Tiếp sức để tinh hoa làng nghề Việt vươn xa thế giới

Từ những lớp tập huấn kỹ năng thương mại điện tử tại làng nghề đến các chương trình hỗ trợ chi phí chuyển đổi số, chính quyền địa phương và doanh nghiệp công nghệ đang từng bước hình thành hệ sinh thái tiếp sức cho hàng Việt. Không chỉ mở rộng đầu ra trong nước, những sáng kiến mới còn hướng tới đưa nông sản, sản phẩm OCOP và hàng thủ công truyền thống tiếp cận thị trường quốc tế.

Bài 2: Tiếp sức để tinh hoa làng nghề Việt vươn xa thế giới

Những chuyển động tại Phượng Dực, Bát Tràng hay Vạn Phúc cho thấy chuyển đổi số đang mở ra cơ hội mới cho các làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, để một sản phẩm từ làng quê có thể tiếp cận hàng nghìn khách hàng, duy trì đơn hàng và từng bước xây dựng thương hiệu, nỗ lực của riêng người sản xuất là chưa đủ. Phía sau mỗi gian hàng số cần có sự đồng hành về chính sách, công nghệ, đào tạo, truyền thông và kết nối thị trường.

Từ hỗ trợ của chính quyền thành phố đến những chương trình hợp tác giữa các nền tảng thương mại điện tử và địa phương, một hệ sinh thái hỗ trợ hàng Việt đang từng bước được hình thành. Mục tiêu không chỉ là giúp người dân bán được nhiều sản phẩm hơn, mà còn tạo dựng năng lực kinh doanh số, nâng cao sức cạnh tranh và đưa những giá trị bản địa vươn xa.

Chính sách tiếp sức, tạo nền tảng cho kinh tế số làng nghề

Với hệ thống làng nghề phong phú và nhiều sản phẩm có giá trị văn hóa đặc trưng, Hà Nội xác định thúc đẩy thương mại điện tử là một trong những giải pháp quan trọng để mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa địa phương.

Theo đại diện Sở Công Thương thành phố Hà Nội thành phố đang tích cực triển khai các giải pháp hỗ trợ, thúc đẩy ứng dụng rộng rãi thương mại điện tử trong doanh nghiệp và cộng đồng. Trong đó, việc mở rộng thị trường cho các sản phẩm làng nghề truyền thống, hàng thủ công mỹ nghệ được chú trọng, gắn với hoạt động tuyên truyền, đào tạo kỹ năng thương mại điện tử cho người dân và doanh nghiệp, khuyến khích khởi nghiệp và ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh.

Theo Đề án tổng thể phát triển làng nghề đã được phê duyệt, Hà Nội đặt mục tiêu trong giai đoạn 2025-2030 có ít nhất 80% số lao động tại các làng nghề được đào tạo, đào tạo lại hoặc tập huấn nâng cao kiến thức công nghệ thông tin cơ bản. Thành phố cũng định hướng hỗ trợ số hóa sản phẩm làng nghề, xây dựng Vlog làng nghề Hà Nội, qua đó tăng cường quảng bá hình ảnh, sản phẩm và những giá trị văn hóa đặc trưng.

Đây là hướng tiếp cận cho thấy chuyển đổi số không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ bán hàng trực tuyến, mà còn gắn với quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới phương thức sản xuất và xây dựng thương hiệu. Khi người lao động có kỹ năng số, cơ sở sản xuất có khả năng khai thác công nghệ và sản phẩm được quảng bá bài bản, làng nghề sẽ có thêm điều kiện tiếp cận khách hàng trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, nhằm giảm bớt rào cản về chi phí đầu tư công nghệ đối với các cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ, Hà Nội đã triển khai một chương trình hỗ trợ trực tiếp thông qua phiếu hỗ trợ điện tử.

