Sau khi được tuyên truyền, nhắc nhở, chị L.T.C. đã tự nguyện đổi tên nhóm - Ảnh: Công an Hưng Yên
Mới đây, Công an tỉnh Hưng Yên cho biết Phòng An ninh mạng đã làm việc với L.T.C. (sinh năm 2005, trú trên địa bàn tỉnh) để làm rõ việc tạo lập nhóm Facebook có tên "Nhóm những người ghét bố mẹ".
L.T.C. cho biết thời điểm còn là học sinh, do có những bất đồng, giận dỗi và không đồng ý với quan điểm của bố mẹ và các thành viên trong gia đình nên đã lập nhóm Facebook nói trên.
Sau buổi làm việc, công an chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền, nhắc nhở. Tuy nhiên, vấn đề trách nhiệm của một admin fanpage tới đâu cũng được nhiều người đặt ra.
Không gian mạng không phải là nơi đứng ngoài pháp luật
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS, luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn luật sư TP Hà Nội) cho biết việc cơ quan công an làm việc với admin L.T.C. trước hết cần được nhìn nhận là biện pháp xác minh, tuyên truyền, phòng ngừa và làm rõ trách nhiệm của người quản trị không gian mạng.
"Không nên hiểu rằng cứ lập một nhóm Facebook có tên gọi tiêu cực là đương nhiên vi phạm pháp luật hoặc đương nhiên bị xử lý hình sự", luật sư Cường nói.
Cũng theo ông, pháp luật không cấm cá nhân bày tỏ cảm xúc, chia sẻ những khó khăn, bất đồng trong quan hệ gia đình. Tuy vậy, không gian mạng không phải là nơi đứng ngoài pháp luật.
Khi một người lập nhóm, quản trị nhóm, phê duyệt bài viết và tổ chức một cộng đồng trên mạng xã hội thì cần nhận thức rằng mình đang tạo ra một môi trường để nhiều người cùng tham gia, chia sẻ thông tin.
Khi nhóm có nội dung tiêu cực, kích động, xúc phạm, bịa đặt, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác hoặc có nội dung vi phạm pháp luật thì trách nhiệm của người quản trị cần được xem xét tương ứng với vai trò, nhận thức và hành vi thực tế của người đó.
Dù vậy, khi một thành viên đăng bài vi phạm pháp luật trong một nhóm Facebook thì không mặc nhiên toàn bộ admin hoặc người lập nhóm đều phải chịu trách nhiệm hình sự. Bởi pháp luật hình sự xác định trách nhiệm hình sự dựa trên hành vi, lỗi và các dấu hiệu cấu thành tội phạm của từng người.
Ví dụ, một thành viên tự mình đăng thông tin bịa đặt nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác thì trước hết phải xem xét trách nhiệm của chính người đăng. Admin không phải là "người chịu trách nhiệm thay" cho tất cả thành viên.
Tuy nhiên, vấn đề sẽ khác nếu admin biết rõ nội dung vi phạm nhưng vẫn cố ý duyệt, giữ lại, ghim, chia sẻ, quảng bá hoặc cùng tham gia tạo ra, phát tán nội dung vi phạm.
Khi đó phải xem xét vai trò cụ thể của admin trong từng vụ việc. Nếu chứng minh được admin có sự thống nhất ý chí với người đăng, cùng thực hiện hành vi phạm tội hoặc có hành vi giúp sức một cách cố ý thì hoàn toàn có thể phát sinh trách nhiệm hình sự tương ứng.
Trong trường hợp có căn cứ chứng minh admin cố ý cùng người đăng thực hiện hành vi phạm tội, tùy tính chất vụ việc, người này có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm.
Nói cách khác, không phải cứ là admin thì phải chịu trách nhiệm, nhưng cũng không phải cứ nói "tôi chỉ là admin" thì có thể phủ nhận trách nhiệm trong mọi trường hợp.
Admin phải có ý thức kiểm soát nội dung
Về tên gọi nhóm "Những người ghét bố mẹ", luật sư Cường cho rằng những tên nhóm như thế này có tính chất tiêu cực, dễ tạo ra tâm lý đồng thuận, tác động không tốt, đặc biệt khi nhóm có nhiều người trẻ tham gia.
Tuy nhiên, đặt tên nhóm gây phản cảm hoặc tiêu cực chưa đồng nghĩa với việc cấu thành một tội phạm. Bởi theo ông, muốn xử lý một người về hành vi vi phạm pháp luật phải xác định được hành vi cụ thể, căn cứ pháp lý cụ thể và các yếu tố cấu thành tương ứng.
Trong trường hợp này, cơ quan công an tuyên truyền, nhắc nhở để người quản trị nhận thức được tác động xã hội của nhóm, tự nguyện đổi tên và tăng cường kiểm duyệt nội dung là một cách tiếp cận phù hợp với mục tiêu phòng ngừa, nhất là khi người lập nhóm còn rất trẻ.
Đưa ra khuyến cáo, luật sư Cường cho rằng admin của một nhóm có quyền quản trị thì đồng thời phải có trách nhiệm quản trị tương xứng. Admin phải có ý thức kiểm soát những nội dung rõ ràng có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Trách nhiệm của admin theo ba cấp độ
Thứ nhất, admin không biết và không có căn cứ để biết nội dung vi phạm. Trong trường hợp này, không thể mặc nhiên quy trách nhiệm hình sự cho admin.
Thứ hai, admin biết nội dung có vấn đề nhưng không xử lý hoặc xử lý không kịp thời. Khi đó cần xem xét cụ thể tính chất nội dung, mức độ nhận thức, nghĩa vụ quản trị, hậu quả. Không phải mọi trường hợp đều dẫn tới trách nhiệm hình sự, nhưng có thể phát sinh trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm pháp lý khác nếu đủ căn cứ.
Thứ ba, admin biết rõ nội dung vi phạm nhưng cố tình duyệt, giữ, ghim, quảng bá, kích động hoặc cùng người đăng thực hiện hành vi vi phạm. Trong trường hợp này, cần xem xét trách nhiệm của admin với tư cách người trực tiếp thực hiện hoặc đồng phạm, tùy thuộc vào hành vi và tội danh cụ thể.
TS, luật sư Đặng Văn Cường
Nhóm Facebook lịch tàu đảo Cồn Cỏ bị chiếm quyền, đổi thành 'Con ghét bố mẹ'Nhóm Facebook chuyên cập nhật lịch tàu ra vào đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) với khoảng 3.000 thành viên bất ngờ bị đổi thành tên "Con ghét bố mẹ", khiến đơn vị quản lý phải thông báo thành viên tạm thời rời nhóm.