Từ vụ bà Như Loan: Án treo và cải tạo không giam giữ khác nhau thế nào?

Cụ thể, theo luật sư Trần Thị Mỹ Tín (Đoàn luật sư TP.HCM) về hình thức, án treo và cải tạo không giam giữ đều không buộc người phạm tội phải cách ly khỏi xã hội, mà cho phép họ sinh sống trong cộng đồng dưới sự giám sát của cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc UBND nơi cư trú.

Tuy nhiên, hai chế định này khác nhau về bản chất pháp lý, điều kiện áp dụng, thời hạn và nghĩa vụ chấp hành.

Án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện

Trước hết, về khái niệm và điều kiện áp dụng, án treo không phải là một trong bảy hình phạt chính được quy định trong Bộ luật Hình sự. Đây là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được tòa án áp dụng đối với người bị phạt tù có thời hạn nhưng xét thấy không cần thiết phải buộc họ chấp hành hình phạt tù.

Theo luật sư, để được hưởng án treo, người bị kết án phải đáp ứng các điều kiện như mức hình phạt tù không quá 3 năm; có nhân thân tốt; ngoài lần phạm tội này chưa từng có tiền án, tiền sự hoặc đã được xóa án tích theo quy định; có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ, trong đó có một tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự; không có tình tiết tăng nặng quy định tại khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự và có nơi cư trú ổn định, rõ ràng.

Trong khi đó, cải tạo không giam giữ là một trong bảy hình phạt chính được quy định tại Bộ luật Hình sự. Hình phạt này được áp dụng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc phạm tội nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự, có nơi làm việc ổn định hoặc nơi cư trú rõ ràng, nếu xét thấy không cần thiết phải cách ly người phạm tội khỏi xã hội.

Một điểm khác biệt là người bị phạt cải tạo không giam giữ hằng tháng còn bị khấu trừ một phần thu nhập từ 5 - 20% để sung quỹ nhà nước, trừ trường hợp được miễn khấu trừ theo quy định.

Như vậy, dù đều không buộc người bị kết án phải cách ly khỏi cộng đồng, án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, còn cải tạo không giam giữ là một hình phạt chính được áp dụng trực tiếp đối với người phạm tội.

Thời hạn, nghĩa vụ chấp hành và hậu quả pháp lý khác nhau

Về thời hạn áp dụng, thời hạn cải tạo không giam giữ từ 6 tháng đến 3 năm. Trong khi đó, thời gian thử thách của án treo bằng hai lần mức hình phạt tù, nhưng không dưới 1 năm và không quá 5 năm.

Theo luật sư Mỹ Tín, cần phân biệt thời hạn chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ với thời gian thử thách của án treo.

Thời gian thử thách của án treo là khoảng thời gian người được hưởng án treo phải chịu sự kiểm tra, giám sát và thực hiện các nghĩa vụ theo quy định để được miễn chấp hành hình phạt tù đã tuyên.

Về nghĩa vụ chấp hành, đối với người được hưởng án treo, nếu vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách, đã bị kiểm điểm nhưng vẫn cố tình tiếp tục vi phạm, tòa án có thể hủy án treo và buộc người đó chấp hành hình phạt tù đã tuyên.

Ngược lại, nếu hết thời gian thử thách mà người được hưởng án treo không phạm tội mới thì họ không phải chấp hành hình phạt tù đã tuyên trong bản án trước đó.

Đối với người chấp hành án cải tạo không giam giữ, theo luật sư Mỹ Tín, trường hợp vi phạm nghĩa vụ từ hai lần trở lên, đã bị kiểm điểm nhưng tiếp tục cố ý không chấp hành hoặc thực hiện một trong các hành vi bị áp dụng biện pháp giáo dục tại địa phương thì người đó không được xem xét giảm thời hạn chấp hành án.

Tùy mức độ vi phạm, người chấp hành án cải tạo không giam giữ còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.

Từ những khác biệt trên, luật sư Trần Thị Mỹ Tín cho rằng cần phân biệt rõ bản chất của hai chế định. Án treo gắn với việc miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, còn cải tạo không giam giữ là hình phạt chính mà người bị kết án phải chấp hành trong thời hạn được xác định theo bản án.

Chuyển từ án treo sang cải tạo không giam giữ, bà Như Loan đã chấp hành xong

Trong vụ sai phạm tại khu đất 39-39B Bến Vân Đồn, tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại TP.HCM đã chấp nhận một phần kháng cáo, giảm 12 tháng tù cho bà Nguyễn Thị Như Loan. Trước đó, bà Loan bị cấp sơ thẩm tuyên phạt 18 tháng tù nhưng cho hưởng án treo.

Sau khi giảm 12 tháng tù thì mức hình phạt áp dụng đối với bà là 6 tháng, thấp hơn mức khởi điểm hình phạt tù của khung hình phạt cơ bản của Điều 219 Bộ luật Hình sự.

Do vậy, tòa đã tuyên phạt bà Loan 11 tháng 18 ngày cải tạo không giam giữ. Trong quá trình điều tra bà Loan đã bị tạm giam 116 ngày, khấu trừ thời gian chấp hành hình phạt thì bà đã chấp hành xong.

Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM đã mở phiên tòa xét xử phúc thẩm vụ sai phạm liên quan đến khu đất 39-39B Bến Vân Đồn. Theo đó, tòa chấp nhận kháng cáo, giảm nhẹ hình phạt cho 11 bị cáo có kháng cáo.