Tiền Phong • 26/09/2026 06:50

Từ ngoại giao bóng bàn đến pickleball: Cách Trung Quốc truyền thông điệp tới Mỹ

Ngoài tiếp xúc trực tiếp giữa các chính phủ, Bắc Kinh đã tìm ra nhiều cách để truyền tín hiệu tới Washington. Chuyến thăm Mỹ nặng về nghi thức, nhẹ về thực chất, nhưng Trung Quốc hài lòng Tổng thống Mỹ tặng món quà đặc biệt cho Chủ tịch Trung Quốc Thông điệp Tổng thống Ukraine nhờ Tổng thống Mỹ chuy...

Trước khi lên đường tới Washington hôm 23/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có một số thư từ cần hồi đáp. Vài chục sinh viên đến từ 10 trường đại học Mỹ, trong đó có Đại học Harvard, viết thư cho ông để kể về trải nghiệm của họ trong chuyến giao lưu tại Trung Quốc năm nay. Theo Quốc vụ viện Trung Quốc, ông Tập đã hồi đáp thư của các sinh viên và khuyến khích họ thúc đẩy hợp tác giữa hai nước. Điều này tiếp nối truyền thống đã có từ lâu.

Các kênh không chính thức

Trong nhiều thập niên, Bắc Kinh thường sử dụng các kênh không chính thức, từ những cá nhân có ảnh hưởng đến các tổ chức đóng vai trò cầu nối giữa hai cường quốc, để truyền tải thông điệp ngoại giao tới Washington. Cách làm này càng được coi trọng trong những năm gần đây, khi sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa Trung Quốc và Mỹ khiến việc tiếp xúc trực tiếp giữa hai chính phủ trở nên khó khăn.

Khi cuộc chiến thương mại gây chấn động quan hệ song phương năm 2018, Bắc Kinh đặc biệt coi trọng “người bạn cũ” - cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger truyền đạt quan điểm về quan hệ với Washington thông qua nhiều cuộc gặp với ông. Khi ông Kissinger - kiến trúc sư chủ chốt của chính sách phá băng và bình thường hóa quan hệ Mỹ - Trung (vào đầu những năm 1970) qua đời năm 2023, vai trò trung gian này có vẻ được Bắc Kinh gửi gắm vào học trò của ông - Graham Allison.

Ông Allison - cựu hiệu trưởng Trường Harvard Kennedy tới Trung Quốc vào tháng 3 và tháng 6 năm nay, và cả hai lần đều gặp các quan chức cấp cao Trung Quốc, trong đó có cuộc gặp Chủ tịch Chính hiệp Vương Hỗ Ninh - quan chức xếp thứ tư trong hệ thống lãnh đạo nước này. Ông Allison là tác giả cuốn “The Thucydides Trap” (Bẫy Thucydides) - phổ biến hóa giả thuyết cho rằng một cường quốc đang trỗi dậy và một bá quyền hiện hữu dễ rơi vào xung đột. Ông Tập đã nhắc đến thuật ngữ này trong cuộc hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 25/9.

Khi thương mại và đầu tư chiếm một phần rất lớn trong quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, Bắc Kinh cũng coi trọng việc tiếp xúc với cộng đồng doanh nghiệp Mỹ để truyền tín hiệu tới Washington. Chỉ vài ngày trước chuyến thăm của ông Tập, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường gặp phái đoàn của Hội đồng Kinh doanh Mỹ - Trung khi đang thăm Bắc Kinh. Apple, Boeing và Nvidia là 3 trong số các doanh nghiệp thành viên đáng chú ý của Hội đồng. Lãnh đạo của những công ty này đã nhiều lần tới Trung Quốc. CEO Jensen Huang của Nvidia đã nhiều lần tới Trung Quốc và gặp một số quan chức cấp cao nước này. Ông cũng tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5.

Ngày 24/9, Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV phát sóng cuộc phỏng vấn với ông chủ Tesla và SpaceX Elon Musk, trong đó vị tỷ phú công nghệ gọi ông Tập là “nhà lãnh đạo vĩ đại”. Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc - cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu của nước này mời Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc tham dự cuộc tọa đàm bàn tròn hôm 10/9.

Ảnh hưởng của những nhân vật có khả năng truyền tải thông điệp đến Nhà Trắng hoặc Đồi Capitol vẫn là vấn đề gây tranh luận. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những nhân vật như vậy không nhất thiết phải có vị trí chính thức mới có thể tạo ra khác biệt.