Theo kế hoạch, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội phê duyệt danh mục sản phẩm, dịch vụ và triển khai đợt hỗ trợ thứ nhất năm 2026 với tổng kinh phí 50 tỷ đồng. Chương trình hướng đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, giúp các chủ thể này giảm chi phí tiếp cận và sử dụng những giải pháp chuyển đổi số, thương mại điện tử.

Mức hỗ trợ tối đa lên đến 70% chi phí sản phẩm, dịch vụ, tùy theo danh mục và mức trần áp dụng. Cụ thể, hộ kinh doanh được hỗ trợ tối đa 10 triệu đồng đối với phiếu chuyển đổi số và 20 triệu đồng đối với phiếu thương mại điện tử. Với doanh nghiệp siêu nhỏ, mức hỗ trợ tối đa là 30 triệu đồng cho mỗi loại phiếu; doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã tối đa 60 triệu đồng; doanh nghiệp vừa tối đa 100 triệu đồng.

Với cơ chế này, các cơ sở sản xuất không phải tự gánh toàn bộ chi phí ban đầu khi tiếp cận công nghệ. Đối với những hộ kinh doanh truyền thống vốn còn hạn chế về nguồn lực tài chính, đây có thể là động lực để mạnh dạn đầu tư vào gian hàng trực tuyến, phần mềm quản lý và các công cụ tiếp thị số.

Tuy nhiên, hỗ trợ chi phí mới chỉ là điều kiện ban đầu. Để các cơ sở thực sự phát triển trên môi trường số, việc kết nối với những nền tảng thương mại điện tử, đơn vị cung cấp dịch vụ và tổ chức đào tạo cũng có ý nghĩa quan trọng. Đây là khâu mà sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ có thể tạo ra những thay đổi rõ nét.

Từ nền tảng số đến hành trình đưa hàng Việt ra thế giới

Một trong những mô hình đáng chú ý trong việc đồng hành cùng nông sản, sản phẩm OCOP và làng nghề là hoạt động hỗ trợ của các nền tảng thương mại điện tử thông qua video ngắn, livestream và mô hình thương mại điện tử khám phá (discovery e-commerce).

TikTok Shop bắt đầu đồng hành cùng các chương trình OCOP từ năm 2023. Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm Xã hội và Hợp tác Chiến lược, TikTok Shop, một trong những thay đổi lớn nhất mà nền tảng số mang lại là giúp các làng nghề chủ động đưa giá trị sản phẩm đến với thị trường.

Trước đây, cơ sở sản xuất quy mô nhỏ thường phụ thuộc vào thương lái, cửa hàng phân phối hoặc khách hàng đến trực tiếp làng nghề. Với thương mại điện tử khám phá, một hộ sản xuất có thể tự giới thiệu sản phẩm, kể câu chuyện về nghề và xây dựng mối quan hệ với người tiêu dùng ở nhiều địa phương thông qua nội dung số.

Theo bà Tân, video ngắn và livestream đặc biệt phù hợp với đặc thù làng nghề bởi quá trình chế tác thủ công, câu chuyện về người thợ và giá trị văn hóa vùng miền là nguồn chất liệu phong phú để xây dựng nội dung chân thực.

Hình ảnh một nghệ nhân tạo hình chiếc bình gốm hay đan một sản phẩm thủ công không chỉ giới thiệu thành phẩm mà còn giúp người xem hiểu rõ sự công phu, kỹ nghệ và bản sắc phía sau sản phẩm. Chính sự thấu hiểu này tạo nền tảng cho niềm tin và sự khác biệt của thương hiệu.

Các số liệu nghiên cứu về hành vi mua sắm của người Việt do Accenture thực hiện và được TikTok dẫn lại trong năm 2026 cũng cho thấy vai trò của nội dung chân thực. Theo đó, 95% người tiêu dùng Việt được khảo sát cho biết nội dung chân thực ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng; 76% có xu hướng tìm kiếm, xem hoặc thêm sản phẩm vào giỏ sau khi tương tác với nội dung chân thực.

