Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) có công văn yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát, chấn chỉnh việc xác định và thu học phí năm học 2026-2027, đặc biệt đối với những ngành, chương trình có mức thu cao hoặc tăng mạnh so với năm trước.
Theo yêu cầu của Bộ, các trường phải rà soát mức học phí của từng ngành, chương trình đào tạo, bảo đảm việc xác định và điều chỉnh mức thu tuân thủ quy định pháp luật, phù hợp với chi phí đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và khả năng chi trả của người học.
Đối với những ngành, chương trình có học phí cao hoặc mức tăng lớn, các cơ sở đào tạo cần kiểm tra kỹ căn cứ xác định mức thu, cơ cấu chi phí và tác động đến người học.
Bộ GD&ĐT cũng yêu cầu các trường thực hiện thu học phí định kỳ hằng tháng, tối đa 10 tháng trong một năm. Việc thu theo học kỳ hoặc cả năm chỉ được thực hiện khi người học tự nguyện. Đối với chương trình đào tạo theo tín chỉ, tổng học phí toàn khóa phải bảo đảm không vượt mức quy định nếu quy đổi theo năm học.
Đáng chú ý, các trường phải công khai lộ trình tăng học phí theo từng năm và dự kiến cho cả khóa học trước khi tuyển sinh; minh bạch mức thu, thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí và không tự ý đặt ra các khoản thu trái quy định. Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý các khoản thu không đúng quy định.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Một giờ học tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) (Ảnh: Nam Anh).
Tăng học phí đại học làm ảnh hưởng cơ hội tiếp cận của sinh viên khó khăn
Được biết, công văn này xuất phát từ kết luận của Ủy ban Văn hóa và Xã hội (Quốc hội) ngày 24/9 từ phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ngày 20/9 về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Trong đó, kết luận nêu rõ một trong những tồn tại, hạn chế ở lĩnh vực giáo dục và đào tạo là học phí tại một số cơ sở giáo dục đại học công lập thực hiện tự chủ có xu hướng tăng nhưng chưa gắn chặt chẽ với cơ chế công khai, minh bạch chi phí và tương xứng với mức độ chất lượng dịch vụ, ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận đối với học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Cơ chế tự chủ tài chính chưa đi kèm giám sát chặt chẽ; chế tài xử lý vi phạm chưa đủ sức răn đe.
Từ tồn tại này, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ, Bộ GD&ĐT, các bộ, ngành cần rà soát mức học phí của cơ sở giáo dục đại học, nhất là cơ sở giáo dục đại học công lập, bảo đảm học phí tương xứng với chất lượng đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và phù hợp với khả năng chi trả của người học, tránh làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục.
Các đơn vị liên quan phải công khai căn cứ xác định mức thu, cơ cấu chi phí, kết quả sử dụng nguồn thu để người học và xã hội giám sát. Mở rộng mức độ bao phủ chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí, tín dụng và học bổng; đơn giản hóa thủ tục tiếp cận; Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ gián tiếp, đặt hàng đào tạo đối với các ngành quan trọng, khó tuyển và có nhu cầu nhân lực lớn.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng chỉ đạo các đơn vị liên quan tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình và điều kiện bảo đảm chất lượng; không đồng nhất tự chủ đại học với tự chủ tài chính; Tăng cường dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối dữ liệu đào tạo với dữ liệu lao động, việc làm; phát triển đào tạo các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược gắn với nhu cầu sử dụng, đặt hàng và sự tham gia của doanh nghiệp.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Mức thu học phí hiện nay tại một số cơ sở đào tạo đại học công lập (Ảnh, nội dung: Phạm Anh).
Học phí chênh lệch cao giữa các chương trình đào tạo
Liên quan đến mức thu học phí, theo Nghị định số 238/2025 của Chính phủ, mức trần học phí đại học công lập đang dao động từ 1,71 đến 8,75 triệu đồng/người học/tháng, tùy nhóm ngành và mức độ tự chủ. Trong đó, thấp nhất là khối ngành nghệ thuật và cao nhất là một số ngành sức khỏe.
Thực tế hiện nay, khảo sát từ các trường đại học công lập, mức học phí ở các trường đang được thu ở nhiều mức khác nhau, tùy theo chương trình đào tạo. Trung bình mỗi trường có từ 2-4 loại chương trình, ngoài chương trình đại trà (chương trình chuẩn, chương trình tiếng Việt) thì các trường còn có các chương trình như chương trình tiên tiến, chương trình đặc thù, chương trình dạy và học bằng tiếng Anh, chương trình liên kết….
Như tại Trường Đại học Ngoại thương công bố học phí chương trình chuẩn khoảng 28-32 triệu đồng/năm học, còn các chương trình khác có mức thu 34-88 triệu đồng/năm học.
Với Trường Đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia TPHCM), học phí chương trình chuẩn ở mức 41,8-52 triệu đồng/năm học, trong khi chương trình khác có mức thu 60-85 triệu đồng/năm học. Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TPHCM) có mức học phí chương trình chuẩn 32,6-40,5 triệu đồng/năm học; chương trình khác dao động 49-70 triệu đồng/năm học.
Một số trường có mức học phí chênh lệch lớn giữa chương trình chuẩn và chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh, tiên tiến hoặc đặc thù. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM) có mức thu chương trình chuẩn khoảng 16-37 triệu đồng/năm học, trong khi chương trình khác lên tới 54-66 triệu đồng/năm học.
Trường Đại học Ngân hàng TPHCM công bố mức học phí chương trình chuẩn 25,6-29,8 triệu đồng/năm học, còn chương trình khác là 40,95-54,6 triệu đồng/năm học.
Trường Đại học Luật TPHCM có mức học phí chương trình chuẩn từ 720.000 đồng đến 2,61 triệu đồng/tín chỉ, chương trình khác từ 1,8 đến 4,37 triệu đồng/tín chỉ.
Ở nhóm trường đào tạo sức khỏe, mức học phí cũng có sự phân hóa đáng kể. Trường Đại học Y Hà Nội công bố mức thu khoảng 19-80 triệu đồng/năm học; Đại học Y Dược TPHCM khoảng 30-90 triệu đồng/năm học. Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch có mức học phí chương trình chuẩn 38,6-81 triệu đồng/năm học, trong khi chương trình khác là 60,5-97 triệu đồng/năm học.
Báo cáo của Bộ GD&ĐT mới đây về tình hình thực hiện Nghị định số 238/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo, cho thấy cho thấy khoảng cách giữa học phí và chi phí đào tạo thực tế đang tồn tại ở nhiều chương trình.
Theo khảo sát của Bộ GD&ĐT trong 988 chương trình đào tạo, có đến 586 chương trình (tương đương 59,3%) có mức học phí nếu tính đủ chi phí đào tạo sẽ cao hơn mức trần hiện hành. Trong số này, 270 chương trình cần mức học phí cao hơn ít nhất 1,5 lần mức trần và 127 chương trình cần cao hơn từ 2 lần mức trần trở lên.
Đáng chú ý, hiện có 151 chương trình đang áp dụng mức học phí vượt trần theo quy định, trong đó có 110 chương trình thuộc nhóm cơ sở chưa tự bảo đảm chi thường xuyên.
Trong đó, nhóm kỹ thuật - công nghệ (mã ngành 5) là nhóm có số lượng chương trình vượt trần lớn nhất, còn khối ngành sức khỏe là nhóm có mức vượt trần cao nhất.