Tổng thống Serbia từ chức, dọn đường tranh cử ghế thủ tướng

Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic thông báo từ chức ngày 27.9, khép lại nhiệm kỳ 5 năm sớm hơn kế hoạch khoảng 7 tháng, theo thông tin được Thanh Niên dẫn lại từ The Guardian. Quyết định này làm thay đổi lịch trình chính trị của Serbia, đồng thời mở ra khả năng ông tiếp tục giữ vai trò lãnh đạo đất nước trong một cương vị khác. Ông Vucic có thể được bổ nhiệm làm thủ tướng nếu đảng Tiến bộ Serbia, gọi tắt là SNS, giành chiến thắng và thành lập chính phủ mới sau cuộc bầu cử quốc hội ngày 25.10. Việc rời ghế tổng thống cũng giúp mở đường cho một cuộc bầu cử tổng thống sớm, dự kiến phải hoàn tất trong vòng 90 ngày, theo bài báo gốc. Hiến pháp Serbia không cho phép ông Vucic tranh cử tổng thống nhiệm kỳ thứ ba, nên cuộc bầu cử sắp tới sẽ được tổ chức khi ông không thể tiếp tục tìm kiếm chức vụ này. Trong thời gian chuyển tiếp, Chủ tịch Quốc hội Serbia Ana Brnabic sẽ đảm nhận vị trí tổng thống lâm thời. Phát biểu trước hàng trăm người ủng hộ tại thủ đô Belgrade ngày 27.9, ông Vucic xác nhận vòng bỏ phiếu tổng thống đầu tiên sẽ diễn ra vào cuối tháng 12. Như vậy, Serbia sẽ bước vào giai đoạn vận động chính trị dồn dập, với cuộc bầu cử quốc hội tháng 10 diễn ra trước cuộc đua chọn tổng thống mới. Cuộc bỏ phiếu quốc hội được xem là phép thử lớn nhất đối với quyền lực của ông Vucic, trong bối cảnh đảng SNS phải đối mặt với sức ép ngày càng rõ. Thách thức nổi bật với SNS là phong trào “Students Win”, có nghĩa là “Sinh viên chiến thắng”, một phong trào chống tham nhũng do giới trẻ dẫn dắt. Theo Reuters, phong trào này phát triển mạnh sau vụ sập mái che nhà ga tàu hỏa tại thành phố Novi Sad hồi tháng 11.2024. Thảm kịch khiến 16 người thiệt mạng, khơi lên làn sóng phẫn nộ và trở thành tâm điểm tranh luận về trách nhiệm của giới chức. Từ sau vụ việc, các cuộc biểu tình đã diễn ra trên khắp Serbia trong gần hai năm qua, với yêu cầu làm rõ trách nhiệm và chấm dứt nạn tham nhũng. Phong trào sinh viên vì thế tạo nên sức ép chính trị đáng kể trước thời điểm cử tri đi bỏ phiếu, dù bài báo không nêu dự báo kết quả bầu cử. Cuộc cạnh tranh giữa SNS và những người phản đối chính quyền sẽ là một phần quan trọng của bối cảnh chính trị trước ngày 25.10. Ông Vucic bác bỏ các cáo buộc lạm dụng chức vụ, đồng thời cho rằng các thế lực nước ngoài đang tìm cách kích động bạo loạn trong đêm bầu cử. Đây là lập trường được ông nêu ra giữa lúc chính quyền đối mặt với biểu tình kéo dài và những đòi hỏi ngày càng lớn về trách nhiệm giải trình. Bài báo không đưa ra bằng chứng cho cáo buộc của ông, cũng không nêu phản hồi cụ thể từ các bên bị nhắc đến. Trên phương diện đối ngoại, ông Vucic theo đuổi chiến lược cân bằng giữa nhiều đối tác, trong đó có Trung Quốc và Nga. Trung Quốc là một trong những bên đầu tư lớn vào Serbia, còn Nga là nhà cung cấp khí đốt tự nhiên chính của quốc gia này. Cùng lúc, Serbia vẫn duy trì mục tiêu dài hạn gia nhập Liên minh châu Âu, cho thấy chính sách của Belgrade không chỉ hướng về một phía. Ông Vucic cũng tìm cách tăng cường quan hệ với Mỹ và Israel, bên cạnh các mối liên hệ với Bắc Kinh, Moscow và mục tiêu châu Âu. Quyết định từ chức vì vậy diễn ra trong một thời điểm có cả những biến động chính trị trong nước lẫn các tính toán đối ngoại đa chiều. Trước mắt, sự chú ý sẽ tập trung vào cuộc bầu cử quốc hội ngày 25.10, kế hoạch bỏ phiếu tổng thống cuối tháng 12 và việc ai sẽ lãnh đạo chính phủ tiếp theo.