Khi nội dung được kết nối với thương mại điện tử, hành trình từ khám phá sản phẩm, tìm hiểu thông tin đến mua hàng trở nên thuận tiện hơn. Phản hồi trực tiếp từ khách hàng cũng giúp cơ sở sản xuất hiểu rõ nhu cầu, điều chỉnh mẫu mã và phát triển sản phẩm phù hợp với thị trường.

Một ví dụ được bà Trần Thị Tân đề cập là mô hình tại Phượng Dực (Hà Nội). Sau chín tháng triển khai, gần 70 nhà bán hàng đã được đào tạo về kinh doanh trên TikTok Shop, khoảng một nửa bước đầu duy trì hoạt động kinh doanh ổn định hằng tháng. Trong đó, cơ sở Mây tre An Phú đã bán gần 22.000 sản phẩm thủ công từ cỏ tế trong ba tháng trên nền tảng.

Theo đại diện TikTok Shop, hiệu quả của các chương trình hỗ trợ không chỉ được đánh giá bằng số lượng người tham gia đào tạo hay số gian hàng được mở, mà quan trọng hơn là khả năng duy trì hoạt động sau giai đoạn hỗ trợ ban đầu. Người bán có thể tự xây dựng nội dung, vận hành gian hàng, tạo doanh thu và từng bước tăng trưởng hay không mới là thước đo cho tính bền vững.

Từ định hướng này, TikTok Shop tiếp tục triển khai các chương trình như “Tự hào Nông sản Việt”, Phiên chợ OCOP, Megalive và các gói hỗ trợ dành cho nhà bán hàng địa phương. Trong nửa cuối năm 2026, nền tảng công bố gói hỗ trợ dự kiến trị giá 100 tỷ đồng dành cho các nhà bán hàng OCOP, nông sản và làng nghề, với các quyền lợi như miễn phí hoa hồng nền tảng, phí giao dịch trong thời gian quy định, tín dụng quảng cáo và voucher theo điều kiện chương trình.

Tại Hà Nội, sáng kiến “Hà Nội Vươn Mình” được TikTok Shop phối hợp triển khai cùng Sở Công Thương Hà Nội và Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội từ ngày 7/10/2026. Chương trình hướng tới phát triển mô hình "Xã, Phường Thương mại điện tử" trên địa bàn 126 xã, phường của Thủ đô.

Theo nội dung hợp tác, các bên phối hợp đào tạo, tập huấn cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và tiểu thương về xây dựng nội dung, vận hành gian hàng, kinh doanh trên TikTok Shop. Đồng thời, chương trình hỗ trợ từng địa phương xác định sản phẩm tiềm năng, phát triển mạng lưới nhà sáng tạo nội dung và quảng bá câu chuyện về sản phẩm, nghệ nhân, nghề truyền thống.

Đáng chú ý, doanh nghiệp và tiểu thương Hà Nội gia nhập TikTok Shop trong quý IV/2026 có cơ hội nhận gói hỗ trợ lên đến 200 triệu đồng/đơn vị, theo điều kiện chương trình. Các quyền lợi được công bố bao gồm miễn phí hoa hồng và phí giao dịch trong 60 ngày dành cho nhà bán hàng mới, tín dụng quảng cáo, voucher ưu đãi và các chiến dịch thúc đẩy tiêu thụ dịp cuối năm.

Song song với đào tạo và hỗ trợ mở gian hàng, TikTok Shop phối hợp với Sở Công Thương Hà Nội xây dựng kênh “OCOP Hà Nội”, định hướng trở thành điểm giới thiệu sản phẩm OCOP, hàng thủ công truyền thống, nghệ nhân và các cơ sở sản xuất tiêu biểu của Thủ đô trên nền tảng.

Từ những mô hình thí điểm tại Phượng Dực và Bát Tràng, sáng kiến “Địa phương vươn mình” cũng được TikTok Shop định hướng mở rộng cùng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương. Chương trình triển khai theo mô hình “Mỗi Tỉnh Một Shop” và “Xã Thương mại Điện tử”, hướng tới thúc đẩy thương mại điện tử tại hơn 3.000 xã trên toàn quốc. Trọng tâm là xây dựng năng lực kinh doanh số dựa trên sản phẩm, con người, nội dung và lợi thế bản địa của từng địa phương.

