Thúc đẩy đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực

Sáng 28/9 tại Hà Nội, Hội nghị Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực chính thức khai mạc, quy tụ khoảng 250 đại biểu trong nước và quốc tế.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung thay mặt Chính phủ tham dự và phát biểu khai mạc.

Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phối hợp với UNESCO, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình tổ chức tại Hà Nội và Ninh Bình, từ ngày 27/9 đến ngày 1/10/2026.

Về phía Việt Nam, tham dự có Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung; Thứ trưởng Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam Ngô Lê Văn; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam Hoàng Đạo Cương; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, lãnh đạo các địa phương có di sản thế giới và hồ sơ đề cử di sản, cùng đại diện các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, ban quản lý di sản và cộng đồng tại Việt Nam.

Đại biểu quốc tế có Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO Lazare Eloundou Assomo; Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49 Ihsan Mustafa Yurdakul; Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker; Đại sứ, đại diện các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản Thế giới, các cơ quan tư vấn, cơ quan quản lý di sản khu vực châu Á-Thái Bình Dương cùng nhiều chuyên gia, học giả quốc tế về di sản.

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, Hội nghị diễn ra vào thời điểm đặc biệt có ý nghĩa, khi Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ; Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 80 vừa thông qua Nghị quyết tuyên bố giai đoạn 2027-2036 là Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì phát triển bền vững, sáng kiến do Việt Nam khởi xướng cùng 103 nước đồng bảo trợ và năm 2027, Công ước năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới sẽ tròn 55 năm.

Bộ trưởng khẳng định: “Di sản là ký ức của nhân loại, là sợi dây nối quá khứ với hôm nay và ngày mai;” giữ gìn tính xác thực của di sản, suy cho cùng, là tôn trọng sự thật lịch sử và những giá trị được các thế hệ gìn giữ, tiếp nối.

Đề cập đến khu vực châu Á-Thái Bình Dương, Bộ trưởng cho rằng đây vừa là một trong những cái nôi của văn minh nhân loại, vừa là trung tâm phát triển năng động, song di sản đang chịu sức ép ngày càng lớn từ đô thị hóa, phát triển hạ tầng và biến đổi khí hậu.

Nếu khu vực giải quyết hài hòa được mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, đó không chỉ là thành công của khu vực mà còn là kinh nghiệm quý cho thế giới.

Bộ trưởng đồng thời khẳng định Công ước Di sản thế giới năm 1972 là một thành tựu tiêu biểu của chủ nghĩa đa phương, thể hiện trách nhiệm chung trong bảo vệ những giá trị thuộc về toàn nhân loại.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh chính sách của Việt Nam coi trọng văn hóa là nền tảng, là mục tiêu và động lực của phát triển bền vững; Việt Nam chủ trương bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn tốt hơn, kiên quyết không đánh đổi bản sắc và di sản để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần, coi đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển, cho con người và cho tương lai.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận một số nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, nhìn nhận tính xác thực trên nền tảng tôn trọng sự đa dạng văn hóa, đặt mỗi di sản trong chính bối cảnh văn hóa đã sinh ra và nuôi dưỡng di sản, đề nghị Hội nghị làm sâu sắc thêm nhận thức chung về tính xác thực, để Danh mục Di sản thế giới ngày càng cân bằng, tiêu biểu và đáng tin cậy.

Thứ hai, đề cao trách nhiệm với lịch sử và các thế hệ tương lai, bảo đảm mọi quyết định bảo tồn, tu bổ, phục hồi dựa trên cơ sở khoa học, đối thoại cởi mở và ứng dụng công nghệ có trách nhiệm, đề nghị Hội nghị thảo luận, hình thành những nguyên tắc ứng xử có trách nhiệm khi ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo vào di sản, để công nghệ thực sự phục vụ sự thật lịch sử.

Thứ ba, lấy người dân và cộng đồng làm trung tâm, làm chủ thể, đặc biệt coi trọng tiếng nói của các nghệ nhân, người cao tuổi, phụ nữ và cộng đồng các dân tộc-những người đang trực tiếp lưu giữ, thực hành và trao truyền di sản, đồng thời phát huy vai trò của thế hệ trẻ trong tiếp nối và sáng tạo các giá trị di sản.

