Trên những tuyến đường đang sửa chữa, bảo trì hoặc vệ sinh, tài xế không khó bắt gặp xe chuyên dùng, máy công trình di chuyển chậm, chiếm một phần làn đường và bật đèn vàng nhấp nháy.
Do hình thức khá giống thiết bị phát tín hiệu trên một số xe làm nhiệm vụ, nhiều người thường cho rằng đây là xe ưu tiên, phải lập tức giảm tốc rồi tấp sát lề hoặc dừng hẳn để nhường. Thực tế, pháp luật phân biệt khá rõ giữa đèn cảnh báo màu vàng trên phương tiện đang làm việc và tín hiệu của xe được quyền ưu tiên.
Đèn vàng nhấp nháy không biến xe công trình thành xe ưu tiên
Theo khoản 3, điều 20 luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng khi thực hiện công việc trên đường bộ phải bật sáng đèn cảnh báo màu vàng. Quy định này áp dụng với các phương tiện, máy móc đang thực hiện công việc trên đường như sửa chữa, bảo trì, vệ sinh mặt đường hoặc thi công.
Về bản chất, đèn vàng nhằm giúp những người xung quanh dễ nhận biết phương tiện đang làm việc, có thể di chuyển chậm, dừng bất thường hoặc chiếm một phần mặt đường. Nói cách khác, đây là tín hiệu cảnh báo an toàn, không phải tín hiệu xác lập quyền ưu tiên.
Đèn vàng nhấp nháy trên xe công trình là tín hiệu cảnh báo, không đồng nghĩa phương tiện được quyền ưu tiên
ẢNH: AI
Trong khi đó, điều 27 luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định riêng các nhóm xe được quyền ưu tiên, như xe chữa cháy đang làm nhiệm vụ; xe quân sự, công an, kiểm sát làm nhiệm vụ khẩn cấp; đoàn xe có CSGT dẫn đường; xe cứu thương đang cấp cứu; xe hộ đê; xe cứu nạn, cứu hộ, khắc phục thiên tai, dịch bệnh hoặc làm nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp; cùng đoàn xe tang.
Tín hiệu đèn của các xe ưu tiên cũng được pháp luật quy định riêng, tương ứng với từng nhóm phương tiện và nhiệm vụ. Đèn vàng không phải tín hiệu làm phát sinh quyền ưu tiên. Vì vậy, một chiếc xe quét đường, xe sửa chữa hay máy thi công thông thường không trở thành xe ưu tiên chỉ vì đang bật đèn vàng nhấp nháy.
Tất nhiên, trong một số trường hợp, phương tiện có thể đồng thời làm nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, khắc phục thiên tai hoặc nhiệm vụ khẩn cấp và đáp ứng điều kiện của xe ưu tiên. Khi đó, quyền ưu tiên xuất phát từ tính chất nhiệm vụ và tín hiệu ưu tiên theo luật, không phải từ chiếc đèn vàng cảnh báo.
Có thể hiểu đơn giản, nếu thấy đèn vàng là phải tăng cảnh giác, chứ không mặc nhiên hiểu rằng phải tấp vào lề nhường đường như khi gặp xe cứu thương hay xe chữa cháy đang làm nhiệm vụ.
Không buộc nhường đường, nhưng vẫn phải giảm tốc
Đáng chú ý, khoản 5, điều 27 của luật quy định, khi có tín hiệu của xe được quyền ưu tiên, người và phương tiện khác phải giảm tốc, đi sát lề đường bên phải hoặc dừng lại để nhường đường, đồng thời không được gây cản trở. Nhưng quy tắc này không tự động áp dụng với một xe công trình thông thường chỉ đang bật đèn vàng nhấp nháy.
Mặc dù vậy, điều đó không có nghĩa tài xế ô tô có thể phớt lờ phương tiện đang thi công. Bởi theo điều 12 luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, người điều khiển phương tiện phải quan sát, giảm tốc độ hoặc dừng lại để bảo đảm an toàn khi đi qua khu vực đang thi công trên đường bộ, nơi có báo hiệu nguy hiểm hoặc chướng ngại vật.
Khi đi qua khu vực thi công, tài xế vẫn phải giảm tốc, quan sát và chấp hành biển báo, phân luồng tạm thời
ẢNH: AI
Do đó, nếu phía trước có xe quét đường chạy chậm, máy xúc đang thao tác hoặc xe bảo trì chiếm một phần làn, tài xế cần chủ động giảm tốc, giữ khoảng cách và quan sát phạm vi làm việc của phương tiện trước khi đi qua.
Trường hợp khu vực thi công có biển báo tạm, cọc tiêu, rào chắn, phân luồng hoặc người điều khiển giao thông, người lái phải chấp hành các báo hiệu tương ứng. Nếu biển báo tạm thời và biển cố định tại cùng vị trí có nội dung khác nhau, pháp luật yêu cầu ưu tiên chấp hành biển báo tạm thời.
Một tình huống khác cũng thường gặp là xe chuyên dùng di chuyển rất chậm hoặc đang làm việc sát một bên đường. Điều 14 luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ quy định thông thường xe phải vượt về bên trái. Tuy nhiên, nếu xe chuyên dùng đang làm việc trên đường mà không thể vượt bên trái, phương tiện phía sau được phép vượt về bên phải, với điều kiện bảo đảm an toàn.
Như vậy, khi gặp xe công trình bật đèn vàng, tài xế không bắt buộc phải lập tức tấp lề nhường đường theo quy tắc dành cho xe ưu tiên. Tuy nhiên, vẫn phải coi đây là dấu hiệu cho thấy phía trước có tình huống giao thông bất thường, cần giảm tốc và xử lý thận trọng hơn.
Quan trọng hơn, tài xế cần phân biệt rõ với xe ưu tiên thật sự. Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển ô tô không nhường đường hoặc gây cản trở xe được quyền ưu tiên đang phát tín hiệu ưu tiên đi làm nhiệm vụ có thể bị phạt 6 - 8 triệu đồng, đồng thời bị trừ 4 điểm Giấy phép lái xe.