từng trường, không nên nóng vội thay đổi tất cả để tạo ra sự đồng nhất ngay lập tức.

Theo ông Thắng, việc ổn định đội ngũ cán bộ quản lý, xây dựng phương thức quản lý chung và phân công nhiệm vụ đúng vị trí việc làm là những yêu cầu quan trọng. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng ổn định GV chủ nhiệm, đồng thời điều tiết đội ngũ GV bộ môn hài hòa giữa các đơn vị, hạn chế tình trạng thừa, thiếu cục bộ.

Một giải pháp khác là kết hợp kinh nghiệm của đội ngũ GV lâu năm với sự năng động, khả năng tiếp cận cái mới của GV trẻ. Ban giám hiệu cần thường xuyên lắng nghe, nắm bắt tâm tư GV, phát huy những nhân tố có chuyên môn vững vàng, giàu kinh nghiệm để hỗ trợ, chia sẻ phương pháp giảng dạy và tạo điều kiện cho những GV trẻ đóng góp vào các hoạt động, phong trào của nhà trường.

Ở góc độ quản trị phát triển, ông Hà Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thị Định (sáp nhập với Trường tiểu học Đặng Thùy Trâm P.Tân Thuận, TP.HCM), nhấn mạnh 2 yếu tố quan trọng là "kế thừa" và "kết nối". Theo ông Hải, kế thừa là ghi nhận những điểm mạnh, phẩm chất, năng lực và thành tích của mỗi tập thể, mỗi cá nhân, không đặt đơn vị này cao hơn hay thấp hơn đơn vị kia. Trên cơ sở đó, nhà trường phát huy những kinh nghiệm, thế mạnh sẵn có, đồng thời tạo cơ hội để đội ngũ học hỏi lẫn nhau.

Bên cạnh đó, kết nối là xây dựng một hệ giá trị chung mà tất cả thành viên đều cùng chia sẻ và hướng đến. Tại trường, các giá trị được xác định gồm nhân ái, tự chủ, đoàn kết, chính trực, chuyên nghiệp, kết nối và sáng tạo.

ảnh: Thái Lê

Bảo đảm quyền lợi học sinh

Nếu ổn định đội ngũ là điều kiện cần thì nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm quyền lợi HS chính là mục tiêu xuyên suốt của quá trình sáp nhập. Cùng với đó, việc minh bạch thông tin, thiết lập các kênh tiếp nhận phản ánh của phụ huynh và thường xuyên khảo sát chất lượng học tập, điều kiện sinh hoạt của HS cũng được chú trọng. Việc phát huy vai trò của hội đồng HS giúp ban giám hiệu tiếp nhận trực tiếp tiếng nói của người học từ đó điều chỉnh hoạt động giáo dục phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Đối với các trường có nhiều cơ sở, phân hiệu, việc bảo đảm sự hài hòa về chuyên môn, trang thiết bị và điều kiện học tập cũng là yêu cầu cần được thực hiện từng bước. Bên cạnh việc đầu tư cơ sở vật chất, các trường tăng cường hoạt động kết nối giữa HS ở các điểm trường, tạo điều kiện để HS giao lưu, chia sẻ và hỗ trợ nhau trong học tập.

Từ thực tiễn tại các trường, ông Hà Thanh Hải nhấn mạnh sáp nhập là một quá trình chuyển đổi cần có thời gian để điều chỉnh, thích nghi và hoàn thiện. Việc xây dựng một tập thể thống nhất không thể chỉ thực hiện bằng các quyết định hành chính mà cần được vun đắp thông qua sự công bằng, minh bạch, đối thoại và tôn trọng những giá trị đã được hình thành.

Khi đội ngũ được trao quyền, được ghi nhận và có cơ hội phát triển; khi phụ huynh tin tưởng, đồng hành và HS được bảo đảm quyền lợi, sáp nhập mới có thể tạo ra những giá trị vượt lên trên việc tinh gọn bộ máy.

Mục tiêu cuối cùng không phải là các trường trở nên giống nhau mà là cùng hướng đến một tầm nhìn chung, biết kế thừa những điều tốt đẹp, khắc phục những hạn chế và phát huy thế mạnh của từng tập thể. Đó cũng là nền tảng để các trường học sau sáp nhập không chỉ vận hành ổn định mà còn tạo ra động lực đổi mới, nâng cao chất lượng bền vững.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT: Không để xảy ra mất đoàn kết sau sắp xếp trường học

Tại hội nghị trực tuyến với 34 tỉnh, thành để rà soát, đánh giá một số nhiệm vụ trọng tâm đầu năm học đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông vào ngày 2.10, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), cho biết 34/34 địa phương đã thực hiện sắp xếp, số cơ sở giáo dục công lập, giảm từ 37.530 xuống 18.555, tương ứng 50,6%.

Sau sắp xếp, hình thành 13.518 cơ sở tổ chức theo mô hình đa cơ sở chiếm 72,9%; hình thành 2.418 trường phổ thông nhiều cấp học, gồm 2.013 trường TH-THCS, 391 trường THCS-THPT và 14 trường 3 cấp. Theo số liệu báo cáo của các địa phương, có 10.534 phân hiệu đã được thành lập.

Số cán bộ quản lý giảm sau sắp xếp là 33.870 người. Trong đó, 21.009 người được bố trí làm GV, 479 người chuyển công tác khác, 3.559 người nghỉ chế độ, 8.823 người đang trong quá trình thực hiện phương án bố trí.

Toàn quốc hiện có 1.081.727 GV. Theo tính toán sơ bộ nhu cầu bổ sung GV năm học 2026 - 2027 còn khoảng 43.267 người, tập trung ở một số cấp học, môn học và địa bàn.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn lưu ý, phải rà soát, đánh giá thật kỹ, đặt sự thuận lợi, lợi ích của người học lên làm đầu, không làm giảm đi cơ hội tiếp cận giáo dục của HS. Từ đó hoàn thành pháp lý, phân rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng vị trí trong trường học.

Về đội ngũ cán bộ quản lý, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT đề nghị địa phương tham mưu, làm tốt công tác tư tưởng, giải quyết chế độ cho cán bộ, không để cán bộ tâm tư, xảy ra tình trạng mất đoàn kết sau sắp xếp trường học. Việc này phải báo cáo Bộ GD-ĐT trước ngày 15.10.

Bộ trưởng cũng lưu ý việc điều động, luân chuyển GV phải dựa trên các số liệu chính xác mới giải quyết được tình trạng thừa, thiếu cục bộ.

Tuệ Nguyễn