Ghi nhận tại nhiều chung cư ở TP HCM cho thấy tình trạng sử dụng căn hộ làm văn phòng công ty, spa, hoặc kho chứa hàng bán online vẫn diễn ra phổ biến. Các cơ sở kinh doanh "núp bóng" này len lỏi từ các dự án nhà ở xã hội đến căn hộ cao cấp.
Chị Thu Minh, sống tại chung cư phường Tân Mỹ, cho biết rất nhiều người mua hoặc thuê căn hộ chỉ để làm văn phòng, buôn bán online. Việc này khiến chung cư vốn thiết kế để ở nay "cõng" thêm hàng chục nhân viên và khách vãng lai mỗi ngày. Thang máy luôn quá tải vào giờ cao điểm, an ninh nội khu khó kiểm soát.
"Báo ban quản trị nhắc nhở xong đâu lại vào đấy. Một số trường hợp lách không gắn bảng hiệu, để khách lên nhận biết là chính, còn chủ yếu quảng cáo online", chị Minh chia sẻ.
Một căn hộ chung cư làm văn phòng công ty tại TP HCM. Ảnh: Quang Huy
Tương tự, anh Phan Dũng, cư dân tại một chung cư phường An Hội Tây, phản ánh có nhiều căn hộ thuê làm spa, dạy nhảy, dạy thêm... Nhiều người ra vào nhưng hàng xóm ngại va chạm không dám lên tiếng, ban quản trị cũng phớt lờ.
"Các chung cư hỗn hợp hiện nay đã phân khu rạch ròi, căn hộ officetel và shophouse khối đế dùng kinh doanh, còn căn hộ thuần túy chỉ để ở nên việc dùng sai công năng cần quản lý chặt", anh bày tỏ quan điểm.
Ở phía "người trong cuộc", bài toán kinh tế và sự du di từ ban quản trị chung cư khiến nhiều người phớt lờ quy định. Anh An, chủ căn hộ tại một chung cư cao cấp ở TP HCM cho biết đặt văn phòng công ty tại chính căn hộ của mình để tiện giao dịch, tiết kiệm chi phí thuê mặt bằng. Trên giấy phép kinh doanh, anh ghi địa chỉ tại một tòa nhà văn phòng ảo nhưng làm việc và giao dịch tại căn hộ.
"Công ty có quy mô nhỏ 4 nhân viên, hoạt động không làm phiền hàng xóm, mình có chút quan hệ tốt với các bên nên cũng không bị nói vào nói ra", anh An cho hay.
Chị Vân Lan, chủ spa mini đặt tại căn hộ ở quận 10 cũ, nói gộp chung nhà ở và mặt bằng kinh doanh để tiết kiệm chi phí. "Tôi hoạt động khép kín, không biển hiệu, khách chủ yếu là cư dân nội khu. Nếu ra ngoài thuê shophouse đắt đỏ, mô hình nhỏ lẻ của tôi chắc chắn không gánh nổi", chị giãi bày.
Anh Khanh, chủ một hệ thống bán hàng online, cho biết đang thuê nhiều căn hộ ở các khu vực trung tâm TP HCM làm nơi tập kết hàng hóa. Theo anh, vị trí kho hàng ở ngay trung tâm giúp việc giao hàng hỏa tốc cho khách rất nhanh và rẻ, tiết kiệm hơn hẳn so với thuê kho bãi chuyên nghiệp ở ngoại thành.
Anh nói kho nằm ẩn khuất trên tầng cao rất kín đáo. "Căn hộ thuê đều nằm trong chung cư có số lượng lớn căn hộ, đơn vị quản lý khó kiểm soát hết, chỉ khi nào cư dân tố mới bị xử lý", anh giải thích thêm.
Đánh giá về thực trạng này, ông Nguyễn Duy Thành, Phó chủ tịch Hiệp hội Quản lý vận hành nhà chung cư TP HCM (HCMO), nhìn nhận việc sử dụng căn hộ làm văn phòng, cơ sở kinh doanh đã diễn ra nhức nhối nhiều năm nay.
