Hướng tới năm 2045 - mốc son lịch sử khi Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia biển mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm dịch vụ logistics và cảng trung chuyển quốc tế hàng đầu khu vực châu Á; xây dựng đô thị biển thông minh và bền vững.
Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh trong thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ chủ động phối hợp chặt chẽ với các địa phương thông qua quy hoạch tích hợp và đầu tư hạ tầng đồng bộ để xây dựng hệ sinh thái kinh tế biển, cảng biển xanh và hiện đại.
Liên kết vùng tạo không gian phát triển thống nhất, đa chức năng
- Đầu tiên, xin ông cho biết việc sáp nhập, hợp nhất (các tỉnh Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu với Thành phố Hồ Chí Minh) đã tạo ra những lợi thế chiến lược nào cho phát triển kinh tế biển của Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay?
Phó Chủ tịch TP.HCM Bùi Minh Thạnh: Việc hợp nhất, tăng cường liên kết vùng tạo không gian phát triển thống nhất, đa chức năng và có tính bổ trợ cao nhằm phát huy tối đa tiềm năng kinh tế biển. Với Thành phố Hồ Chí Minh, sự liên kết này mang lại 4 lợi thế chiến lược cốt lõi.
Thứ nhất là hình thành chuỗi giá trị kinh tế liên hoàn. Cụ thể là kết hợp sức mạnh sản xuất công nghiệp với trung tâm tài chính, khoa học công nghệ của Thành phố Hồ Chí Minh và lợi thế cảng biển nước sâu, logistics ở khu vực phía Đông Nam (Bà Rịa - Vũng Tàu, Cần Giờ).
Sự bổ trợ trên cũng góp phần tạo thành chuỗi “nghiên cứu - đổi mới sáng tạo - sản xuất - tài chính - logistics - cảng biển - xuất khẩu” đồng bộ.
Lợi thế thứ hai là phát triển hệ sinh thái logistics quy mô lớn: Cụm cảng Cái Mép-Thị Vải có khả năng tiếp nhận tàu container trên 200.000 DWT, kết nối trực tiếp với châu Âu và Bắc Mỹ. Liên kết giúp nâng cao năng lực lưu thông, kết nối sâu hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thứ ba là tạo cơ sở tổ chức lại mạng lưới giao thông đa phương thức trong một tổng thể thống nhất. Gắn phát triển hạ tầng giao thông với hạ tầng kỹ thuật, chống ngập và thích ứng biến đổi khí hậu.
Lợi thế tiếp theo là quản lý môi trường và phát triển du lịch bền vững; cho phép tiếp cận quản lý tài nguyên theo hệ sinh thái và lưu vực thay vì ranh giới hành chính; kết nối không gian Cần Giờ với Bà Rịa - Vũng Tàu giúp bảo tồn đa dạng sinh học, mở rộng các chuỗi sản phẩm du lịch biển, đảo.
- Từ lợi thế trên, xin ông cho biết đâu là những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ tạo ra đột phá lớn nhất trong thời gian tới của Thành phố Hồ Chí Minh?
Phó Chủ tịch TP.HCM Bùi Minh Thạnh: Sự liên kết vùng tạo nên chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sản xuất (Bình Dương), điều hành tài chính-dịch vụ (Thành phố Hồ Chí Minh) đến cửa ngõ cảng nước sâu và logistics (Bà Rịa - Vũng Tàu), gắn với định hướng hình thành các khu thương mại tự do theo quy hoạch.
Trên nền tảng đó, Thành phố tập trung phát triển 5 nhóm lĩnh vực mũi nhọn tạo đột phá. Thứ nhất là phát triển hạ tầng cảng biển và dịch vụ hậu cần hiện đại. Thành phố sẽ tập trung đầu tư Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ kết hợp nâng cấp cụm cảng Cái Mép-Thị Vải, phát triển dịch vụ hàng hải, logistics chuỗi lạnh và hạ tầng cung cấp nhiên liệu xanh cho tàu biển.
