Những ngày cuối kỳ nghỉ, không ít gia đình gọi con dậy sớm hơn nhưng trẻ vẫn ngủ nướng, cáu kỉnh hoặc uể oải suốt buổi sáng. Đây thường là hậu quả của việc giờ ngủ và giờ thức bị đẩy muộn trong nhiều tuần, không hẳn do trẻ lười hay thiếu ý thức.
Cơ thể có một "đồng hồ" điều khiển nhịp ngủ - thức. Khi trẻ quen thức khuya, ngủ dậy muộn, đồng hồ này cũng dịch theo. Việc đột ngột yêu cầu con lên giường sớm không bảo đảm trẻ sẽ ngủ ngay; sáng hôm sau, trẻ lại phải thức dậy khi chưa ngủ đủ nên càng mệt.
Ưu tiên giờ thức dậy
Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Mỹ (AASM), trẻ 6-12 tuổi nên ngủ 9-12 giờ mỗi ngày; thanh thiếu niên 13-18 tuổi cần 8-10 giờ. Ngủ đủ và đều giờ có liên quan đến khả năng chú ý, học tập, ghi nhớ và điều hòa cảm xúc tốt hơn. Ở tuổi dậy thì, nhịp sinh học còn có xu hướng dịch muộn, khiến nhiều trẻ buồn ngủ trễ và khó dậy sớm hơn.
Nếu chỉ còn một vài ngày trước khai giảng, cha mẹ nên cố định giờ thức gần với lịch đi học, sau đó đưa giờ ngủ sớm dần 15-30 phút mỗi tối. Buổi sáng, mở rèm, cho trẻ tiếp xúc ánh sáng tự nhiên và vận động nhẹ. Ánh sáng ban ngày giúp cơ thể nhận biết đã đến lúc tỉnh táo, qua đó hỗ trợ điều chỉnh lại nhịp ngủ - thức.
Trẻ không nên ngủ bù đến trưa. Nếu quá buồn ngủ, học sinh lớn có thể chợp mắt ngắn vào đầu giờ chiều, tránh ngủ dài hoặc ngủ sát buổi tối. Với trẻ nhỏ vẫn cần ngủ trưa theo lứa tuổi, gia đình nên giữ giấc ngủ đúng giờ và không kéo dài quá thường lệ.
Trẻ khó thức dậy vào buổi sáng khi đã quen ngủ muộn trong kỳ nghỉ. Ảnh minh họa: Vecteezy
Thư giãn trước khi ngủ
Khoảng một giờ trước giờ ngủ, nên dừng điện thoại, máy tính bảng, trò chơi điện tử và video. Học viện Nhi khoa Mỹ khuyên đưa màn hình ra khỏi phòng ngủ, giảm ánh sáng vào buổi tối và duy trì một chuỗi hoạt động quen thuộc để trẻ thư giãn.
Gia đình có thể cho trẻ tắm, đánh răng, đọc sách giấy hoặc nghe nhạc nhẹ theo cùng một thứ tự mỗi tối. Quần áo, cặp sách và đồ dùng khai giảng nên chuẩn bị từ sớm để tránh vừa sát giờ ngủ vừa lo tìm đồ. Phòng ngủ cần yên tĩnh, thoáng và ánh sáng dịu.
Không nên quát mắng hoặc bắt trẻ nằm trên giường quá sớm khi con chưa buồn ngủ. Sức ép "phải ngủ ngay" dễ làm trẻ căng thẳng hơn. Cha mẹ có thể nhắc con thở chậm, trò chuyện ngắn về điều khiến con lo lắng, rồi duy trì giờ tắt đèn ổn định.
Trà đặc, cà phê, nước tăng lực và một số loại trà sữa chứa caffeine có thể làm trẻ khó ngủ, nhất là khi dùng vào chiều tối. Bữa tối quá no hoặc ăn sát giờ ngủ cũng gây khó chịu. Ban ngày, trẻ nên vận động nhưng tránh tập cường độ cao ngay trước khi lên giường.
Không uống nước tăng lực
Cha mẹ nên đánh thức con nhẹ nhàng, mở rèm, cho trẻ rửa mặt, uống nước và ăn sáng. Bữa sáng có thể kết hợp tinh bột với thực phẩm giàu đạm như trứng, sữa, sữa chua hoặc đậu để cung cấp năng lượng. Không dùng cà phê hay nước tăng lực để ép trẻ tỉnh táo.
Nếu trẻ ngủ ít trong đêm trước khai giảng, gia đình vẫn nên giữ giờ thức tương đối ổn định, tránh cho con ngủ bù quá muộn vào ngày hôm sau. Nhịp sinh hoạt thường cần vài ngày đến một, hai tuần để trở lại ổn định; điều quan trọng là duy trì đều, không thay đổi lớn giữa ngày học và cuối tuần.
Kiểm tra sức khỏe
Việc trẻ khó thức giấc sớm do thức khuya thường cải thiện khi lịch sinh hoạt được điều chỉnh. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng kéo dài khoảng hai tuần dù con có đủ thời gian ngủ, hoặc trẻ buồn ngủ nhiều ban ngày, ngủ gật trong lớp, ngáy to, có lúc ngừng thở hay thở hổn hển khi ngủ, đau đầu buổi sáng, giảm tập trung hoặc thay đổi cảm xúc rõ rệt.
Nếu trẻ sốt, ho nhiều, đau họng, nôn, tiêu chảy hoặc phát ban trước ngày khai giảng, không nên cố cho con đến trường. Gia đình cần theo dõi, cho trẻ nghỉ ngơi và liên hệ cơ sở y tế khi triệu chứng nặng, kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Đầu năm học cũng là dịp phụ huynh kiểm tra lại sổ tiêm chủng. Trường học tập trung đông người nên các bệnh lây qua đường hô hấp và tiếp xúc có thể lan nhanh. Tùy tuổi, tiền sử tiêm và khuyến cáo hiện hành, trẻ có thể cần hoàn tất hoặc tiêm nhắc vaccine phòng cúm, sởi - quai bị - rubella, thủy đậu, bạch hầu - ho gà - uốn ván cùng những vaccine phù hợp khác.
Tại VNVC, phụ huynh có thể mang theo sổ hoặc cung cấp lịch sử tiêm của trẻ để được rà soát các mũi còn thiếu, đến hạn hay cần tiêm nhắc. Chỉ định cụ thể cần dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Văn Hà tổng hợp