Năm 1970, nhà lãnh đạo Trung Quốc Mao Trạch Đông hồi đó xuất hiện cùng nhà văn Mỹ Edgar Snow trên lễ đài Thiên An Môn, qua đó gửi tín hiệu ngoại giao tới Tổng thống Mỹ Richard Nixon rằng Bắc Kinh sẵn sàng nối lại liên lạc với Washington. Tiến trình này được hỗ trợ bởi “ngoại giao bóng bàn”, góp phần bình thường hóa quan hệ Trung - Mỹ và đến nay vẫn thường xuyên được Bắc Kinh nhắc lại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phu nhân đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Phu nhân dự quốc yến tối 24/9. Ảnh: AP

Chính phủ Trung Quốc đã tìm ra những hình thức kế thừa di sản đó. Trong 2 năm qua đã diễn ra nhiều hoạt động giao lưu pickleball giữa thanh thiếu niên Trung Quốc và Mỹ. Tại giải đấu pickleball hồi tháng 5, Đại sứ Trung Quốc tại Washington Tạ Phong kêu gọi những người tham gia “phát huy tinh thần ngoại giao bóng bàn” thông qua môn thể thao này, và “viết nên những câu chuyện mới về tình hữu nghị Trung - Mỹ bằng nhiệt huyết của tuổi trẻ”. Điều này cho thấy sự coi trọng của Bắc Kinh đối với giao lưu nhân dân, coi đây là một kênh có thể giúp truyền tải quan điểm của mình về quan hệ song phương.

Tại Nhà Trắng ngày 25/9, ông Tập tuyên bố Trung Quốc sẽ mời 100.000 thanh niên Mỹ tham gia các chương trình giao lưu và học tập tại Trung Quốc trong 5 năm tới. Điều này tiếp nối sáng kiến của ông vào năm 2023 về việc mời 50.000 thanh niên Mỹ sang Trung Quốc trong vòng 5 năm. Bắc Kinh cho biết đã đạt được sớm hơn kế hoạch 2,5 năm.

Những sáng kiến này được triển khai sau nhiều năm Washington gia tăng sức ép, dẫn đến việc đóng cửa các Viện Khổng Tử tại Mỹ, làm suy yếu một kênh quan trọng mà Bắc Kinh từ lâu vẫn coi là phương tiện thúc đẩy giao lưu giáo dục và văn hóa giữa hai nước.

Flying Tigers và mối duyên Cổ Lĩnh

Những năm gần đây, Bắc Kinh nhiều lần tranh thủ các sự kiện tưởng niệm di sản của Flying Tigers - nhóm phi công tình nguyện người Mỹ từng chiến đấu chống lực lượng Nhật Bản tại Trung Quốc và Myanmar trong Thế chiến II, để khơi lại ký ức về sự hợp tác chặt chẽ giữa hai nước. Ông Trump cũng nhắc đến những phi công Mỹ này trong phát biểu khi tiếp ông Tập ngày 25/9.

Tại quốc yến tối 24/9 (giờ Mỹ), Tổng thống Mỹ Donald Trump trao tặng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình một bức tượng đại bàng đầu trắng cao gần 1 m. Trong bài phát biểu tại quốc yến, ông Trump cho biết bức tượng là tác phẩm do một nghệ sĩ người Mỹ thực hiện với sự phối hợp của Tổng thống Trump và Đệ nhất phu nhân Melania.

Tháng 9/2023, khi quan hệ hai nước bắt đầu phục hồi sau giai đoạn đặc biệt căng thẳng, ông Tập đã hồi đáp bức thư của ông Jeffrey Greene - Chủ tịch Quỹ Di sản Hàng không Trung-Mỹ, cùng các cựu thành viên Flying Tigers là Harry Moyer và Mel McMullen. Trong thư, ông nhấn mạnh rằng Trung Quốc và Mỹ “nên và phải tôn trọng lẫn nhau, chung sống hòa bình và theo đuổi hợp tác cùng có lợi”.

Trong chuyến thăm Mỹ vào tháng 11/2023, ông Tập cũng nhắc đến Flying Tigers trong một bài phát biểu, đồng thời kể về những người bạn ông quen tại bang Iowa trong chuyến thăm Mỹ đầu tiên vào năm 1985. Tháng 2, ông gửi thư hồi đáp và thiệp chúc Tết Nguyên đán tới những người bạn lâu năm ở Iowa, nhấn mạnh sự tiếp nối của các hoạt động giao lưu Trung-Mỹ.

Một kênh ngoại giao nhân dân tương tự khác là “Mối duyên Cổ Lĩnh” - sáng kiến giao lưu văn hóa được xây dựng dựa trên mối quan hệ lịch sử giữa cư dân ở khu nghỉ dưỡng miền núi thuộc tỉnh Phúc Kiến và các gia đình Mỹ từng sinh sống, làm việc hoặc nghỉ dưỡng tại đây từ cuối thế kỷ 19.

