Cử nhân ĐH tại Trung Quốc tham dự ngày hội việc làm tổ chức ở tỉnh Cát Lâm hồi giữa tháng 10
ẢNH: FANPAGE JILIN, CHINA
Wang Guilin, sinh viên ngành kế toán ở Trung Quốc, đang đứng trước 2 lựa chọn trong kỳ thực tập sắp tới. Một là cạnh tranh với hàng nghìn ứng viên qua các kênh tuyển dụng thông thường và hai là bỏ ra hàng nghìn nhân dân tệ để chắc suất thực tập.
Tự thấy học lực chỉ ở mức trung bình, cô sinh viên năm 2 hy vọng có kinh nghiệm làm việc tại một doanh nghiệp có tiếng để giúp hồ sơ thêm cạnh tranh. Nhưng theo tờ SCMP, ngay cả các suất thực tập cũng vô cùng khan hiếm trong thị trường lao động hiện tại, khiến nhiều bạn phải tìm môi giới để chen chân vào những doanh nghiệp hàng đầu.
"Vị trí này thường chỉ dành cho sinh viên năm 3 hoặc năm 4 từ các ĐH danh tiếng hay những bạn đã có bề dày kinh nghiệm thực tập", Wang nói. "Thế nên với tình thế hiện tại, tôi cũng cân nhắc trả tiền cho môi giới", cô bộc bạch.
Các dịch vụ hiện có trên thị trường tỉ dân vô cùng đa dạng. Một số trung tâm cung cấp định hướng nghề nghiệp, như sửa sơ yếu lý lịch và luyện phỏng vấn, trong khi nhiều nơi khác bán thẳng các gói đảm bảo suất thực tập bằng cách đi "cửa sau".
Tất cả đều có điểm chung là đắt đỏ. Chẳng hạn, để chắc suất thực tập mùa đông ở một công ty kế toán lớn, Wang được báo giá từ 6.000-12.000 nhân dân tệ (23-46 triệu đồng). Và chi phí này vẫn còn "dễ thở" so với kỳ thực tập mùa hè vốn thường cạnh tranh hơn.
Tuy nhiên, đây chưa phải là mốc cuối cùng. Nhiều bạn trẻ trên mạng phản ánh phí môi giới mỗi suất thực tập có thể lên tới 30.000 nhân dân tệ (116 triệu đồng), tức gấp nhiều lần mức lương khởi điểm trung bình hàng tháng của sinh viên mới ra trường.
Cụ thể, theo công ty tư vấn nghiên cứu giáo dục MyCOS có trụ sở ở Bắc Kinh, cử nhân ĐH vào năm 2025 kiếm trung bình 6.435 nhân dân tệ/tháng (25 triệu đồng) sau khi đã ra trường được 6 tháng. Thế nhưng, nhiều sinh viên vẫn chấp nhận vung tiền để có kinh nghiệm thực tập chất lượng với niềm tin hồ sơ xin việc sẽ sáng giá hơn.
Tính đến tháng 9.2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao là 18%, sau khi ước tính có kỷ lục 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp trong mùa hè. Nhiều công việc dành cho người mới đặc biệt bị thu hẹp, khiến một số cử nhân chuyển sang làm shipper hoặc các công việc tự do khác, thậm chí chấp nhận vào khu chế xuất.
Ông Stuart Gietel-Basten, giáo sư khoa học xã hội và chính sách công tại ĐH Khoa học và công nghệ Hồng Kông (HKUST), nhận định trong bối cảnh thị trường lao động co cụm, tình hình tăng trưởng chung chậm lại, rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI) và số người trẻ gia nhập thị trường lao động ngày càng tăng, "tâm lý lo âu tất nhiên sẽ rất lớn".
"Những đơn vị tồi tệ nhất sẽ lợi dụng nỗi lo đó," ông nói.
Thực tế, một số đơn vị cung cấp dịch vụ thực tập đã bị bóc mẽ là lừa đảo. Như vào hồi tháng 7, tờ Nhân dân nhật báo đưa tin một đơn vị tại Quảng Châu đã mạo danh nhân viên các doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước để giao việc từ xa cho sinh viên. Sau khi các bạn hoàn thành công việc, đơn vị này còn cấp giấy chứng nhận thực tập và thư giới thiệu giả cho sinh viên.
Bên cạnh đó, có trường hợp nhân viên ở các doanh nghiệp lớn thậm chí thuê sinh viên thực tập từ xa bất hợp pháp, do không đăng ký họ vào hệ thống nhân sự chung.
Đây là nguyên nhân cô sinh viên kế toán Wang Guilin cho biết chỉ cân nhắc trả phí cho các kỳ thực tập trực tiếp. Thời điểm hiện tại, cô quyết định tự nộp hồ sơ với hy vọng sẽ tích lũy kinh nghiệm ở một công ty nhỏ hơn, trước khi nhắm đến các tập đoàn lớn vào năm sau.
"Chi phí thực sự khá cao. Nếu năm tới tình hình vẫn thế, có lẽ tôi sẽ cân nhắc lại ý định trả tiền để được thực tập", cô thú nhận.
Trong khi đó, giáo sư Gietel-Basten nhìn nhận việc cạnh tranh gay gắt về suất thực tập và các bằng cấp bổ sung có nguy cơ khoét sâu bất bình đẳng ở một hệ thống giáo dục và thị trường lao động vốn đã vô cùng khốc liệt.
"Nỗi lo lớn nhất của tôi là điều này... sẽ dẫn đến việc cơ hội việc làm không nhất thiết thuộc về những người trẻ giỏi nhất, mà rơi vào tay những người có đủ điều kiện kinh tế để đi thực tập không lương hay thuê đơn vị tư nhân hỗ trợ quá trình tìm kiếm việc làm", ông nói.