Vướng mắc thuế gỗ nguyên liệu, doanh nghiệp 'tới không được, lùi chẳng xong'

Sáng 14-10, tại TP.HCM diễn ra hội thảo "Thuế giá trị gia tăng gỗ nguyên liệu và gỗ sơ chế - Vướng mắc thực tiễn và giải pháp tháo gỡ - Hỗ trợ doanh nghiệp hướng tới tăng trưởng 2 con số", do Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) cùng Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM tổ chức.

Không đóng thuế VAT thì không được thông quan, dù không thuộc diện phải đóng?

Ngành chế biến và xuất khẩu gỗ 8 tháng đầu năm đã chạm mốc 13,2 tỉ USD, mở ra triển vọng tăng trưởng hai con số. Thế nhưng, đằng sau những đơn hàng tất bật là áp lực tài chính đè nặng lên các doanh nghiệp sản xuất khi dòng vốn lưu động bị tắc nghẽn ở khâu thuế.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Liêm, Chủ tịch Công ty Lâm Việt, cho biết doanh nghiệp của ông đang bị tồn đọng hàng tỉ đồng tiền thuế giá trị gia tăng nhập khẩu rất lâu. 

• 

  Thu 1 đồng nhưng phải hoàn đến 39 đồng, đến lượt ngành hồ tiêu kiến nghị bỏ thuế VAT

Để kịp đưa gỗ nguyên liệu về nhà máy cho công nhân sản xuất, doanh nghiệp phải nộp 8% thuế VAT tại cửa khẩu hải quan. 

Tuy nhiên, khi lập hồ sơ xin hoàn/khấu trừ, cơ quan thuế lại xác định mặt hàng này thuộc diện không chịu thuế, "nên anh nộp thuế là sai".

Tuy nhiên, theo  ông Liêm, nếu không nộp thuế giá trị gia tăng thì đơn hàng không được thông quan. "Doanh nghiệp đi tới nộp thuế rồi xin hoàn thuế không được, đi lùi nghĩa là không nộp thuế thì hàng không được thông quan, đi ngang thì không biết đi đâu", ông Lâm nói.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại nhiều đơn vị, doanh nghiệp khác. Báo cáo tổng hợp của HAWA cho thấy có 5 nhóm vướng mắc lớn đang bủa vây doanh nghiệp, trong đó việc xử lý các khoản thuế giá trị gia tăng đã nộp tại khâu hải quan nhưng bị từ chối hoàn ở cơ quan thuế là điểm nghẽn cấp bách nhất cần cơ chế phối hợp xử lý liên ngành.

Vướng mắc từ khái niệm và thủ tục chưa đồng bộ

Theo phản ánh tại hội thảo, gốc rễ khiến doanh nghiệp rơi vào cảnh "tiến thoái lưỡng nan" bắt nguồn từ việc thiếu vắng những hướng dẫn thống nhất giữa các văn bản pháp luật và các cơ quan thực thi.

Điển hình là hồ sơ xác định gỗ nhập khẩu từ rừng trồng. Dù doanh nghiệp đã có giấy phép xuất khẩu, chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch thực vật và chứng chỉ quản lý rừng bền vững, định vị vùng trồng, nhiều nơi vẫn yêu cầu phải hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ.

Ông Trần Lê Huy, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Gia Lai, cho rằng yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ đơn hàng gỗ hoàn toàn bất khả thi đối với chuỗi cung ứng quốc tế. 

"Đây là hàng hóa thông thường thương mại quốc tế, không thể đi hợp pháp lãnh sự từ ông chủ rừng sang ông trung gian mua gỗ, vận chuyển, hãng tàu. Việc chờ đợi hợp pháp hóa lãnh sự kéo dài cả tháng trời, chi phí lưu kho bãi phát sinh còn lớn hơn tiền gỗ", ông Huy nói.

Bên cạnh đó, khái niệm "gỗ sơ chế thông thường" cũng gây nhiều lúng túng. Đại diện một doanh nghiệp cho rằng gỗ cưa xẻ buộc phải qua công đoạn ngâm tẩm hóa chất chống mối mọt và sấy khô mới có thể vận chuyển đường biển mà không bị hư hỏng. 

Tuy nhiên, việc một số cách hiểu cho rằng gỗ đã ngâm tẩm hóa chất không còn là sơ chế thông thường đã khiến các nhà máy xuất khẩu bị từ chối hóa đơn, chuỗi mua bán gỗ nguyên liệu trong nước bị gián đoạn.

Không chỉ khâu đầu vào, ngành công nghiệp hỗ trợ chế biến gỗ còn gặp khó ở khâu xuất khẩu. Ông Bùi Như Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Long Việt, phản ánh mặt hàng veneer (gỗ ván lạng trang trí) sản xuất từ gỗ nhập khẩu đang bị áp thuế xuất khẩu 10%. 

Mức thuế này vốn nhằm hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô trong nước, nhưng áp lên sản phẩm chế biến nguyên liệu gỗ nhập khẩu đã làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam so với các đối thủ trong khu vực vốn áp thuế 0%.

Cần sớm ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật chuẩn mực

Ông Nguyễn Chí Thanh, Phó trưởng Phòng Nghiệp vụ, Chi cục Hải quan khu vực 2, nhận định căn nguyên là do các quy định hiện hành đang thiếu tiêu chí kỹ thuật định lượng cụ thể: gỗ sấy ở nhiệt độ bao nhiêu, dùng loại hóa chất bảo quản nào thì được coi là sơ chế thông thường.

Bộ chứng từ xác nhận gỗ rừng trồng gồm những giấy tờ định lượng nào. Khi các tiêu chí này được làm rõ, hải quan và thuế sẽ có căn cứ chuẩn mực để phân loại, từ đó tiền thuế nộp thừa đương nhiên sẽ được xử lý bù trừ hoặc hoàn trả thuận lợi.

Từ đó, ông kêu gọi các hiệp hội cần phải làm những đề xuất, kiến nghị cụ thể, chi tiết và sớm gửi đến các đơn vị có liên quan.

Đồng quan điểm, bà Lâm Thanh Hồng, Phó trưởng Phòng Nghiệp vụ dự toán, Thuế TP.HCM, cho biết ngành thuế luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp. Việc xác định rõ đối tượng chịu thuế ngay từ khâu hải quan sẽ là tiền đề để cơ quan thuế giải quyết các thủ tục khấu trừ, hoàn thuế thông suốt.

Các doanh nghiệp, doanh nhân đã hiến kế tháo gỡ vướng mắc trong nhiều lĩnh vực tại phiên đối thoại cấp cao thuộc Diễn đàn Kinh tế tư nhân 2025 (VPSF 2025) diễn ra chiều 16-9.