Trước chuyến đi Washington ngày 23/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã hồi đáp thư của vài chục sinh viên thuộc 10 trường đại học Mỹ, trong đó có Đại học Harvard. Những sinh viên này từng tham gia chuyến giao lưu tại Trung Quốc trong năm nay, rồi viết thư kể lại trải nghiệm và bày tỏ mong muốn duy trì kết nối giữa hai nước. Theo Quốc vụ viện Trung Quốc, ông Tập khuyến khích họ tiếp tục thúc đẩy hợp tác, qua đó nối dài một cách tiếp cận ngoại giao mềm mại nhưng giàu tính biểu tượng. Trong nhiều thập niên, Bắc Kinh thường dựa vào những kênh không chính thức để truyền tải thông điệp tới Washington, từ cá nhân có ảnh hưởng đến các tổ chức làm cầu nối. Cách làm này càng được chú ý khi cạnh tranh chiến lược Trung Quốc, Mỹ ngày càng gay gắt, khiến tiếp xúc trực tiếp giữa hai chính phủ trở nên khó khăn hơn. Thay vì chỉ trông chờ các cuộc đàm phán chính thức, Trung Quốc tìm cách đưa quan điểm của mình đến giới hoạch định chính sách Mỹ qua nhiều lớp trung gian khác nhau. Khi chiến tranh thương mại làm quan hệ song phương chấn động năm 2018, Bắc Kinh đặc biệt coi trọng cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger, người được xem như “người bạn cũ”. Ông Kissinger từng nhiều lần gặp giới lãnh đạo Trung Quốc để truyền đạt quan điểm về quan hệ với Washington, dựa trên vai trò lịch sử trong tiến trình phá băng hai nước đầu những năm 1970. Sau khi ông qua đời năm 2023, vai trò trung gian dường như được Bắc Kinh kỳ vọng ở học trò của ông, Graham Allison, cựu hiệu trưởng Trường Harvard Kennedy. Ông Allison đã tới Trung Quốc vào tháng 3 và tháng 6 năm nay, cả hai lần đều gặp các quan chức cấp cao Trung Quốc, trong đó có Chủ tịch Chính hiệp Vương Hỗ Ninh. Ông là tác giả cuốn “The Thucydides Trap”, được biết đến rộng rãi nhờ phổ biến giả thuyết rằng cường quốc đang trỗi dậy dễ xung đột với bá quyền hiện hữu. Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đã nghe ông Tập nhắc tới thuật ngữ này trong cuộc hội đàm ngày 25/9, cho thấy các ý tưởng học thuật cũng có thể bước vào ngoại giao cấp cao. Kinh tế tiếp tục là một kênh quan trọng khác, bởi thương mại và đầu tư chiếm phần rất lớn trong quan hệ giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới. Chỉ vài ngày trước chuyến thăm của ông Tập, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã gặp phái đoàn Hội đồng Kinh doanh Mỹ, Trung tại Bắc Kinh. Apple, Boeing và Nvidia nằm trong số những doanh nghiệp đáng chú ý thuộc hội đồng, còn lãnh đạo các công ty này nhiều lần đến Trung Quốc để gặp quan chức và duy trì liên lạc. CEO Nvidia Jensen Huang là một gương mặt nổi bật trong mạng lưới tiếp xúc ấy, khi nhiều lần tới Trung Quốc và gặp một số quan chức cấp cao nước này. Ông cũng tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5, tạo thêm một điểm nối giữa giới công nghệ, doanh nghiệp và chính trị. Ngày 24/9, CCTV phát sóng cuộc phỏng vấn Elon Musk, trong đó tỷ phú sở hữu Tesla và SpaceX gọi ông Tập là “nhà lãnh đạo vĩ đại”, một thông điệp chắc chắn thu hút sự chú ý tại Mỹ. Ngày 10/9, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu, mời Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc dự tọa đàm bàn tròn. Hiệu quả thực tế của những nhân vật có khả năng truyền thông điệp tới Nhà Trắng hoặc Đồi Capitol vẫn gây tranh luận, bởi ảnh hưởng của họ không phải lúc nào cũng đo đếm được. Tuy vậy, lịch sử cho thấy một người không cần giữ chức vụ chính thức vẫn có thể tạo ra khác biệt nếu sở hữu uy tín, quan hệ và khả năng chuyển tải tín hiệu đúng thời điểm. Năm 1970, nhà lãnh đạo Trung Quốc Mao Trạch Đông xuất hiện cùng nhà văn Mỹ Edgar Snow trên lễ đài Thiên An Môn, gửi tới Tổng thống Richard Nixon tín hiệu rằng Bắc Kinh sẵn sàng nối lại liên lạc. Sau đó, “ngoại giao bóng bàn” góp phần hỗ trợ tiến trình bình thường hóa quan hệ Trung Quốc, Mỹ và trở thành di sản thường xuyên được Bắc Kinh nhắc lại. Trong hai năm qua, các hoạt động giao lưu pickleball giữa thanh thiếu niên hai nước tiếp tục kế thừa tinh thần ấy, khi Đại sứ Trung Quốc tại Washington Tạ Phong kêu gọi người tham gia phát huy tinh thần ngoại giao bóng bàn thông qua môn thể thao mới.

Xem thêm tại Tiền Phong