Không dừng ở thị trường trong nước, tham vọng lớn hơn là đưa sản phẩm Việt tiếp cận người tiêu dùng quốc tế thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.

Sáng kiến "Beyond Vietnam – Hàng Việt Cất Cánh," được công bố cùng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (nay là Cục Thương mại điện tử), Bộ Công Thương, hướng tới nâng cao năng lực xuất khẩu trực tuyến cho doanh nghiệp Việt Nam, với giai đoạn đầu tập trung vào hai thị trường Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Theo bà Trần Thị Tân, các doanh nghiệp được hình thành từ làng nghề và có năng lực xuất khẩu cũng có thể tìm kiếm cơ hội tham gia sáng kiến này. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội, các cơ sở cần chuẩn bị về tiêu chuẩn sản phẩm, khả năng cung ứng, năng lực vận hành và cách truyền tải nội dung phù hợp với từng thị trường.

Đây cũng là những thách thức không nhỏ đối với nhiều cơ sở sản xuất truyền thống. Một sản phẩm gốm có thể thu hút hàng nghìn lượt xem nhưng để chuyển sự quan tâm thành doanh thu, cơ sở phải giải quyết được bài toán đóng gói chống vỡ và vận chuyển. Một sản phẩm thực phẩm muốn tiếp cận thị trường cần có hồ sơ nguồn gốc, bảo đảm an toàn thực phẩm, nhãn mác, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản theo quy định.

Vì vậy, theo đại diện TikTok Shop, đào tạo kỹ năng số cần gắn liền với hoàn thiện năng lực kinh doanh. Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, hiệp hội, nền tảng công nghệ và các đối tác dịch vụ là điều kiện để hỗ trợ người bán từ khâu chuẩn bị sản phẩm đến vận hành thực tế.

Một hướng đi khác cũng được đặt ra là xây dựng bản đồ số làng nghề, số hóa dữ liệu về sản phẩm, nghệ nhân, nguồn gốc, địa điểm sản xuất và trải nghiệm du lịch. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, đây sẽ là nguồn thông tin hữu ích để địa phương, doanh nghiệp và nhà sáng tạo xây dựng nội dung quảng bá chính xác, có chiều sâu, đồng thời kết nối hoạt động khám phá văn hóa với nhu cầu tìm hiểu và mua sắm sản phẩm.

Theo TikTok Shop, doanh thu từ hoạt động tìm kiếm có tạo ra đơn hàng trên nền tảng trong năm 2025 tăng 55% so với năm trước. Điều này cho thấy người dùng không chỉ tiếp cận sản phẩm một cách thụ động qua video mà còn ngày càng chủ động tìm kiếm thông tin và lựa chọn mặt hàng phù hợp.

Từ chính sách hỗ trợ của thành phố đến các chương trình đào tạo, kết nối thị trường của doanh nghiệp công nghệ, hàng Việt đang có thêm những điều kiện để bước vào không gian kinh doanh mới. Dù vậy, đích đến không chỉ là những phiên livestream hàng nghìn đơn hay những gian hàng có lượng truy cập lớn, mà phải là năng lực kinh doanh được duy trì, chất lượng sản phẩm được nâng cao và thương hiệu địa phương được khẳng định.

Khi chính sách tạo điều kiện, công nghệ mở cánh cửa thị trường và người làm nghề đủ năng lực nắm bắt cơ hội, những sản phẩm được tạo nên từ bàn tay nghệ nhân Việt Nam sẽ có thêm cơ hội vượt khỏi phạm vi làng xã, vươn tới người tiêu dùng toàn cầu. Đó cũng là cách để những giá trị truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế trong thời đại số./.

Bài 1: Tinh hoa làng nghề: Từ đôi bàn tay nghệ nhân đến không gian số