Từ lâu giới nghiên cứu đã biết thử nghiệm bom hạt nhân gây ra động đất nhỏ, có thể phát hiện bằng máy đo địa chấn. Tuy nhiên, tác động thường diễn ra từ vài ngày tới vài tuần sau vụ nổ và giới hạn ở khu vực xung quanh bãi thử. Tuy nhiên, trong nghiên cứu công bố hôm 17/9 trên tạp chí Science, giáo sư Kwang-Hee Kim ở Đại học Busan và đồng nghiệp phát hiện khu vực xung quanh núi Mantap, tỉnh Bắc Hamgyong, đã trải qua 1.399 trận động đất, với số lượng và cường độ tăng dần theo thời gian, sau khi thu thập và phân tích dữ liệu sóng địa chấn từ năm 2008 đến 2025. Kim cho biết tỷ lệ động đất trong thực tế có thể cao hơn vì nhóm nghiên cứu chỉ liệt kê những trận động đất được phát hiện bởi nhiều trạm giám sát và loại trừ dữ liệu nếu chỉ có 1-2 trạm ghi nhận.
Interesting Engineering cho biết Triều Tiên tiến hành thử nghiệm hạt nhân dưới lòng đất đầu tiên dưới núi Mantap vào năm 2006. Khoảng 60 trận động đất được phát hiện từ vụ nổ đó đến lần thử nghiệm thứ sáu và hoạt động địa chấn bắt đầu gia tăng sau vụ nổ thứ ba vào năm 2013. Mô hình này thay đổi rõ rệt sau vụ nổ cuối cùng và mạnh nhất có sức nổ ước tính 160 kiloton vào tháng 9/2017, tạo ra rung chấn cường độ 6,3. Khoảng 20 ngày sau, động đất bắt đầu xảy ra thường xuyên hơn quanh vùng núi. Các rung chấn tiếp diễn trong nhiều năm và dần dần lan rộng dọc theo những đứt gãy hiện có. Phần lớn rung chấn tập trung dọc theo hai vùng đứt gãy kéo dài khoảng 24 km theo hướng bắc - tây bắc.
Khác với phần lớn động đất trên bán đảo Triều Tiên, thường bắt nguồn từ độ sâu khoảng 14,5 km, hầu hết sự kiện địa chấn quanh núi Mantap xảy ra ở vị trí chưa tới một kilomet bên dưới mặt đất. Vị trí nông càng củng cố mối liên hệ với thử nghiệm hạt nhân ngầm. Ban đầu, rung chấn thường dao động ở cường độ từ 1 đến 1,3, một số đạt cường độ 3 trong hai năm 2023 và 2024, sự kiện mạnh nhất được ghi nhận với cường độ 3,4.
Bãi thử hạt nhân Punggye-ri của Triều Tiên trong thử nghiệm năm 2013. Ảnh: USGS
Không giống Nhật Bản ở phía đông, bán đảo Triều Tiên nằm trên phần vỏ lục địa ổn định với ít hoạt động địa chấn tự nhiên. Nhóm nghiên cứu tìm thấy một số đứt gãy nội mảng (vết nứt cổ xưa trong vỏ Trái Đất ở xa ranh giới mảng kiến tạo đang hoạt động) trong khu vực. Họ nghi ngờ tần suất và cường độ động đất tăng lên chứng tỏ vỏ Trái Đất không thể trở lại bình thường sau thử nghiệm cuối cùng năm 2017. Thay vào đó, ít nhất hai đứt gãy tồn tại từ trước đã tái hoạt động.
Bom hạt nhân phát nổ dưới lòng đất có thể giải phóng lượng năng lượng khổng lồ vào đá xung quanh, tạo ra áp lực mạnh làm nứt vỏ Trái Đất gần đó và thay đổi lực tác động lên đứt gãy địa chất có sẵn. Các nhà nghiên cứu suy đoán những vụ thử nghiệm lặp đi lặp lại của Triều Tiên làm yếu lớp vỏ nông dưới núi Mantap. Đặc biệt, vụ nổ năm 2017 có thể làm xáo trộn các đứt gãy vốn đã chịu áp lực, đẩy nhiều mảng đá tới gần điểm trượt hơn.
"Hoạt động địa chấn xảy ra nhiều năm sau vụ nổ hạt nhân có thể làm phức tạp việc xác định nguyên nhân và làm mờ ranh giới giữa sự kiện nhân tạo và hoạt động kiến tạo. Việc giám sát liên tục và lý giải dựa trên cơ sở vật lý là rất cần thiết khi đánh giá hoạt động địa chấn giai đoạn muộn gần bãi thử nghiệm cũ", Gizmodo trích lời nhóm nghiên cứu.
An Khang tổng hợp