Vì sao người Nhật ngừng cao lớn?

Trước khán đài rực rỡ của Giải bóng chày nhà nghề Mỹ (MLB), siêu sao Shohei Ohtani (sinh năm 1994) đứng sừng sững với chiều cao hơn 1,9 mét. Trên sân đấu bóng chuyền quốc tế, những tay đập Nhật Bản có thể hình không thua kém các đối thủ phương Tây vạm vỡ. Cảm giác chung là người Nhật đang ngày càng cao lớn hơn.

"Nhưng Ohtani cùng dàn tuyển thủ bóng chuyền thực ra chỉ đang tạo ra một ngộ nhận" - tác giả Naofumi Nakamura viết trên tạp chí Nikkei Asia giữa tháng 8.

Đảo chiều

Người Nhật từng cao lên đều đặn kể từ cuối thời kỳ Minh Trị (1868-1912) nhờ chế độ ăn uống và chất lượng sống được cải thiện. Theo Nakamura, chiều cao trung bình của người Nhật đã chững lại trong những năm gần đây.

Dữ liệu từ Bộ Y tế cho thấy chiều cao trung bình của nam giới Nhật Bản ở độ tuổi 20 và 30 vẫn chỉ nhỉnh hơn 1,7 mét một chút. Còn với thanh niên 18 tuổi, họ đã bị thanh niên Trung Quốc và Hàn Quốc vượt mặt về chiều cao từ nhiều năm trước.

Vào thời Minh Trị, người Nhật thuộc nhóm thấp nhất châu Á khi chỉ cao chưa đầy 1,6 mét. Điều đó đã thay đổi sau Thế chiến II, khi kinh tế bùng nổ, mức độ dinh dưỡng tăng vọt và họ trở thành một trong những dân tộc cao nhất châu Á.

• Đến năm 2045, chiều cao thanh niên Việt Nam lên tốp đầu Đông Nam Á được không?

• Chiều cao người Việt vẫn thuộc nhóm thấp nhất thế giới, làm sao để cải thiện?

Tuy nhiên, đà tăng trưởng đó đã chững lại ở những người sinh vào thập niên 1970 và 1980, và hiện tại chiều cao trung bình của nhóm từ 26 - 29 tuổi đang trên đà giảm.

Về cùng chủ đề này, tờ nhật báo tiếng Nhật Nihon Keizai Shimbun, cùng hệ thống với Nikkei Asia, có bài viết sâu hơn với nhiều dữ liệu thống kê hơn.

Chẳng hạn, theo dữ liệu do tổ chức NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC) công bố trên tạp chí y khoa The Lancet năm 2020, chiều cao trung bình của trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 - 19 tuổi ở Trung Quốc và Hàn Quốc đã tăng với tốc độ nhanh nhất thế giới trong 35 năm qua, trong khi Nhật Bản vẫn giậm chân tại chỗ.

Cụ thể, chiều cao trung bình ước tính của nam thanh niên Nhật Bản 19 tuổi vào năm 2019 là 172,1cm và nữ là 158,5cm. Con số này khiến thanh niên 19 tuổi Nhật Bản thấp hơn khoảng 3 - 5cm so với các đồng niên Hàn Quốc và Trung Quốc. Cụ thể: nam thanh niên Hàn Quốc đạt trung bình 175,5cm và nữ đạt 163,2cm; trong khi nam thanh niên Trung Quốc đạt trung bình 175,7cm và nữ đạt 163,5cm.

Mới vài chục năm trước, thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Theo ước tính của NCD-RisC, Nhật Bản từng dẫn đầu cả ba quốc gia vào năm 1985 với chiều cao trung bình của nam thanh niên 19 tuổi đạt 170,4cm, so với 168,7cm ở Hàn Quốc và 167,6cm ở Trung Quốc.

Trong 35 năm tiếp theo, chiều cao trung bình ước tính của nam thanh niên 19 tuổi Trung Quốc đã tăng thêm 8cm và Hàn Quốc tăng 6,8cm, trong khi nam giới Nhật Bản chứng kiến chiều cao chững lại khi chỉ tăng vỏn vẹn 1,6cm.

Dữ liệu sức khỏe học đường từ Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) cũng cho thấy xu hướng tương tự, với nam sinh 17 tuổi đạt trung bình 170,7cm vào năm 2000 và 170,8cm vào năm 2024.

Ba nguyên nhân khả dĩ

Chuyên gia phân tích thống kê Yutaka Honkawa cho biết không có lời giải thích nào thực sự rõ ràng cho điều này vì chế độ ăn uống những thập kỷ qua tương đối ổn định. "Điều rõ ràng duy nhất là sự thay đổi thể hình hiện tại đang đi ngược lại các xu hướng trong quá khứ" - ông nói với Nikkei Asia.

Nhìn sâu hơn, hiện tượng này hiện được giới quan sát lý giải dựa trên 3 nhóm giả thuyết chính, theo phân tích của tờ Nihon Keizai Shimbun do báo The Korea Times ngày 21-9 đăng lại.

Đầu tiên là yếu tố dinh dưỡng. Dữ liệu do Viện Đổi mới Sinh học, Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Nhật Bản tổng hợp cho thấy, lượng calo nạp vào hàng ngày trên đầu người của nước này đã giảm dần sau năm 1995 trước khi đi vào ổn định.

