Từ những lựa chọn ấy, nhiều mô hình nông nghiệp tiền tỉ đã được hình thành, cho thấy sức sáng tạo và khát vọng vươn lên của người trẻ trên quê hương mình.
Anh Lê Hoàng Quyết (bìa trái), Bí thư Tỉnh đoàn Đồng Tháp, tham quan mô hình nuôi cá chạch lấu của anh Tuấn
Ảnh: Duy Tân
Khởi nghiệp với mô hình nuôi cá chạch lấu theo hướng an toàn sinh học, thu nhập gần 500 triệu đồng/năm, anh Võ Lê Hoàng Tuấn (34 tuổi, ngụ xã Thạnh Phú, tỉnh Đồng Tháp) vinh dự nhận Giải thưởng Lương Định Của năm 2026.
TỪ QUYẾT ĐỊNH KHỞI NGHIỆP TÁO BẠO…
Anh Tuấn là dược sĩ, từng công tác trong một bệnh viện ở TP.HCM. Những năm làm việc trong môi trường y tế khiến anh trăn trở về sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là vấn đề thực phẩm và môi trường sống. "Phòng bệnh luôn quan trọng. Nếu có thể góp phần tạo ra nguồn thực phẩm an toàn ngay từ khâu sản xuất thì cũng là một cách bảo vệ sức khỏe cộng đồng", anh chia sẻ.
Từ suy nghĩ đó, anh tìm hiểu về nông nghiệp an toàn, nhất là phương pháp sản xuất dựa trên hệ sinh thái tự nhiên, hạn chế tối đa hóa chất và thuốc kháng sinh. Năm 2019, anh quyết định rời TP.HCM, trở về quê lập nghiệp. Quyết định này không dễ dàng khi vấp phải sự phản đối của gia đình. Cha mẹ mong anh tiếp tục nghề dược vì đây là công việc ổn định, trong khi sản xuất nông nghiệp tiềm ẩn nhiều rủi ro về giá cả. Tuy vậy, anh vẫn kiên trì với lựa chọn của mình, đầu tư toàn bộ số vốn tích lũy vào mô hình nuôi thủy sản theo hướng an toàn sinh học.
Anh Tuấn chọn cá chạch lấu, loại thủy sản có giá trị kinh tế cao, được xem là một trong những đặc sản của vùng sông nước miền Tây. Không có kinh nghiệm, anh vừa làm vừa học, nghiên cứu tài liệu kỹ thuật, tìm hiểu đặc tính sinh trưởng của cá, từ nhiệt độ, chất lượng nước, tập tính ăn uống đến khả năng thích nghi với môi trường. Anh cũng tìm đến nhiều cơ sở nuôi thủy sản ở miền Tây để học hỏi kinh nghiệm.
Cá chạch lấu được anh Tuấn nuôi theo quy trình kiểm soát chặt chẽ môi trường nước
Ảnh: Duy Tân
Thế nhưng, theo anh Tuấn, kiến thức trên giấy không thể giúp tránh mọi thất bại. Có những vụ nuôi, cá chết hàng loạt do sai kỹ thuật, khiến số vốn đầu tư gần như mất trắng. Từng có giây phút nản lòng nhưng rồi anh nghĩ nếu muốn làm sản phẩm sạch thì phải kiên trì và chấp nhận đi chậm. Sau những lần thất bại, anh điều chỉnh từng khâu trong quy trình. Hệ thống ao được thiết kế lại, duy trì ô xy 24/24 giờ, bố trí khu vực trú ẩn cho cá, kiểm soát nguồn nước và thay nước định kỳ. Anh đồng thời bổ sung vi sinh nhằm duy trì môi trường nước ổn định, hạn chế mầm bệnh.
Có kiến thức về dược và nền tảng khoa học, anh đặc biệt chú trọng kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cá. Theo anh, nuôi an toàn sinh học không đơn thuần là "không dùng thuốc", mà phải kiểm soát từ nguồn nước, con giống, thức ăn, mật độ nuôi đến môi trường ao.
Mô hình nuôi cá chạch lấu được anh giới thiệu đến đoàn viên, thanh niên
Ảnh: Duy Tân
Sau nhiều năm thử nghiệm, quy trình nuôi cá chạch lấu của anh dần ổn định. Cá phát triển tốt, tỷ lệ hao hụt giảm, chất lượng thương phẩm được kiểm soát. Anh Tuấn cũng được cơ quan chuyên môn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện dưỡng giống và an toàn thực phẩm đối với cá thương phẩm.
