Sáng 22/10, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Đất đai (sửa đổi), dự kiến được xem xét, thông qua tại kỳ họp này. Một trong những nội dung quan trọng là cơ chế hoán đổi đất ở và hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo khoản 9 Điều 41 dự thảo, người có đất ở bị thu hồi để phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nếu có nhu cầu, được hoán đổi phần diện tích bị thu hồi sang phần đất còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong cùng xã nơi có đất bị thu hồi.
Việc hoán đổi thực hiện theo quy định của Chính phủ. Đây là cơ chế được bổ sung nhằm tạo thêm phương án xử lý đất ở khi thu hồi, bên cạnh các hình thức bồi thường đã được pháp luật quy định.
Dự thảo cũng đề cập trường hợp phần đất còn lại sau thu hồi có diện tích, kích thước hoặc hình thể không bảo đảm điều kiện sử dụng, hoặc không thuận lợi cho việc sử dụng. Nhà nước khuyến khích người dân chuyển quyền sử dụng đất, hợp thửa hoặc tách thửa để tiếp tục khai thác phần diện tích này.
Các giao dịch chuyển quyền, hợp thửa, tách thửa trong trường hợp trên được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất, lệ phí trước bạ và các khoản phí, lệ phí liên quan. Nếu người dân có nhu cầu Nhà nước thu hồi cả phần đất còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định việc thu hồi, bồi thường và hỗ trợ theo quy định của Chính phủ.
Về hình thức bồi thường, dự thảo tiếp tục quy định người có đất bị thu hồi được bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở và người dân có nhu cầu, việc bồi thường có thể thực hiện bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc nhà ở. Người dân cũng có thể nhận tiền nếu không có đất để bồi thường hoặc có nhu cầu nhận tiền.
Chung cư N01 tại ô đất D17, khu đô thị mới Cầu Giấy, thuộc quỹ nhà tái định cư của Hà Nội. Ảnh: Giang Huy
Hỗ trợ phục hồi sinh kế
Bên cạnh bồi thường về đất và tài sản, dự luật quy định Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người có đất bị thu hồi thông qua các biện pháp hỗ trợ tạo việc làm, thu nhập, ổn định đời sống và sản xuất.
Người có đất bị thu hồi và chủ sở hữu tài sản được hỗ trợ để có chỗ ở, ổn định sản xuất, kinh doanh và phục hồi sinh kế. Trong quá trình thu hồi đất, cơ quan chức năng phải điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến người dân trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá việc chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất" là chủ trương quan trọng theo Nghị quyết 21 của Trung ương.
Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự luật và các văn bản hướng dẫn để bảo đảm mục tiêu cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi.
Xem xét cấp sổ đỏ cho đất chưa đảm bảo giấy tờ
Ngoài chính sách thu hồi đất, dự thảo đề xuất xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho một số trường hợp vi phạm thủ tục trước ngày 1/8/2024, nếu đất được sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch và không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường, an toàn công trình.
Dự luật cũng quy định giấy chứng nhận được cấp bằng giấy hoặc điện tử, có giá trị pháp lý như nhau. Mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước; cơ quan giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ có giải pháp giải quyết dứt điểm các trường hợp tồn đọng trong đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.
Quốc hội dự kiến thảo luận dự án Luật Đất đai (sửa đổi) ngày 26/10 và xem xét thông qua ngày 21/11.
Sơn Hà