Thứ hai là chuyển dịch năng lượng xanh ngoài khơi. Thành phố xác định triển khai các dự án điện gió ngoài khơi đi đôi với quy hoạch hạ tầng kỹ thuật chuyên dụng phục vụ lắp ráp, bảo dưỡng thiết bị năng lượng tái tạo, bảo đảm hài hòa với yêu cầu bảo vệ môi trường biển.
Tiếp theo là đẩy mạnh công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số biển; phát triển du lịch biển, đảo liên vùng; quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Nâng cao sức cạnh tranh trên chuỗi cung ứng quốc tế
- Kinh tế biển hiện đại không thể tách rời khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vậy Thành phố sẽ thúc đẩy nghiên cứu biển, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi xanh trong các ngành kinh tế biển thế nào?
Phó Chủ tịch TP.HCM Bùi Minh Thạnh: Thành phố xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh là động lực then chốt để chuyển mô hình phát triển kinh tế biển từ chiều rộng sang chiều sâu. Do vậy, trong thời gian tới, thành phố sẽ tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp trọng tâm.
Đó là triển khai Đề án thí điểm thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học từ ngân sách nhà nước theo Quyết định số 3053/QĐ-UBND, kết hợp chính sách ưu đãi vượt trội cho chuyên gia và nhà khoa học. Thực hiện Đề án quản trị đô thị thông minh theo Quyết định số 4714/QĐ-UBND.
Thành phố cũng xác định sẽ tích hợp nền tảng bản đồ số với 205 lớp dữ liệu liên thông để cảnh báo ngập lụt, đồng thời vận hành hệ thống camera giám sát giao thông nhằm tối ưu hóa điều phối hậu cần bến cảng.
Các nhóm tiếp theo là mở không gian thử nghiệm thực tế cho phương tiện tự hành, thiết bị bay không người lái vận chuyển hàng hóa liên vùng và ứng dụng hạ tầng mạng 5G phục vụ quản lý môi trường ven biển; thúc đẩy chuyển đổi xanh và công nghệ sinh học biển; số hóa hạ tầng.
- Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng mạnh giữa các trung tâm cảng biển và logistics trong khu vực, xin ông cho biết Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phát huy vai trò đầu tàu như thế nào để dẫn dắt liên kết kinh tế biển với các địa phương Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước?
Phó Chủ tịch TP.HCM Bùi Minh Thạnh: Thành phố xác định phát triển kinh tế biển phải tạo động lực lan tỏa, dẫn dắt phát triển kinh tế - xã hội vùng và cả nước thông qua các nhóm chiến lược liên kết trọng tâm như: Phát triển hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ giữa cảng biển, cảng hàng không, cao tốc và đường thủy nội địa; phát huy vị thế trung tâm kinh tế tri thức và tài chính quốc tế để sẵn sàng chuyển giao công nghệ sinh học biển sạch, giải pháp năng lượng tái tạo và tự động hóa cảng biển cho các tỉnh, vùng phụ cận.
Cùng với đó, thành phố định vị hệ thống cảng biển đặc biệt và dịch vụ tài chính của Thành phố để phục vụ trung chuyển hàng hóa, xuất nhập khẩu cho toàn vùng Đông Nam Bộ; thiết lập hành lang du lịch sinh thái biển, đảo liên vùng; phối hợp với các địa phương trong lưu vực sông Sài Gòn - Đồng Nai và hạ lưu sông Mekong để khai thác, bảo vệ nguồn nước, kiểm soát xâm nhập mặn, chia sẻ dữ liệu quan trắc, ứng phó biến đổi khí hậu.
Thông qua mạng lưới liên kết chia sẻ hạ tầng, dữ liệu, công nghệ và thị trường, Thành phố sẽ nâng cao sức cạnh tranh chung của vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước trên chuỗi cung ứng quốc tế.
Phấn đấu trở thành trung tâm dịch vụ logistics hàng đầu khu vực châu Á
- Trong quá trình phát triển kinh tế biển, đâu là những khó khăn, vướng mắc lớn nhất mà thành phố đang gặp phải? Trong thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh có mong muốn, đề xuất gì với Trung ương?
