Tất cả tạo nên một mạch chảy thống nhất về mảnh đất, con người Thăng Long-Hà Nội.
Nổi bật trong những câu chuyện xưa về Thăng Long-Hà Nội đến với Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 (từ ngày 14 đến 23/10) là vở chèo “Đạo học” của Nhà hát Chèo Hà Nội. Lấy cuộc đời và tư tưởng của nhà giáo Chu Văn An làm trung tâm, vở diễn không đi theo cách kể lịch sử đơn thuần ca ngợi nhân vật mà đem tới công chúng những góc cạnh khác nhau của cuộc đời ông. Từ một người có khát vọng cống hiến khi đỗ đạt làm quan, đến khi ông từ bỏ chốn quan trường danh lợi để mở trường dạy học, truyền dạy chữ nghĩa và đạo làm người, góp phần đào tạo nhiều nhân tài. Điều tạo nên sức hút của vở chèo là những xung đột giàu kịch tính. Người thầy Chu Văn An phải chứng kiến những học trò tiếp nhận tri thức mình trao truyền lại sa vào danh lợi và những toan tính cá nhân... Cuộc đời ông có cả những oan ức, thất vọng và thất bại. Nhưng chính những thử thách lại là điều kiện để khẳng định nhân cách một trí thức lớn. Đó là giữ vững khí tiết giữa nhiễu nhương, là bền bỉ cống hiến sau khi từ bỏ vinh hoa quan trường. “Đạo học” còn gợi mở những suy ngẫm đương đại: Người có học phải có trách nhiệm như thế nào với đất nước? Điều lớn lao mà một người thầy để lại cho xã hội là gì?... Đầu tư vở diễn hết sức công phu với dàn diễn viên trẻ, tài năng, đây là tác phẩm được dàn dựng nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - trường quốc học đầu tiên của Việt Nam.
Cũng kể về chuyện xưa, nhưng “Nhị vị Bồ Tát tổng Nam Phù” lại khai thác những câu chuyện dân gian từ văn bia cổ tại chùa Hưng Long, chùa Hưng Phúc (Hà Nội) cùng lễ hội Tổng Nam Phù (được ghi vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2025). Nhị vị Bồ Tát tổng Nam Phù kể về hai công chúa song sinh Lý Từ Thục và Lý Từ Huy (dưới triều vua Lý Thánh Tông). Dù sinh trưởng trong cung đình và có cuộc sống vinh hoa, hai bà vẫn quyết định rời bỏ chốn hoàng cung để tu tập. Hai bà vừa góp công, góp của xây dựng nhiều chùa chiền, vừa dạy nghề cho Nhân dân vùng đất phía nam Hà Nội. Lấy tư tưởng Phật giáo làm nền tảng, triều đại nhà Lý là một trong những triều đại nổi tiếng với chủ trương gần dân, câu chuyện về hai vị công chúa của Nhân dân 10 làng ở xã Nam Phù hôm nay, giúp mọi người hiểu thêm được những góc cạnh khác nhau về Phật giáo thời Lý, hiểu vì sao triều Lý là một trong những triều đại vững bền nhất trong lịch sử phong kiến. Chia sẻ về vở diễn, Thạc sĩ Trần Thị Hạnh, giảng viên bộ môn Diễn viên chèo của Khoa Kịch hát dân tộc, đồng thời đảm nhận vai Lý Từ Thục cho biết, để hiểu rõ hơn về nhân vật, ê-kíp đã trực tiếp đến chùa Hưng Long tìm hiểu văn bia, thăm khu lăng mộ của hai bà, lắng nghe những câu chuyện được người dân địa phương lưu truyền. Những trải nghiệm ấy giúp chị hiểu thêm nhân vật, trân trọng hơn câu chuyện lịch sử được đưa lên sân khấu.
Ở thời hiện đại, cũng có nhiều tác phẩm nói về phẩm chất người Hà Nội, nổi bật là: “Người con gái Hà thành” (Nhà hát Cải lương Hà Nội), “Người con gái Hà Nội” (Nhà hát Kịch nói Quân đội) hay “Dấu thiêng Hà Nội - Cho những điều còn mãi” (Nhà hát Nghệ thuật truyền thống quốc gia Việt Nam)... So với hai tác phẩm về thời phong kiến, trong những tác phẩm này, văn hóa Thăng Long-Hà Nội đã bước sang trang mới. Nhưng những phẩm cách của con người luôn được kế thừa. Cả ba tác phẩm nêu trên đều nói về người Hà Nội trong chiến đấu. Dù là kháng chiến chống Pháp (“Người con gái Hà thành”, “Dấu thiêng Hà Nội-Cho những điều còn mãi”) hay chống Mỹ (“Người con gái Hà Nội”), nổi bật hơn tất cả vẫn là sự cống hiến, hy sinh vì cộng đồng, là sự lãng mạn, hào hoa. Bà Nguyễn Thị Lý (đường Trương Định, phường Tương Mai, Hà Nội) chia sẻ: “Vở cải lương “Người con gái Hà thành” thật sự gây xúc động cho chúng tôi vì sự hy sinh của nữ chiến sĩ tình báo hoạt động trong lòng địch. Qua đó, tôi cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp tâm hồn người con gái Hà Nội”.
Mỗi tác phẩm có những cách thể hiện khác nhau, nhưng đều gợi cho công chúng một suy nghĩ: Những phẩm chất của người Hà Nội thể hiện trên sân khấu là những giá trị cần được kế thừa trong xây dựng văn hóa Hà Nội hôm nay.
GIANG NAM