…ĐẾN THU NHẬP "KHỦNG" MỖI NĂM
Không chỉ tập trung vào cá chạch lấu, anh Tuấn còn xây dựng hệ thống sản xuất theo hướng tuần hoàn, kết hợp nuôi cá với trùn quế và cây nha đam. Phân trùn được tận dụng để bón cây; nguồn nước từ ao cá sau khi xử lý thì sử dụng cho khu vực trồng; phế phẩm từ nha đam tiếp tục tận dụng làm nguyên liệu cho trùn quế. Cách làm này giúp giảm lượng chất thải ra môi trường và tiết kiệm chi phí đầu vào.
Mô hình nuôi cá được kết hợp với trùn quế và trồng nha đam theo hướng tuần hoàn
Ảnh: Duy Tân
"Điều tôi hướng tới là làm nông nghiệp nhưng không khai thác tài nguyên theo kiểu dùng xong rồi bỏ. Mỗi nguồn nguyên liệu đều cố gắng tận dụng để tạo thành một mắt xích trong chu trình sản xuất", anh Tuấn chia sẻ.
Đến nay, cơ sở của anh đã hình thành quy trình tương đối hoàn chỉnh. Mỗi năm thu hoạch khoảng 4 tấn cá chạch lấu tươi, giá bán từ 230.000 - 250.000 đồng/kg, mang lại lợi nhuận hơn 360 triệu đồng. Ngoài ra, anh còn nuôi cá chép Koi, sản lượng khoảng 2 tấn/năm, lợi nhuận hơn 100 triệu đồng. Tổng lợi nhuận mỗi năm đạt gần 500 triệu đồng.
Sản phẩm cá chạch lấu cấp đông đạt OCOP 3 sao
Ảnh: Duy Tân
Song song đó, anh Tuấn thành lập cơ sở, đăng ký thương hiệu "Cá chạch lấu an toàn sinh học Thạnh Phú"; sản phẩm cá chạch lấu cấp đông cũng đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Anh liên kết với các cơ sở chế biến có chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm để đóng gói cá chạch lấu tươi, đồng thời nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm chế biến sâu như lạp xưởng cá, cá tẩm gia vị.
Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào thương lái, anh chủ động xây dựng thị trường bằng cách sử dụng mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử để giới thiệu sản phẩm; đồng thời tham gia hội chợ, triển lãm và các chương trình xúc tiến thương mại.
Theo anh, làm ra sản phẩm sạch mới chỉ là bước đầu. Muốn sản phẩm đứng vững trên thị trường, người sản xuất phải xây dựng được niềm tin với khách hàng. "Người tiêu dùng ngày càng quan tâm sản phẩm được nuôi, trồng như thế nào. Vì vậy, mình phải làm thật, kiểm soát chất lượng thật và minh bạch trong quá trình sản xuất", anh Tuấn nói.
Từ đó, cá chạch lấu của cơ sở từng bước tiếp cận khách hàng ở nhiều tỉnh, thành. Với anh, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở việc tạo ra sản phẩm đặc trưng của quê hương theo hướng an toàn, bền vững.
Mỗi năm, anh Tuấn thu hoạch khoảng 4 tấn cá chạch lấu tươi, bán với giá từ 230.000 - 250.000 đồng/kg
Ảnh: Duy Tân
MONG NGƯỜI TRẺ NHÌN THẤY LỢI THẾ CỦA QUÊ HƯƠNG
Mô hình nuôi cá chạch lấu an toàn sinh học của anh Tuấn nhận được sự quan tâm của tổ chức Đoàn địa phương. Anh Võ Mạnh Lực, Bí thư Xã đoàn Thạnh Phú, cho biết thời gian tới, Xã đoàn dự kiến phối hợp với anh Tuấn nghiên cứu nhân rộng mô hình đến 13 chi đoàn ấp.
Để hỗ trợ thanh niên tiếp cận mô hình, Xã đoàn phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội giới thiệu nguồn vốn cho các bí thư chi đoàn và đoàn viên có nhu cầu. Sau khoảng một năm triển khai, mô hình sẽ được đánh giá hiệu quả trước khi xem xét nhân rộng.
Theo anh Tuấn, điều anh mong muốn không phải tất cả thanh niên đều nuôi cá chạch lấu, mà quan trọng hơn là các bạn trẻ nhìn thấy cơ hội từ chính lợi thế của quê hương. "Làm nông nghiệp hiện nay không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Người trẻ có lợi thế về công nghệ, kiến thức và khả năng tiếp cận thị trường. Nếu biết kết hợp những điều đó với lợi thế địa phương thì hoàn toàn có thể tạo ra những mô hình có giá trị", anh nhấn mạnh.
Thời gian tới, anh Tuấn dự kiến tiếp tục mở rộng quy mô nuôi, đầu tư khu chế biến đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, phát triển thêm sản phẩm chế biến sâu và đẩy mạnh xúc tiến thương mại để nâng giá trị cá chạch lấu. Với anh, lợi nhuận là một thước đo của hiệu quả, nhưng niềm tin của người tiêu dùng mới là giá trị cần giữ lâu dài.
