TPHCM nêu giải pháp phạt nguội xe không đạt chuẩn vào vùng phát thải thấp

Sở Xây dựng TPHCM vừa hoàn thiện dự thảo Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TPHCM và đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi các cơ quan liên ngành, hiệp hội doanh nghiệp cùng người dân trước khi trình HĐND thành phố thông qua.

Bên cạnh việc thiết lập các vùng phát thải thấp (LEZ), dự thảo đề án vừa được công bố đã hé lộ nhiều giải pháp kỹ thuật, cơ chế tài chính để thúc đẩy người dân chuyển đổi phương tiện.

Phạt nguội xe không đạt chuẩn đi vào vùng LEZ

Đáng chú ý nhất trong phương án vận hành vùng phát thải thấp (LEZ) là giải pháp kiểm soát và chế tài đối với các phương tiện không đủ tiêu chuẩn khí thải.

Sở Xây dựng TPHCM thừa nhận hệ thống pháp luật hiện hành chưa có chế tài riêng xử lý hành vi "phương tiện không đáp ứng điều kiện khí thải nhưng vẫn đi vào vùng phát thải thấp".

Để giải quyết vấn đề này, thành phố dự kiến áp dụng giải pháp tổ chức giao thông bằng hệ thống biển báo, biển phụ cấm phương tiện dưới tiêu chuẩn khí thải lưu thông.

Người điều khiển xe không đạt chuẩn khí thải cố tình đi vào vùng LEZ sẽ bị xử phạt nguội lỗi “không chấp hành hiệu lệnh, chỉ dẫn của biển báo hiệu đường bộ” theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP; với mức phạt từ 200.000 đến 400.000 đồng đối với xe máy và từ 400.000 đến 600.000 đồng đối với ô tô.

Nhằm tự động hóa quy trình phạt nguội, thành phố làm việc với Tập đoàn Viettel để thuê dịch vụ công nghệ thông tin với mức khái toán kinh phí khoảng 700 tỷ đồng cho 5 năm.

Hệ thống này sẽ kết nối trực tiếp dữ liệu từ 304 camera nhận diện biển số tự động (ANPR) tại 157 cửa ngõ vùng LEZ với cơ sở dữ liệu đăng kiểm quốc gia. Trường hợp phát hiện phương tiện vi phạm, hệ thống sẽ truyền dữ liệu đến Công an thành phố để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.

Không ép buộc tiêu hủy xe dưới chuẩn khí thải

Trước những lo ngại của người dân về việc bị ép buộc tịch thu hoặc tiêu hủy tài sản, dự thảo đề án khẳng định TPHCM sẽ không áp dụng cơ chế bắt buộc tiêu hủy đại trà phương tiện cũ.

Quyền sở hữu phương tiện của người dân sau khi nhận hỗ trợ chuyển đổi vẫn được bảo hộ đầy đủ theo Hiến pháp và Bộ luật Dân sự, cho phép chủ sở hữu toàn quyền định đoạt, mua bán mà không bị hạn chế giao dịch.

Thay vào đó, thành phố sẽ kích hoạt cơ chế "trách nhiệm mở rộng" của nhà sản xuất; khuyến khích các hãng xe lớn như Honda, VinFast, Yamaha... tài trợ và xây dựng hệ thống thu đổi xe cũ lấy xe mới, đặc biệt đối với xe máy cũ có nguy cơ không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải.

Để bảo vệ nguồn ngân sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện dự kiến lên tới 10.273,2 tỷ đồng, TPHCM cũng thiết kế một hệ thống phòng chống trục lợi chính sách chặt chẽ dựa trên kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước.

Theo đó, tất cả phương tiện nhận tiền hỗ trợ chuyển đổi của TPHCM phải thực hiện định danh số trên hệ thống quản lý phương tiện giao thông xanh của thành phố.

Riêng nhóm xe dịch vụ (đặc biệt là taxi, xe công nghệ, xe giao hàng...) phải cài đặt thiết bị giám sát vận hành, kết nối dữ liệu với hệ thống của thành phố.

Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TPHCM được xây dựng trong bối cảnh thành phố sau hợp nhất đã trở thành một siêu đô thị có diện tích 6.772,59km2 và dân số đạt ngưỡng 14 triệu người.

Thành phố mới phải quản lý hơn 12,8 triệu phương tiện đường bộ, bao gồm khoảng 1,28 triệu ô tô và 11,54 triệu xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Những thiệt hại kinh tế do ảnh hưởng sức khỏe từ bụi mịn ước tính lên tới hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 0,25% GRDP của thành phố.

Vì vậy, việc hoàn thiện đề án và thiết lập các vùng phát thải thấp được xem là biện pháp phòng ngừa cấp thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.