Phó Chủ tịch TP.HCM Bùi Minh Thạnh: Thành phố nhận diện 5 điểm nghẽn chính cần tháo gỡ. Đó là sự liên kết giữa các khâu từ sản xuất, logistics đến tài chính và nghiên cứu khoa học chưa thật sự chặt chẽ, thiếu cơ chế phối hợp đủ mạnh trên phạm vi vùng; quy hoạch chuyên ngành có thời điểm chưa đồng bộ.
Tiếp theo là thiếu đường sắt kết nối trực tiếp cảng, cao tốc liên vùng chưa đồng bộ, vướng mắc giải phóng mặt bằng và hạn chế về quỹ đất logistics, bãi container; nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng lớn nhưng thời gian thu hồi vốn dài; chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và sụt lún đất; dữ liệu chuyên ngành cũng còn phân tán ở nhiều cơ quan, chưa đồng bộ về chuẩn kết nối, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và quy hoạch.
Trước thực tế trên, Thành phố kiến nghị với Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương 6 nhóm giải pháp trọng tâm.
Đầu tiên, thành phố kiến nghị sớm cụ thể hóa các nội dung theo Quyết định số 1061/QĐ-BXD và 1062/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng, ban hành cơ chế khu thương mại tự do và tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15.
Các nhóm giải pháp tiếp theo là ưu tiên nguồn lực và cơ chế đặc thù để đẩy nhanh các tuyến giao thông kết nối cảng biển, đường sắt, đường cao tốc và chuẩn hóa luồng đường thủy nội địa; hoàn thiện chính sách để tăng cường thu hút vốn ngoài ngân sách, đặc biệt qua phương thức đối tác công tư (PPP) đối với các công trình hạ tầng dùng chung; hoàn thiện cơ chế để Thành phố khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, mặt nước ven sông, ven biển nhằm tái đầu tư cho hạ tầng giao thông và chống ngập
Cùng với đó là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung, liên thông về cảng biển, logistics và tài nguyên môi trường nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế phối hợp và chính sách đầu tư đồng bộ cho các dự án năng lượng tái tạo, hạ tầng truyền tải và cảng chuyên dụng.
- Để góp phần cùng cả nước hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu bản sắc và phát triển bền vững, Thành phố Hồ Chí Minh muốn gửi tới doanh nghiệp, người dân thông điệp gì?
Phó Chủ tịch TP.HCM Bùi Minh Thạnh: Hướng tới năm 2045, Thành phố kỳ vọng định vị vững chắc trên hai phương diện. Thứ nhất là phấn đấu trở thành trung tâm dịch vụ logistics và cảng trung chuyển quốc tế hàng đầu khu vực châu Á; tạo ra giá trị gia tăng từ dòng hàng hóa thông qua hệ thống dịch vụ hậu cần, tài chính hàng hải và công nghiệp hỗ trợ.
Thành phố Hồ Chí Minh kỳ vọng đến năm 2045 sẽ trở thành trung tâm logistics và đô thị biển phát triển; phát triển đô thị biển thông minh và bền vững.
Thứ hai là xây dựng đô thị hiện đại có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu; kết nối hài hòa trục không gian sông nước (sông Sài Gòn, sông Đồng Nai) ra biển Cần Giờ, bảo đảm cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn thiên nhiên và chất lượng sống của người dân.
Với tinh thần đó, Thành phố kêu gọi doanh nghiệp tích cực đầu tư vào cảng biển xanh, dịch vụ logistics xanh, năng lượng tái tạo ngoài khơi và công nghiệp hỗ trợ biển; đồng thời cam kết đồng hành, kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi và phát triển bền vững.
Đối với người dân, Thành phố kêu gọi mỗi người dân cùng chính quyền bảo vệ hành lang bờ sông, gìn giữ rừng phòng hộ ngập mặn Cần Giờ, giảm thiểu rác thải nhựa và bảo vệ đa dạng sinh học, chung tay xây dựng đô thị biển giàu bản sắc và phát triển bền vững./.
- Trân trọng cảm ơn ông!