Ngày 3/10, tại Hà Nội, Trung tâm Hỗ trợ đổi mới sáng tạo (Cục Đổi mới sáng tạo) tổ chức hội thảo “Đổi mới sáng tạo và Thương mại điện tử trong chuỗi giá trị toàn cầu” diễn ra với nhiều ý kiến tập trung nhận diện xu hướng dịch chuyển của chuỗi giá trị, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất giải pháp giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Đổi mới sáng tạo để nâng sức cạnh tranh
Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Hỗ trợ đổi mới sáng tạo cho rằng thương mại điện tử không còn đơn thuần là phương thức giao dịch mua bán hàng hóa, mà đang trở thành hạ tầng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu, kết nối đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo ông Phạm Ngọc Hiếu, trước hết, doanh nghiệp cần lấy năng lực đổi mới sáng tạo làm nền tảng. Đổi mới sáng tạo phải được đưa vào từng sản phẩm, quy trình vận hành, năng lực quản trị và mô hình kinh doanh, thay vì dừng lại ở lý thuyết. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) hay tự động hóa cũng cần gắn với những bài toán cụ thể về nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả hoạt động.
Cùng với đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “bán hàng” sang “định vị giá trị” và xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế. Thương mại điện tử xuyên biên giới phải đi cùng chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu tuân thủ của từng thị trường. Doanh nghiệp cũng cần chú trọng nguồn nhân lực chất lượng cao, quản trị dữ liệu, logistics và phương thức thanh toán điện tử.
Một yêu cầu khác được ông Phạm Ngọc Hiếu nhấn mạnh là tăng cường kết nối nguồn lực quốc tế, chuyển giao công nghệ và hợp tác thị trường. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành nghề, chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, qua đó nhận diện đúng các rào cản và thúc đẩy những hoạt động hợp tác thiết thực.
Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Thanh Vân, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử toàn cầu Việt Nam cho biết, 98% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đang gặp nhiều lúng túng trong quá trình chuyển đổi số, đồng thời chịu áp lực từ việc siết chặt chống hàng giả, gian lận thương mại và các chính sách thuế.
Phân tích dòng chảy hàng hóa toàn cầu, ông Nguyễn Thanh Vân cho rằng, cạnh tranh địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa đơn phương đang tạo ra những đứt gãy trong chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý, đường biển và hệ thống 16 Hiệp định Thương mại tự do (FTA). Từ thực tiễn này, ông đề xuất doanh nghiệp Việt Nam tăng cường hợp tác chiến lược với các nhà sản xuất Trung Quốc, hướng tới liên doanh, mở nhà máy sản xuất tại Việt Nam để tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt cần giữ vai trò làm chủ thương hiệu, bởi giá trị thương hiệu có ý nghĩa lớn hơn giá trị sản xuất thuần túy.
Mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu toàn cầu
Một hướng đi khác được ông Nguyễn Thanh Vân đề cập là tận dụng không gian mạng để xây dựng thương hiệu quốc tế. Với việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo, WhatsApp..., doanh nghiệp Việt có thể tạo ra những làn sóng truyền thông, tiếp cận khách hàng và xây dựng thương hiệu trực tiếp từ trong nước.
Đối với thị trường Trung Đông, bà Nguyễn Thị Thu Hòa, cán bộ Phòng Tư vấn kết nối doanh nghiệp và khuyến công (Bộ Công thương) cho rằng, đây là không gian còn nhiều tiềm năng đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại UAE.
Theo bà, khu vực Trung Đông gồm 21 quốc gia nói tiếng A-rập, có nguồn tài chính dồi dào nhưng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu lương thực, thực phẩm và hàng công nghiệp. Đây cũng là thị trường đang được triển khai nhiều hoạt động xúc tiến thương mại. Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nghiên cứu các tiêu chuẩn kỹ thuật, trong đó có chứng nhận Halal, đồng thời chú trọng xây dựng thương hiệu và tăng cường kết nối giao thương trực tiếp.
Bà Nguyễn Thị Thu Hòa cũng lưu ý UAE là trung tâm tài chính, logistics và bất động sản lớn, trong khi các quỹ đầu tư Trung Đông quan tâm tới các dự án công nghệ, hạ tầng, năng lượng và logistics tại Việt Nam. Để tiếp cận nguồn vốn này, doanh nghiệp cần chuẩn bị những dự án có quy mô bài bản, tính khả thi và tầm nhìn dài hạn.
Qua thực tế giao thương, bà Nguyễn Thị Thu Hòa chỉ ra một điểm doanh nghiệp Việt cần cải thiện là cách làm thương hiệu, marketing và tài liệu truyền thông chưa chuyên nghiệp. Uy tín thương hiệu trên các kênh số như website, Instagram cũng được người tiêu dùng và đối tác quốc tế đánh giá cao.
Theo bà, lãnh đạo doanh nghiệp cần trực tiếp tham gia các hoạt động giao thương ở nước ngoài để hiểu thị trường, học hỏi đối tác và xây dựng quan hệ “bạn-bàn-bán” bền vững, thay vì giao khoán hoàn toàn cho cấp dưới.
Từ những góc nhìn tại hội thảo, đổi mới sáng tạo và thương mại điện tử được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với năng lực xây dựng thương hiệu, quản trị dữ liệu, hoàn thiện nguồn nhân lực và kết nối thị trường. Đây cũng là những vấn đề doanh nghiệp Việt cần chú trọng khi từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
AN NGUYÊN