Vợ chồng người M’nông đưa văn hóa buôn làng đến gần du khách

Đưa du khách vào đời sống buôn làng

Khi màn đêm buông xuống, căn nhà dài ở buôn Trí, xã Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk lại rộn ràng tiếng nói cười. Bên ánh lửa, du khách quây quần bên ché rượu cần, thưởng thức những món ăn truyền thống và lắng nghe câu chuyện về đời sống, phong tục của người dân bản địa.

Bun Hua khi đánh cồng chiêng, lúc chơi đàn t’rưng; H’Diên Knul cầm micro dẫn chương trình, giới thiệu về văn hóa của buôn làng. Khi vòng xoang bắt đầu, du khách cũng đứng dậy, hòa mình vào điệu múa cùng những chàng trai, cô gái địa phương.

Không gian nhà dài vốn gắn với sinh hoạt gia đình nay trở thành nơi kết nối du khách với văn hóa bản địa. Thay vì chỉ ghé thăm các điểm du lịch, du khách có cơ hội trực tiếp trải nghiệm những nét văn hóa vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày của người dân.

Bun Hua sinh năm 1995, mang dòng máu Ê Đê, M’nông và Lào; vợ anh, H’Diên Knul, sinh năm 1999, là người M’nông. Từng làm hướng dẫn viên du lịch, Bun Hua có dịp đưa khách đến nhiều nơi và nhận ra Buôn Đôn sở hữu nhiều giá trị văn hóa đặc sắc nhưng thời gian lưu lại của du khách còn hạn chế.

Theo anh, những căn nhà dài, tiếng cồng chiêng, món ăn truyền thống, câu chuyện về voi và phong tục của các dân tộc sẽ khó được cảm nhận trọn vẹn nếu du khách chỉ tham quan trong thời gian ngắn.

Từ suy nghĩ đó, năm 2025, hai vợ chồng bắt tay xây dựng mô hình du lịch cộng đồng ngay tại căn nhà dài của gia đình.

Để có vốn ban đầu, họ tích góp tiền từ việc chụp ảnh thuê, biểu diễn văn nghệ, sau đó vay thêm để cải tạo không gian. Hai vợ chồng đầu tư khu vực đón khách, nơi ăn uống, trồng cây xanh, trưng bày những vật dụng gắn với đời sống truyền thống và tổ chức các đêm giao lưu văn hóa.

Những ngày đầu, phần lớn công việc đều do Bun Hua tự tay thực hiện. Việc nào cần nhiều người, anh lại gọi anh em trong buôn đến hỗ trợ. Từng bước, căn nhà dài phục vụ sinh hoạt gia đình trở thành điểm đón khách, nơi người dân địa phương có thể giới thiệu văn hóa của mình với bạn bè trong và ngoài nước.

Trong cách làm của đôi vợ chồng trẻ, du lịch không tách rời đời sống buôn làng. Ban ngày, họ đưa khách khám phá Buôn Đôn, giới thiệu cảnh quan và phong tục. Buổi tối, cả hai cùng người dân chuẩn bị bữa ăn, tổ chức các hoạt động giao lưu.

H’Diên phụ trách dẫn chương trình, thuyết minh và hướng dẫn khách; Bun Hua chơi nhạc cụ, đánh cồng chiêng, kết nối những người trẻ trong buôn cùng tham gia.

Tạo sinh kế từ những giá trị bản địa

Với Bun Hua, du lịch cộng đồng không thể chỉ mang lại thu nhập cho riêng gia đình mình. Muốn mô hình phát triển lâu dài, người dân trong buôn phải cùng tham gia và được hưởng lợi từ những giá trị văn hóa mà họ đang gìn giữ.

Mỗi khi có khách, vợ chồng anh ưu tiên mua gà, cá, rau, măng của các hộ dân địa phương. Những người biết đánh chiêng, múa xoang tham gia biểu diễn; phụ nữ có kinh nghiệm nấu ăn đảm nhận việc chuẩn bị các món truyền thống.

Có thời điểm, mô hình tạo việc làm, thu nhập cho khoảng 30-40 người trong buôn.

