Từ ký kết đến cùng đào tạo
Theo thông tin tại buổi Hội nghị hiệu trưởng các trường cao đẳng phía nam diễn ra ngày 3/7/2026, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, nhà trường xây dựng Ban Cố vấn doanh nghiệp theo từng ngành nghề, với sự tham gia của các kỹ sư, chuyên gia và cán bộ quản lý doanh nghiệp. Các chuyên gia sẽ tham gia góp ý, rà soát chương trình đào tạo, đồng hành trong các hoạt động chuyên môn và phản hồi về năng lực của sinh viên sau thực tập, tuyển dụng.
Ở một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác, sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ dừng ở góp ý chương trình, doanh nghiệp còn tham gia đầu tư thiết bị, công nghệ theo chuẩn sản xuất và đưa vào trường; có nơi triển khai mô hình “đặt hàng doanh nghiệp”, để người học được học và thực hành trực tiếp tại doanh nghiệp liên kết. Từ đó, người học sẽ không bị bỡ ngỡ khi chính thức đi làm tại các doanh nghiệp. Những mô hình như vậy đang cho thấy một chuyển dịch đáng chú ý: liên kết nhà trường - doanh nghiệp đang chuyển từ “hợp tác” sang “cùng đào tạo”.
Khi công nghệ, quy trình sản xuất và vị trí việc làm thay đổi ngày càng nhanh, một chương trình được thiết kế rồi sử dụng trong nhiều năm rất dễ trở nên lạc hậu, nên sự tham gia của doanh nghiệp ngày càng quan trọng.
Nghị định 308/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 5/8/2026 nêu rõ tạo thêm cơ chế hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia giáo dục nghề nghiệp, trong đó có hợp tác nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kỹ năng nghề.
Ở chiều ngược lại, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng phải thay đổi cách nhìn về quan hệ với doanh nghiệp. Phó Cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Phạm Vũ Quốc Bình, tại Hội nghị gắn kết cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, AI trong hoạt động giáo dục nghề nghiệp cho rằng: Sự gắn kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp cần được thực hiện trong xây dựng chương trình theo yêu cầu thị trường lao động, tuyển sinh, đào tạo, đánh giá chất lượng, thực hành, thực tập, tốt nghiệp và tuyển dụng.
Thước đo cuối cùng là khả năng làm việc
Trên thực tế cho thấy, đưa người học đến doanh nghiệp chưa đồng nghĩa với đào tạo tại doanh nghiệp, nếu một kỳ thực tập sinh viên chỉ dừng ở việc có mặt tại nơi làm việc, làm những nhiệm vụ đơn giản, thiếu người hướng dẫn và không có đánh giá về năng lực nghề, khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động vẫn còn nguyên. PGS, TS Phạm Mạnh Hà, Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục (FED), Đại học Bách khoa Hà Nội lưu ý: “Quan trọng là học sinh, sinh viên đến doanh nghiệp được làm gì, có được làm việc thật sự hay không?”.
Đây cũng là nơi chính sách mới tạo ra thay đổi đáng chú ý. Doanh nghiệp được khuyến khích tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, trong khi hoạt động đào tạo tại doanh nghiệp được đặt trong mối quan hệ với vị trí việc làm, tiêu chuẩn kỹ năng và công nghệ thực tế. Cách tiếp cận này buộc cả nhà trường và doanh nghiệp phải quan tâm nhiều hơn đến kết quả mà người học đạt được thay vì chỉ hoàn thành một chương trình phối hợp.
Một chương trình đào tạo nghề có thể được đánh giá bằng nhiều tiêu chí: Số lượng tuyển sinh, tỷ lệ tốt nghiệp, cơ sở vật chất, số doanh nghiệp hợp tác… Nhưng với người học và gia đình, những con số ấy cuối cùng vẫn quy về một câu hỏi: Học xong có làm được việc không? Câu hỏi này càng quan trọng khi thị trường lao động thay đổi nhanh. Công nghệ mới không chỉ tạo ra những nghề mới mà còn thay đổi cách thức thực hiện những công việc cũ.
Bà Nguyễn Thị Mỹ Hậu, Trưởng phòng Nhân sự Siêu Việt Group, Vieclam24h, cho rằng công nghệ đang làm thay đổi cơ cấu việc làm và yêu cầu kỹ năng nhanh hơn khả năng điều chỉnh của nhiều chương trình đào tạo. Vì thế, giáo dục nghề nghiệp không chỉ cần chuẩn bị người học cho một vị trí việc làm cụ thể, mà còn phải giúp họ có khả năng thích ứng với sự thay đổi của nghề.
Đó là lý do “đặt hàng doanh nghiệp” không nên chỉ được hiểu là doanh nghiệp cam kết tuyển một số lượng người sau tốt nghiệp, mà phải được hiểu theo nghĩa rộng hơn và sâu hơn, doanh nghiệp đồng hành cùng cơ sở giáo dục từ xây dựng chương trình đào tạo phù hợp, hỗ trợ thiết bị, môi trường thực hành, đội ngũ hướng dẫn và kết thúc bằng đánh giá năng lực. Nhà trường thông qua đó có thông tin thực tế để điều chỉnh chương trình; người học biết mình đang học để làm gì; còn doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận nguồn nhân lực phù hợp ngay từ khi họ còn ngồi trên ghế nhà trường ■
Ba Duy