Thứ tư, tăng cường đoàn kết, hợp tác quốc tế và chuyển nhận thức thành hành động, nhất là chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và hỗ trợ các quốc gia đang phát triển.

Bộ trưởng đề xuất thành lập Mạng lưới hợp tác di sản châu Á-Thái Bình Dương, phối hợp với UNESCO tổ chức định kỳ chương trình đào tạo khu vực cho thế hệ chuyên gia di sản trẻ và duy trì hình thức đối thoại này thành diễn đàn định kỳ của khu vực.

Việt Nam mong muốn Văn kiện Hà Nội không dừng lại ở nhận thức mà trở thành định hướng cho hành động.

Với trách nhiệm nước chủ nhà, Chính phủ Việt Nam sẽ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa các khuyến nghị của Văn kiện Hà Nội trong thể chế, chính sách và thực tiễn quản lý di sản; tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho bảo tồn, chuyển đổi số và đào tạo chuyên gia.

Bộ trưởng khẳng định, trong năm Việt Nam đăng cai APEC 2027, văn hóa và di sản có thể trở thành cầu nối giữa các nền kinh tế, góp phần thúc đẩy một châu Á-Thái Bình Dương hòa bình, thịnh vượng, đậm đà bản sắc và phát triển bền vững.

Phát biểu tại Phiên khai mạc, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong nhiệt liệt chào mừng các đại biểu quốc tế đến với Hà Nội, Thủ đô nghìn năm văn hiến, Thành phố vì hòa bình.

Hà Nội là nơi hội tụ một kho tàng di sản văn hóa đặc biệt phong phú và đa dạng, với hơn 6.000 di tích, hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, nhiều bảo vật quốc gia cùng các di sản được UNESCO ghi danh.

Những giá trị đó vừa là niềm tự hào, vừa đặt lên Thành phố trách nhiệm lớn lao trong gìn giữ, bảo vệ tính toàn vẹn, tính xác thực và bản sắc của di sản, đồng thời phát huy di sản trở thành nguồn lực cho giáo dục truyền thống, bồi đắp bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế-xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội khẳng định việc Hội nghị được tổ chức tại Thủ đô có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh bảo tồn, phát huy giá trị Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long và triển khai Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên.

Các trao đổi tại Hội nghị sẽ góp thêm cơ sở khoa học và kinh nghiệm quốc tế để hài hòa yêu cầu bảo tồn tính xác thực, gìn giữ ký ức lịch sử với việc tiếp nối và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Phát biểu trong Phiên khai mạc, Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49 Ishan Mustafa Yurdakul đánh giá cao vai trò năng động, tích cực của nước chủ nhà Việt Nam với tư cách là Phó Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới, khẳng định việc thúc đẩy đối thoại khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ góp phần củng cố tính bao trùm và bền vững cho hệ thống Di sản Thế giới thông qua tôn trọng sự đa dạng văn hóa; cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với Việt Nam thúc đẩy kết quả của Hội nghị này tại Khóa họp lần thứ 49 của Ủy ban Di sản Thế giới được tổ chức tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) năm 2027.

Thay mặt Tổng Giám đốc UNESCO, Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới Lazare Eloundou Assomo chân thành cảm ơn Chính phủ Việt Nam đã đăng cai tổ chức Hội nghị, chuẩn bị chu đáo với tinh thần trách nhiệm cao.

Ông Assomo khẳng định Việt Nam luôn là thành viên tích cực, có trách nhiệm của UNESCO, Ủy ban Di sản Thế giới, là điển hình của bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững kinh tế-xã hội, gắn với sinh kế của người dân.

Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới cũng đánh giá cao công tác quản lý các di sản Hoàng thành Thăng Long, Tràng An, Hội An, Huế, vịnh Hạ Long đến quần thể Yên Tử…, coi đây là bài học kinh nghiệm cho cộng đồng quốc tế, khi niềm tin, ký ức và thực hành sống hòa quyện chặt chẽ vào cảnh quan di sản.

Ông Assomo tin rằng các khuyến nghị từ Văn kiện Hà Nội khẳng định nỗ lực của châu Á-Thái Bình Dương đóng góp vào tiến trình thảo luận chung, giúp Công ước Di sản thế giới ngày càng mạnh mẽ, bao trùm và phản ánh đúng đắn sự đa dạng di sản của nhân loại.

