Góp ý dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề nghị đánh giá năng lực doanh nghiệp qua khả năng cung ứng, dự trữ và thực hiện hợp đồng, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản sở hữu.
Theo dự thảo, thương nhân đầu mối phải sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng bán lẻ và kho tiếp nhận có tổng sức chứa ít nhất 15.000 m3. Với doanh nghiệp thuộc diện chuyển tiếp, yêu cầu về kho áp dụng sau ngày 31/12/2028. Số cửa hàng thuộc sở hữu phải đạt tối thiểu 10 trong năm 2028 và 40 từ đầu năm 2029.
Các điều kiện mới cũng áp dụng với doanh nghiệp có giấy phép, giấy xác nhận còn hiệu lực dài hơn lộ trình chuyển tiếp.
VCCI cho rằng quyền sở hữu tài sản không đồng nghĩa với năng lực cung ứng. Khả năng bảo đảm nguồn hàng được kiểm soát qua yêu cầu tổng nguồn tối thiểu và dự trữ lưu thông 20 ngày, trong khi lợi ích quản lý tăng thêm của điều kiện sở hữu 40 cửa hàng chưa được làm rõ.
Yêu cầu này còn buộc doanh nghiệp dồn vốn vào tài sản cố định. Trong khi đó, một số tài sản khác như cảng chuyên dụng, kho của đầu mối nhiên liệu hàng không và cửa hàng của thương nhân phân phối lại được phép thuê.
Theo phản ánh của doanh nghiệp được VCCI tổng hợp, nguồn cung trên thị trường chủ yếu thuộc một số đầu mối lớn. Trong bối cảnh này, yêu cầu sở hữu 40 cửa hàng có thể tạo động lực mua lại các cây xăng độc lập để đủ điều kiện kinh doanh.
VCCI lo ngại xu hướng này làm tăng việc đầu mối đồng thời nắm hệ thống bán lẻ, thu hẹp khối cửa hàng độc lập vốn góp phần duy trì cạnh tranh ở khâu cuối. Nhóm cửa hàng này cũng dễ bị ảnh hưởng khi nguồn cung căng thẳng.
Do đó, tổ chức đại diện doanh nghiệp đề nghị không nâng yêu cầu sở hữu lên 40 cửa hàng. Thay vào đó, tiêu chí cân nhắc nên là sản lượng cung ứng thực tế cho thị trường trong nước, mức tuân thủ dự trữ và hợp đồng cung ứng dài hạn. Với giấy phép hiện hành, VCCI kiến nghị cho doanh nghiệp tiếp tục áp dụng điều kiện tại thời điểm cấp đến hết hiệu lực.
Nhân viên cây xăng bơm nhiên liệu cho khách. Ảnh: Hoàng Giang
Một điều kiện khác được đề xuất với đầu mối xăng dầu là tổng nguồn xăng dầu tối thiểu 300.000 m3 mỗi năm, trừ nhiên liệu hàng không, dự kiến áp dụng từ kỳ phân giao năm 2027. Doanh nghiệp không thực hiện đủ mức này trong hai năm liên tiếp là căn cứ xem xét thu hồi giấy xác nhận.
Theo VCCI, doanh nghiệp phải đăng ký tổng nguồn năm 2027 trước ngày 30/11/2026, trong khi nghị định chưa được ban hành tại thời điểm này. Khoảng thời gian chuẩn bị nguồn hàng, tài chính và hợp đồng cho ngưỡng mới có thể rất ngắn. Do đó, VCCI đề nghị áp dụng ngưỡng này theo giai đoạn, kèm đánh giá tác động.
Với hoạt động mua bán giữa các thương nhân phân phối, VCCI ủng hộ việc dự thảo cho phép giao dịch trên cơ sở giao nhận thực tế. Cơ chế này có thể giúp bổ sung hàng khi một kênh cung ứng gián đoạn, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.
Tuy nhiên, tổ chức này đề nghị bỏ quy định coi việc "mua nhưng không đưa ra tiêu thụ trên thị trường" là hoạt động đầu cơ. Theo VCCI, hàng mua vào chưa bán ra chưa đủ để kết luận vi phạm, bởi doanh nghiệp có thể duy trì tồn kho để phục vụ kinh doanh, bảo đảm nguồn cung.
Về cơ chế giá, kê khai giá và giám sát cạnh tranh, VCCI cho rằng việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp phù hợp Luật Giá. Tuy nhiên, khi lợi nhuận do thương nhân tự xác định, công thức giá cần được minh bạch hóa, có thể giải trình và giám sát quá trình, thay vì là công cụ áp đặt mức lợi nhuận hoặc chi phí.
Bên cạnh đó, yêu cầu phân tích biến động từng yếu tố so với lần điều chỉnh liền trước trong mỗi lần điều chỉnh giá có thể tạo gánh nặng lớn cho doanh nghiệp nhỏ, nhất là khi giá được điều chỉnh thường xuyên. Vì vậy, việc kiểm tra cần tập trung vào tính chính xác, trung thực của dữ liệu và việc tuân thủ các quy định về giá, cạnh tranh, đồng thời bảo đảm quyền tự quyết định giá của thương nhân.
Về giám sát cạnh tranh, theo VCCI, quy định cần được rà soát để phù hợp với Luật Cạnh tranh. Theo cơ quan này, việc đưa ngưỡng thị phần kết hợp 30% vào dự thảo có thể dẫn đến cách hiểu rằng phạm vi phát hiện, xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị thu hẹp. Do đó, họ kiến nghị sửa theo hướng giao Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh theo dõi dữ liệu kê khai giá, phát hiện dấu hiệu vi phạm và chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, đồng thời bỏ ngưỡng thị phần kết hợp 30%.
Về kê khai giá, VCCI đề xuất cho phép kê khai một lần thông qua hệ thống kết nối dữ liệu, không kê khai riêng với thương nhân phân phối áp dụng đúng mức giá đã được đầu mối kê khai.
Phương Dung