Một số căn bị biến thành kho chứa hàng hóa, vật tư phục vụ cho các siêu thị, trung tâm thương mại ở khối đế. Lượng thiết bị điện, máy tính, bao bì tồn trữ vượt xa mức thiết kế sinh hoạt thông thường, làm gia tăng tải trọng, nguy cơ chập điện và gây khó khăn cho công tác cứu nạn nếu xảy ra sự cố. Số lượng người ra vào liên tục cũng gây áp lực rất lớn lên sảnh, bãi đỗ xe, hệ thống cấp thoát nước, khiến hạ tầng xuống cấp, chi phí vận hành đội lên và cư dân phải gánh chịu.
Theo ông Thành, một số chủ nhà có quan niệm sai lệch rằng sở hữu riêng có toàn quyền sử dụng, trong khi ban quản trị không có chức năng khám xét, cắt điện nước hay lập biên bản xử phạt hành chính nên thường rơi vào thế bất lực, nể nang.
Mới đây, Chính phủ cũng ban hành Nghị định 339 (có hiệu lực từ ngày 26/8) quy định hành vi sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở bị phạt 100-130 triệu đồng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm phạt gấp đôi. Mức phạt này tăng gấp ba lần so với quy định cũ, kèm biện pháp buộc khôi phục công năng để ở cho thấy sự quyết liệt từ cơ quan quản lý.
Dẫu vậy, ông Nguyễn Vũ, Giám đốc Trung tâm giao dịch Bất động sản Căn Nhà Mới, kiến nghị cơ quan chức năng xem xét nới rộng quy định, phân loại linh hoạt với nhóm khởi nghiệp. Ông đề xuất xử lý nghiêm các cơ sở đông người, ồn ào nhưng cân nhắc cho phép mô hình công ty một cá nhân làm việc nhẹ nhàng, nhận thư từ, ít giao dịch trực tiếp tại căn hộ để giúp các startup tiết kiệm chi phí mặt bằng.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), cũng cho biết hiệp hội vừa có góp ý dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) bổ sung quy định rõ trường hợp cấm sử dụng căn hộ chung cư vào mục đích không phải để ở, trừ trường hợp cho thuê để ở hoặc lưu trú hoặc đăng ký kinh doanh công ty 1 người. Cụ thể là xem xét cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp một người được mở văn phòng, đăng ký kinh doanh tại căn hộ chung cư. Việc nới lỏng cơ chế cho nhóm đối tượng này sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ khi thành lập doanh nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số, hỗ trợ phát triển mạng lưới doanh nghiệp.
Hướng đi này khá tương đồng với mô hình của Singapore khi quốc gia này áp dụng chương trình "Home Office Scheme". Cơ quan quản lý nhà ở Singapore cho phép chủ nhà hoặc người thuê vận hành văn phòng quy mô nhỏ ngay trong căn hộ và được thuê tối đa hai nhân viên bên ngoài đến làm việc. Điều kiện cốt lõi là doanh nghiệp chỉ được làm các công việc mang tính chất hành chính, chất xám như công nghệ thông tin, thiết kế, kế toán; cấm tuyệt đối các ngành nghề gây tiếng ồn, ô nhiễm, kho chứa hàng hóa hoặc có lượng khách ra vào lớn làm xáo trộn không gian sống.
Mức phạt tăng lên trên trăm triệu đồng đã có hiệu lực để dẹp bỏ tình trạng dùng chung cư sai mục đích. Dù vậy, để quy định thực sự đi vào đời sống, các chuyên gia cho rằng cần có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương, cơ quan quản lý xây dựng và ban quản trị trong việc thanh tra, giám sát nghiêm minh, đồng thời tiếp tục nghiên cứu những cơ chế linh hoạt phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế.
Quang Huy