Điều đáng chú ý là người dân không cần thay đổi hoàn toàn công việc hay trở thành những nhân viên du lịch chuyên nghiệp. Họ có thể tham gia bằng chính những kỹ năng, kinh nghiệm vốn có trong đời sống thường ngày. Một món ăn truyền thống, điệu múa, tiếng chiêng hay câu chuyện về phong tục đều trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách.

Lượng khách tìm đến ngày càng tăng, trong đó có cả những đoàn khách quốc tế. Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với hai vợ chồng, nhất là khả năng giao tiếp và giới thiệu văn hóa bằng ngoại ngữ.

Trước đây, Bun Hua thường phải nhờ người phiên dịch khi đón khách nước ngoài. Hiện nay, anh và vợ chủ động học thêm tiếng Anh để trực tiếp giới thiệu về căn nhà dài, phong tục, ẩm thực và đời sống của cộng đồng mình.

Với Bun Hua, học ngoại ngữ không chỉ để phục vụ công việc mà còn giúp anh kể câu chuyện quê hương theo cách gần gũi nhất.

“Muốn kể được câu chuyện của mình cho người khác hiểu thì trước hết mình phải hiểu và tự hào về văn hóa của mình”, Bun Hua chia sẻ.

H’Diên cũng mong muốn có thể trực tiếp giải đáp những thắc mắc của du khách về món ăn, phong tục và đời sống người M’nông bằng chính những trải nghiệm của bản thân.

Chị Cao Minh, du khách đến từ Tuy Hòa, cho biết đây là lần đầu tiên chị đến xã Buôn Đôn và trải nghiệm du lịch cộng đồng tại địa phương.

“Tôi rất thích cảm giác được hòa mình vào thiên nhiên, sống trong không gian văn hóa của người M’nông, thưởng thức những món ăn và âm nhạc do chính người dân bản địa thực hiện.

Ở đây, tôi không có cảm giác chỉ là một du khách đến tham quan, mà như được sống cùng buôn làng, cảm nhận nhịp sống, hơi thở và những nét văn hóa rất riêng của vùng đất này. Chuyến đi để lại cho tôi nhiều ấn tượng và giúp tôi hiểu hơn về con người, văn hóa Buôn Đôn”, chị Minh chia sẻ.

Với đôi vợ chồng trẻ, điều quan trọng nhất là không để văn hóa trở thành những hiện vật nằm yên trong tủ kính hay những tiết mục chỉ được trình diễn để phục vụ du khách. Văn hóa cần tiếp tục hiện diện trong căn nhà dài, bữa cơm, tiếng chiêng, điệu múa và câu chuyện của mỗi người dân.

Phía trước, mô hình vẫn cần được hoàn thiện để hoạt động chuyên nghiệp hơn, thu hút thêm du khách và tạo nguồn thu ổn định cho cộng đồng. Tuy nhiên, từ căn nhà dài của gia đình Bun Hua và H’Diên, một hướng đi đang dần hình thành: lấy những giá trị sẵn có của buôn làng làm nền tảng phát triển du lịch.

Ông Nguyễn Cảnh Tùng, Chủ tịch UBND xã Buôn Đôn, cho biết địa phương khuyến khích người dân phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo ông Tùng, mô hình của Bun Hua và H’Diên không chỉ tạo thêm sinh kế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Buôn Đôn, nâng cao ý thức gìn giữ văn hóa trong cộng đồng.

Thời gian tới, xã tiếp tục tạo điều kiện, hỗ trợ các hộ dân phát triển du lịch cộng đồng, tăng cường kết nối người dân cùng tham gia quảng bá tiềm năng và văn hóa địa phương.

Từ nỗ lực của những người trẻ như Bun Hua và H’Diên, tiếng cồng chiêng, món ăn truyền thống và những câu chuyện buôn làng có thêm cơ hội đến gần du khách. Khi văn hóa trở thành sinh kế, việc gìn giữ bản sắc cũng có thêm động lực để tiếp nối qua các thế hệ.