Theo thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), nguồn cung năng lượng hằng ngày trên đầu người ở Hàn Quốc và Trung Quốc cao hơn Nhật Bản từ 760 - 800 kcal.

Tiếp đó, các hướng dẫn nhằm hạn chế tăng cân trong thời kỳ mang thai để ngăn ngừa các rối loạn huyết áp cao ở Nhật có thể đã ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Báo cáo cũng lưu ý rằng việc phụ nữ trẻ Nhật Bản ăn kiêng để giữ dáng cũng có thể là nguyên nhân làm tăng tỉ lệ trẻ sinh ra bị nhẹ cân.

Giả thuyết thứ ba là việc trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ở Nhật ngủ ít hơn. Một nghiên cứu năm 2010 của các nhà nghiên cứu đến từ Bệnh viện Nhi Philadelphia cho thấy trẻ em Nhật từ khi sinh ra đến 3 tuổi ngủ 11,62 giờ mỗi ngày, so với 12,49 giờ ở Trung Quốc và 11,9 giờ ở Hàn Quốc.

"Chúng tôi chưa thể đưa ra kết luận chắc chắn vì thiếu dữ liệu trực tiếp, nhưng thời lượng giấc ngủ ngắn hơn ở trẻ em Nhật Bản có thể là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển chiều cao về sau" - Akifumi Kishi, phó giáo sư tại Đại học Tokyo, chia sẻ với Nihon Keizai Shimbun.

Chủ đề này đã gây tranh luận mạnh mẽ ở Nhật. Bên cạnh ba yếu tố trên, dân mạng còn đưa ra suy đoán rằng gu ưa chuộng phụ nữ nhỏ nhắn của nam giới Nhật Bản cũng góp phần ảnh hưởng đến xu hướng "thấp bé nhẹ cân" trong thanh niên.

Mọi thứ đều bé lại

Tác giả Naofumi Nakamura đặt sự chững lại về chiều cao của người Nhật vào một bối cảnh rộng hơn: đất nước mặt trời mọc đang chuyển mình thành một "xã hội thu nhỏ" trên mọi phương diện.

Thế hệ trẻ đang thu hẹp các hoạt động xã hội khi chọn smartphone làm bạn đồng hành. Trong một khảo sát năm 1994, 31,9% giới trẻ nói rằng họ "muốn có càng nhiều bạn càng tốt". Mức này đã giảm xuống còn 10,3% vào năm 2024.

Daisuke Kanama, giáo sư tại Đại học Kanazawa, cho rằng giới trẻ đang nhìn thế giới hẹp đi - chỉ quan tâm đến những gì người cùng lứa tuổi đang làm, chẳng bận tâm cấp trên nghĩ gì. "Tất cả những gì họ muốn là một cuộc sống an toàn và đảm bảo" - ông nói với Nikkei Asia.

Là chuyên gia nghiên cứu về lối sống giới trẻ, Kanama lưu ý những người đi trước đừng vội chê bai hay "thương hại" thế hệ này. Người trẻ chủ động khi thu hẹp các lựa chọn cuộc sống, và hoàn toàn hài lòng với điều đó.

Một ví dụ khác về thế giới ngày càng thu hẹp của người Nhật là không gian sống của dân đô thị. Diện tích sàn chung cư đang thu nhỏ lại khi giá đất tăng phi mã. Các chương trình truyền hình liên tục đưa tin về những căn nhà phá cách ở Tokyo, nơi sự nhỏ hẹp lại thành lợi thế. Những căn hộ có diện tích chỉ vỏn vẹn 5 mét vuông đang ngày càng được ưa chuộng.

Các quán bar và nhà hàng cũng đang nhỏ lại khi giá thuê mặt bằng tăng vọt. Kiểu quán bar đứng và quán ăn nhỏ gia đình vốn phổ biến trong thời Chiêu Hòa (1926-1989) đang quay trở lại.

Một dân tộc từng lấy đà tăng trưởng làm thước đo tự hào, giờ đây lại chứng kiến sự 'thu nhỏ' ở cả tầm vóc thể chất lẫn cách nhìn cuộc sống. Nhật Bản vẫn luôn bí ẩn và kỳ lạ như thế.

Cú bứt phá của Hàn Quốc

Đúng một thế kỷ trước, vào đầu những năm 1900, một người phụ nữ Hàn Quốc trung bình chỉ cao 142cm, thấp hơn phụ nữ Mỹ tới 17cm. Nhưng 100 năm sau, phụ nữ Hàn Quốc đã vọt tăng thêm gần 20cm, còn nam giới tăng thêm gần 15cm.

Lý giải vấn đề này, trang Vox nhận định: dù yếu tố di truyền đặt nền móng cho vóc dáng, nhưng chính các điều kiện môi trường bên ngoài, như mức độ thịnh vượng kinh tế, chế độ dinh dưỡng và sự cải thiện y tế công cộng trong những năm tháng đầu đời, mới là lực đẩy quyết định giúp một cá nhân đạt tới chiều cao tối đa mà gene cho phép.

Sự cất cánh kinh tế ngoạn mục của Hàn Quốc trong suốt một thế kỷ qua đã mang lại nguồn cung thực phẩm dồi dào cùng mạng lưới y tế hiện đại, từ đó tạo nên bước nhảy vọt về thể chất cho người dân nước này.

Cha mẹ cần làm gì, lưu ý gì để chăm sóc con được tăng chiều cao?