Những ngày qua, hình ảnh một nhóm người hóa trang thành thầy trò Đường Tăng trong Tây Du Ký, cưỡi ngựa di chuyển trên đường Phan Văn Khải, đoạn qua xã Tân An Hội (TPHCM), thu hút sự chú ý của dư luận xã hội.
Qua xác minh, Công an xã Tân An Hội cho biết những người liên quan thuộc đoàn đưa linh cữu, được tổ chức theo nguyện vọng lúc sinh thời của người quá cố. Việc hóa trang và sử dụng ngựa trong đoàn đưa tang xuất phát từ mong muốn của gia đình người đã khuất.
Tâm nguyện không tạo ra ngoại lệ
Trao đổi với phóng viên Báo Tiền Phong, luật sư Nguyễn Trần Cầm Giang, Phó Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương (Đoàn Luật sư TPHCM), cho rằng dù xuất phát từ phong tục hay tâm nguyện của người đã khuất, đoàn tang lễ khi di chuyển trên đường giao thông công cộng vẫn phải tuân thủ quy định về trật tự, an toàn giao thông.
Theo luật sư Giang, pháp luật quy định người điều khiển, dẫn dắt vật nuôi trên đường bộ phải cho vật nuôi đi sát mép đường bên phải, không gây cản trở người và phương tiện khác; đặc biệt không được điều khiển, dẫn dắt vật nuôi vào làn đường dành cho xe cơ giới.
Xét riêng hành vi đưa ngựa vào làn đường dành cho ô tô, việc đây là một đoàn đưa tang hay được thực hiện theo tâm nguyện của người đã khuất không làm thay đổi quy định của pháp luật về giao thông” - luật sư Giang phân tích.
Theo điểm c khoản 2 Điều 11 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển, dẫn dắt vật nuôi đi không đúng phần đường quy định, đi vào đường cấm, khu vực cấm hoặc phần đường dành cho xe cơ giới có thể bị phạt 400.000-600.000 đồng. Trường hợp điều khiển, dẫn dắt vật nuôi vào đường cao tốc, mức phạt từ 1-2 triệu đồng.
Tuy nhiên, luật sư Giang lưu ý pháp luật không đồng nghĩa với việc cấm tuyệt đối các hoạt động tang lễ có sử dụng không gian đường phố.
Theo Điều 21 Nghị định 165/2024/NĐ-CP, tổ chức sự kiện tang lễ là một trong những trường hợp có thể sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác. Việc này phải đáp ứng các điều kiện nhất định, trong đó có phương án tổ chức giao thông, bảo đảm không gây ùn tắc hoặc phải có phương án phân luồng phù hợp.
“Vấn đề không chỉ là được hay không được, mà còn là tổ chức ở đâu, theo phương án nào và đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận hay chưa” - luật sư Giang phân tích.
Tai nạn xảy ra, trách nhiệm thuộc về ai?
Một vấn đề khác được luật sư Giang lưu ý là trách nhiệm pháp lý nếu đoàn tang lễ gây ra hoặc liên quan đến tai nạn giao thông.
Giả sử một con ngựa bất ngờ hoảng loạn chạy sang làn ô tô, khiến một xe tải phải đánh lái tránh và xảy ra va chạm với phương tiện khác, việc xác định trách nhiệm sẽ phải dựa trên diễn biến thực tế, hành vi của từng người, lỗi của các bên và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với hậu quả.
Ở góc độ dân sự, Bộ luật Dân sự có quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra. Tùy trường hợp, trách nhiệm có thể thuộc về chủ sở hữu hoặc người đang chiếm hữu, sử dụng súc vật. Nếu có lỗi của người thứ ba hoặc bên bị thiệt hại thì trách nhiệm cũng được xem xét tương ứng.
Nếu hậu quả nghiêm trọng và hành vi có đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, cơ quan tố tụng còn có thể xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
“Vì vậy, một hành vi ban đầu tưởng như chỉ là vi phạm hành chính có thể kéo theo những hệ quả pháp lý lớn hơn nếu gây ra tai nạn và thiệt hại cho người khác” - luật sư Giang nói.
Địa phương có trách nhiệm đến đâu?
Ở góc độ trách nhiệm của cơ quan quản lý, luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn Luật sư TPHCM, cho rằng cần phân biệt rõ hai trường hợp: gia đình tự tổ chức đoàn đưa tang và hoạt động đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè.
“Nếu gia đình tự tổ chức đoàn đưa tang, tự ý đưa ngựa vào làn đường dành cho xe cơ giới mà không thực hiện thủ tục cần thiết thì trách nhiệm trước hết phải được xem xét đối với những người trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm” - luật sư Hoan nói.
Ngược lại, nếu việc sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, cần xem xét hồ sơ, phương án tổ chức giao thông, phạm vi được sử dụng và các điều kiện kèm theo.
Tuy nhiên, luật sư Hoan nhấn mạnh việc được chấp thuận không đồng nghĩa cơ quan cấp phép mặc nhiên chịu trách nhiệm đối với mọi tai nạn xảy ra.
“Khi có sự cố, trách nhiệm của từng chủ thể phải được xác định dựa trên nhiệm vụ, quyền hạn, hành vi cụ thể và mối quan hệ nhân quả với thiệt hại” - luật sư Hoan phân tích.
Theo luật sư, tang lễ là hoạt động đặc biệt, gắn với phong tục, tình cảm gia đình và tâm nguyện của người đã khuất. Tuy nhiên, khi tổ chức trên đường giao thông công cộng, các hoạt động này vẫn phải tuân thủ pháp luật và bảo đảm an toàn cho cộng đồng.
“Đối với những đoàn tang lễ có hình thức đặc biệt, đông người hoặc sử dụng vật nuôi, gia đình nên chủ động làm việc với chính quyền và lực lượng chức năng trước khi tổ chức. Việc này vừa giúp xác định rõ phạm vi, tuyến đường, phương án tổ chức, vừa hạn chế nguy cơ xảy ra sự cố” - luật sư Hoan nói.
Từ góc nhìn pháp lý, hai luật sư đều cho rằng tâm nguyện của người đã khuất có thể được tôn trọng nhưng không tạo ra ngoại lệ đối với các quy định về an toàn giao thông. Nghi thức tang lễ có thể được tổ chức theo mong muốn của gia đình, song cách thức thực hiện phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và không được đặt những người khác vào nguy cơ mất an toàn.