Ông cũng nhiệt liệt chúc mừng Việt Nam đã thể hiện vai trò tiên phong và tầm nhìn toàn cầu qua việc khởi xướng sáng kiến Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững (2027-2036) đã được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua tại Kỳ họp Đại hội đồng vào 4/9/2026, cam kết cùng đồng hành trong triển khai hiệu quả Thập kỷ.

Ngay trước Phiên khai mạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã có buổi làm việc với Chủ tịch Ủy ban Di sản thế giới lần thứ 49, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới, các Đại sứ các nước bên cạnh UNESCO, ICOMOS và đại biểu quốc tế tham dự Hội nghị.

Bộ trưởng khẳng định sự coi trọng của Việt Nam đối với vai trò và sự đóng góp của UNESCO trong thúc đẩy chủ nghĩa đa phương và các vấn đề toàn cầu gắn với văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, truyền thông, chuyển đổi số; đề cao quan hệ đối tác toàn diện, hiệu quả, thực chất giữa Việt Nam với UNESCO qua 50 năm (1976-2026).

Trong kỷ nguyên phát triển mới, Việt Nam coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh, động lực thúc đẩy phát triển bền vững và là nguồn sức mạnh mềm quan trọng của quốc gia; đồng thời nhấn mạnh giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ giữ vai trò trung tâm trong tiến trình phát triển của Việt Nam.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung chia sẻ cam kết của Việt Nam trong bảo tồn và phát huy giá trị của 79 di sản, danh hiệu UNESCO tại Việt Nam, nhấn mạnh đây là mô hình tiêu biểu cho phát triển kinh tế-xã hội bền vững, mang lại sinh kế cho người dân, cộng đồng, địa phương.

Bộ trưởng mong muốn tiếp tục hợp tác chặt chẽ với UNESCO và các cơ quan tư vấn đối với Hoàng thành Thăng Long, Điện Kính Thiên; đồng thời nhận được hỗ trợ kỹ thuật đối với Óc Eo-Ba Thê và một số hồ sơ Việt Nam đang chuẩn bị.

Các đại biểu quốc tế bày tỏ vui mừng và cảm ơn Bộ trưởng Lê Hoài Trung đại diện Chính phủ Việt Nam đã dành thời gian tiếp đoàn, đánh giá Việt Nam là đối tác chiến lược quan trọng, tin cậy, đóng góp hiệu quả, thực chất cho UNESCO, là hình mẫu hợp tác giữa quốc gia thành viên với Tổ chức, nhất là kết quả hợp tác trong hồ sơ bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Trung tâm Hoàng thành Thăng Long là kinh nghiệm quý báu cần chia sẻ rộng rãi với các quốc gia thành viên.

Các đại biểu bày tỏ ấn tượng về sự phát triển năng động của Việt Nam cũng như tầm nhìn và sự lãnh đạo sáng suốt thông qua những chiến lược và chính sách lớn của Việt Nam trong thời gian vừa qua, cam kết sẽ nỗ lực ủng hộ với các hồ sơ di sản Việt Nam đang thúc đẩy; đồng thời sẽ phối hợp chặt chẽ với nước chủ nhà Việt Nam tổ chức Hội nghị đạt được kết quả thực chất, đóng góp tích cực vào nỗ lực chung của nhân loại vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững.

Sau Phiên khai mạc, Hội nghị tiếp tục với các phiên toàn thể, trao đổi chuyên môn, hoạt động trưng bày và chương trình tại Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, trong đó có Lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên.

Phiên bế mạc diễn ra ngày 30/9, dự kiến thông qua Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, phản ánh các quan điểm và ưu tiên của khu vực châu Á-Thái Bình Dương, góp phần vào tiến trình hoàn thiện nhận thức và thực hành về tính xác thực trong hệ thống Di sản thế giới.

Tại Ninh Bình, các đại biểu sẽ khảo sát Quần thể danh thắng Tràng An và khu vực Tam Chúc. Việc kết hợp thảo luận chính sách, trao đổi chuyên môn và khảo sát thực địa giúp Hội nghị gắn các vấn đề lý luận, chính sách với thực tiễn bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản tại Việt Nam và khu vực./.